هنرکده آتروپات

حافظ اسرار الهی کس نمی داند خموش ......... از که می پرسی که دور روزگاران را چه شد ؟

سوخت روی چرم

هنر سوخت روی چرم یعنی کاربرد رنگهای تیره از چرم بر روی بوم مورد نظر و نصب و چسباندن آنها در کنار همدیگر . درحال حاضر ازاستادان پیش کسوت در این هنر چند تن باقی مانده اند. دراین نوع هنر، گاهی از همه تزئینات رایج روی چرم نیز استفاده می شود
هنر سوخت از زمان صفویه درایران وجودداشته است .درآن دوران این هنر روی جلد قرآن وکتابهای نفیس خطی کار می شد. درفاصله انقراض سلسله صفویه تادوره قاجاریه این هنربه بوته فراموشی سپرده شد .
وجه تسمیه هنر سوخت را به دو دلیل دانسته اند اول کاربرد رنگهای سوخته یعنی رنگهای غیر شفاف و پخته در هنر سوخت چرم بر خلاف هنر مینیاتور و نقاشی ایرانی ،این امر از مبانی و اصول اصلی هنر سوخت چرم است.
دوم به دلیل ایجاد نقوش برجسته بر روی قطعات چرم تیماج که به دو روش ضربی و یا توسط ابزار های گداخته می باشد. ار آنجا که معمولا کتب ، واجد نسخه های متعددی هستند،مگر در موارد استثنائی امکان جلد سازی به شیوه سوخت چرم با ابزار های گداخته وهمچنین خلق آثار پرکار روی آن معمول نبوده و به همین علت جلد سازان بیشتر با تهیه مهرهای فلزی نقش بر جسته مختلف جلد هارا به روش ضربی آماده می کردند .
هنر سوخت احتیاج به تسلط و مهارت در چندین رشته متفاوت دارد از جمله صحافی و کاغذ سازی ،چرم سازی، رنگرزی ،طلاکوبی ،خطاطی ،تذهیب ،تشعیرو مینیاتورکه تسلط به هر یک از آنها نیازمند تجارب متفاوت و گوناگون است. یک تابلوسوخت مجموعه هنرهای اصیل ایرانی به همراه ترکیبی ازچندصنعت میباشد وعبارت است ازبرش چرم نازک پوست گوسفند وبه کاربردن آن برای پیاده کردن نقوش وتصاویروطراحی ختائی درحواشی صوروسپس طلا پوش کردن وصحافی وتشعیر وتذهیب آن، به نحوی که یک تابلوی مینیاتوربوسیله الصاق قطعات چرم های بریده شده شکل می گیرد ودرچهارطرف آن اشعاری باهمان چرم ها البته به رنگ سیاه وسفیدکه به شکل حروف درآمده ،سطر بندی شده وبا هم پیوند می خورد.
کیفیت یک اثر سوخت به کاربرد مواد اصیل و طبیعی در رنگها ،استفاده از طلای خالص وپرورده شده ونیز استفاده از چرمهای مرغوب ودرست دباغی شده در آن می باشد.همچنین زیبائی واصالت طرح مورد استفاده نکته حائز اهمیت دیگری در این زمینه می باشد.

