هنرکده آتروپات

حافظ اسرار الهی کس نمی داند خموش ......... از که می پرسی که دور روزگاران را چه شد ؟

مطلب

عکس سربازان کشته شده در عراق

یک پازل جالب از اینجا بگیرید .

+ نوشته شده در یکشنبه بیست و هشتم فروردین 1384ساعت 10:2 توسط ذکریا آقاپور |

سایت های مذهبی از همه جا

www.hosein.persianblog.com

www.waiter.persianblog.com

www.gooyaa.com

www.wilayah.org

www.al-shia.com

and ...

نوشتن اين سايتها (شايد)دليلي بر تاييد مطالب آنها( باشد) نيست

http://www.imam-khomeini.orgامام خميني

http://www.wilayah.org آيت الله خامنه اي

http://www.motahari.orgاستاد شهيد مرتضي مطهري

http://mandegar.roshd.ir/jafari/iframe-salshomar.htmعلامه جعفري

http://www.al-shia.com/html/farآيت الله سيستاني

http://www.lankarani.orgآيت الله لنكراني

http://www.makaremshirazi.orgآيت الله مكارم شيرازي

http://mandegar.roshd.ir/amoli/if-zendeginame.htmآيت الله حسن زاده آملي

http://www.president.ir/farsi/index-f.htm رئيس جمهور

www.zohoor.net ظهور

www.monjee.org منجي

www.tebyan.net *تبيان*

www.balagh.netبلاغ

www.fotros.netفطرس

www.avini.comآويني

www.hellomahdi.com/farsi.htm يه سايت

://www-madine.persianblog.com

http://ghadiri.persianblog.com/"> وبلاگ محمد حسن قديري ابيانه

www.montazer.net شبكه ي امام مهدي (عج)

www.alsiraat.com شبكه ي صراط پاكستان

www.sistani.org دفتر ايت الله سيستاني قم

www.seestani.com دفتر ايت الله سيستاني دمشق

www.holynajaf.net آل شيعه (نجف)

www.aqaed.com مركز پژوهشهاي عقاعدي

www.almarkaz.net مركزتحفيفات اسلامي المصطفي

www.islamicdatabank.com مركزاطلاع رساني سراسري اسلامي پارسا

www.yazahra.net شبكه ي يا زهرا (س)

www.rafed.net/turathis/index.html مركز احياي ميراث اسلامي

www.rafed.net/alzahra مركزفرهنگي الزهرا

www.rafed.net/arc مركزتحقيقات نجومي

www.alimamali.com موسسه ي امام علي (ع) قم

www.najaf.org موسسه ي امام علي (ع) لندن

www.fotros.net رزمندگان شميران

www.imambaqer.ner شبكه ي امام باقر(ع)

www.imam-sadiq.net شبكه ي امام صادق(ع)

www.imamkazem.net شبكه ي امام كاظم(ع)

www.imamreza.net/old/per شبكه ي امام رضا(ع)

www.imamjawad.net شبكه ي امام جواد(ع)

www.imamhadi.net شبكه ي امام هادي(ع)

from www.gooyaa.com :

Radio & TV

Edoardo <http://bionvan.com/82/02/13/Edoardo.ram> bionvan

Al Jazeera Qat <http://www.aljazeera.net/live.asx>

IRIW <http://www.iriw.net>

Jam e Jam 1 <http://www.irib.ir/live/jj1.asx>

Al Manar <http://216.127.70.124/~admin264/html/live/livefeed.html>

Baghdad <http://62.156.242.10/cgi-bin/redirNTV?user=ntv&type=live&name=livecam_300_new.rm>

Abudhabi <http://live.abudhabi.tv/ramgen/encoder/ad.rm>

Alalam(iran) <http://www.alalamnews.com/livetv.ram>

Palestinia <http://www.psctv.com:8080/ramgen/encoder/live.rm>

Syria <http://www.worldtent.com/12109-2365204-7495/11108-3364113-7012-41109-3364205-7496a.ram>

IRIB <javascript:openTourWindow('http://gooya.com/iranradio.htm',145,220); inside Iran

TV <javascript:openTourWindow('http://gooya.com/irantv.htm',145,225); inside Iran

Radio Quran <http://www.irib.com/radio/LiveBroadcast/audio03a.ram>

AL IsLam TV <http://www.alislam.org/smil/live-video1.ram> UK <http://www.bamey.com/>

Saudi Arabia <http://www.kacst.edu.sa/en/stream/SaudiTV-Low-Band.asx>

Syriya <http://wwitv.com/tv/7044.asx>

Bosnia & Herz <http://www.pbsbih.ba/real/dnevnikbhtv1.ram>

Indonesia <wwitv.com/tv/7110.ram>

Egyp <http://www.us.sis.gov.eg/testram1/hnr2528.ram>

News

Weblogs <http://www.gooyaa.com/weblogs.htm>

Daricheh <http://www.daricheh.org/>

Kanoon <http://www.canoon.org/>

Bi Onvan <http://www.bionvan.com/>

Iranclubs <http://