tourism.isfahancht.ir

+ نوشته شده در دوشنبه یازدهم آبان 1388ساعت 9:9 توسط ذکریا آقاپور |

شیشه گری فوتی

هنر شیشه گری کاری نیست که بتوان در زمان طولانی آن را انجام داد ، یا مدتی آن را رها کرد، در فرصتی دیگر ادامه داد. بلکه باید در همان هنگام که خمیر شیشه از کوره خارج می شود، آن را شکل داد تا سرد و سخت نشود . کار ساخت یک ظرف شیشه ای به تجربه فراونی نیاز دارد تا تولید کننده مراحل ساخت آن را چنان که لازم است دنبال کند. در یک کارگاه شیشه گری افراد زیادی استاد کار را یاری می کنند تا از نخستین گویی که از کوره ذوب برداشته شده ، ظرفی ساخته شود و در گرمخانه قرار گیرد. برای ساخت یک ظرف حداقل 20 مرحله پشت سر گذاشته می شود تا آن ظرف آماده شود . از انواع متداول روشهای ساخت شیشه به سه روش فوتی، فوتی قالبی و پرسی اشاره می شود .
روش فوتی ( دمیدن آزاد): برداشت ماده مذاب از کوره به وسیله بوری یا میله دم که قبلا گرم شده ، ثابت کردن ماده مذاب روی نوک میله، مرمری کردن یا ورز دادن و چرخاندن آن روی میز کار و گرد کردن آن، دوباره گرم کردن خمیر شیشه روی سر میله دم، دمیدن در میله و ایجاد حباب کوچک در وسط خمیر سر میله، سرد کردن خمیر تا جایی که سرخی خود را از دست دهد، برداشت مجدد خمیر از کوره و ثابت کردن آن روی میله دم، قاشقی کردن خمیر سر میله یا یکنواخت کردن. کارهایی است که باید انجام شود تا استاد کار ساخت شیشه را آغاز نماید. از این مرحله به بعد، استاد کار میله ی دم را گرفته، به چرخش در می آورد تا شکل اولیه ظرف را بسازد. سپس آن را به دست قالبی ساز می دهد تا شیاری را در محل اتصال شیشه و میله فلزی واگیره ایجاد کند. پس از آن واگیره گیر، میله ی واگیره را به ته ظرف می چسباند و استاد کار میله دم را از محل شیار ظرف جدا می کند. در بین مراحل هر زمان لازم باشد، خمیر را گرم می کند. بعد از این مرحله، کار شکل دادن و ساخت و پرداخت دهانه و گلوی ظرف شروع می شود. در مرحله بعد دسته و تزئینات را روی آن قرار می دهد. در پایان ظرف را با میله واگیره به پشت بر می دهد تا به گرمخانه ببرد.
اشیای ساخته شده شیشه ای اگر در مجاورت هوای عادی قرار گیرد، پس از لحظه ای که سطح شیشه آن سرد شده و درون آن هنوز گرم است، می شکند. بنا براین باید به تدریج و در مدتی طولانی خنک شود.برای خنک شدن تدریجی اشیای ساخته شده از شیشه در کارگاه گرمخانه ای با 450تا 550 درجه سانتیگراد حرارت ،وجود دارد که این اشیا را درون آن قرار داده، سپس کوره را خاموش می کنند تا اشیا همزمان با سرد شدن هوای داخل کوره خنک شوند، معمولا بین 24 تا 48 ساعت طول می کشد تا کوره به درجه حرارت هوای عادی برسد.

کتاب صنایع دستی ایران/ فنی و حرفه ای/ محمد تقی آشوری

+ نوشته شده در دوشنبه یازدهم آبان 1388ساعت 9:7 توسط ذکریا آقاپور |

خاتم کاری

خاتم سازی یکی از هنرهای برتر اصفهان می باشد. به طور دقیق مبتکر و ابداع کننده این هنر مشخص نیست،آثار قدیمی به جا مانده همچون در کاخها و رحل های قرآن، نشان دهنده قدمت این هنر در شهر اصفهان به ویژه در عهد صفویه است.
مواد مورد استفاده در خاتم سازی عبارتند از:چوب های گوناگون مانند چوب فوفل،‌ آبنوس،‌ نارنج و عناب، استخوانهای مختلف مانند استخوان شتر، گاو، اسب و همچنین عاج، صدف و مفتول ها ی مسی و برنجی و در برخی موارد طلا و نقره. استفاده از طلا و نقره در خاتم سازی اختصاص به هنرمندان اصفهانی دارد.

شرح کار:

خاتم سازان این مواد را به صورت منشورهایی در ابعاد 1 تا 2 میلیمتر و طول 30 سانتیمتر رنگ آمیزی کرده و به صورت مثلث های کوچک بر روی سطوح اشیاء چوبی توسط سریشم کنار هم می چسبانند، و به وسیله نخ محکم می کنند. این مرحله به " پره" معروف است. پس از چند ساعت نخها را باز میکنند و بعد از سوهان کاری اضلاع، مجددا چهار پره را در کنار هم می چسبانند که حاصل " توگلو" خوانده می شود. سپس توسط سیم مفتولی گردی که به آن" شمسه"می گویند در اطراف هر ضلع به وسیله سریشم می چسبانند که طرح ستاره ای شکلی به وجود می آید. این مرحله " گل پیچی" نامیده می شود. تکرار این مراحل تا تکمیل طرح مورد نیازادامه پیدا می کنند. در نهایت طرح آماده شده زیر فشار قرار گرفته و لایه های نازک چوب به آن چسبانده می شود. از ابتدا تا به انتهای کار بیش از 400 مرحله کاری وجود دارد.درابتدا، هنرمندان برای این هنر از چیدمان مثلثهای بزرگ در کنار هم استفاده می کردند، اما به تدریج ذوق و سلیقه هنرمندان و ظرافت کار آنها سبب شد که طرحهای زیباتری را با استفاده ازمثلثهای کوچک ارائه دهند ابزار و وسایل هنر خاتم سازی عبارتند از: ابزار عمومی شامل چکش - اره- دریل و مته و...ابزاراصلی و مخصوص شامل انواع اره‌ها- سوهان - انواع رنده - پرس - تیره‌دار یا خط‌کش قفل - مقار- انواع تنگ ها- چسب‌های مخصوص و....
برای محافظت از خاتم بایستی آن را به دور از هرگونه رطوبت، حرارت، و نور مستقیم خورشید
نگهداری کرد، و نیز جهت تمیز کردن آن نباید از پارچه مرطوب یا جلاسنج استفاده کرد.

/tourism.isfahancht.ir

+ نوشته شده در دوشنبه یازدهم آبان 1388ساعت 9:6 توسط ذکریا آقاپور |

منبت روی چوب

كلمه ی منبت به معنی كنده كاری است و عمدتاً این عمل روی چوب انجام می شود و منبت كار كسی است كه روی چوب عمل كنده كاری را انجام می دهد. این فن ، سابقه ای بسیار طولانی دارد؛ تا حدی كه آغاز تاریخ منبت را می توان به زمانی نسبت داد كه انسان برای اولین بار با ابزارهای تیز و برّنده آشنا و چوب را تراش داده است.
چوب عمده ترین ماده ی اولیه برای منبت است. چوبهایی که بافت فشرده ای دارند مانند گردو، عناب ، فوفل، آبنوس، شمشاد و راش برای منبت کاری مناسب است. انتخاب چوب به مورد مصرف اشیا بستگی دارد . برای مثال چوب گلابی بافت ملایمی دارد و بیشتر برای کارهای ظریف استفاده می شود.

روش تولید منبت:

پس از آماده کردن چوب مورد نظر، مراحل زیر اجرا می شود:
انتخاب و آماده نمودن طرح و قطعه چوب مناسب برای منبت کاری
انتقال طرح روی چوب : که از طریق چسباندن طرح روی چوب ، طراحی مستقیم ، کپی کردن طرح، گره کردن طرح روی چوب مورد نظر انجام می گیرد.
دور بری: برای شکل گیری نقش مثبت ، ابتدا دور بری و سپس زمینه ی اطراف نقوش را کنده کاری می کنند. به این ترتیب که با استفاده از انواع مغار، ضمن هدایت آن روی خطوط طرح و وارد نمودن ضربه های چکش بر حسب ضرورت بریدگی با عمق لازم، شیار ایجاد می کنند.
کنده کاری : با استفاده از مغار تخت ، ابتدا چوب اضافی کناره ها ی زمینه کار و در نهایت چوب اضافی بخشهای میانی زمینه را بر می دارند.
ساخت و ساز و روسازی: پس از تراشیدن زمینه ی کار، با مغار مناسب ، ساخت و ساز را شروع می کنند . به این ترتیب که با محدب یا مقعر کردن، پرداز زدن و به طور کلی شکل دادن به طرحها و نقشها، ساخت و ساز نقشهای برجسته را انجام می دهند.

کتاب درسی آشنایی با صنایع دستی ایران/ فنی و حرفه ای / محمد تقی آشوری

+ نوشته شده در دوشنبه یازدهم آبان 1388ساعت 9:5 توسط ذکریا آقاپور |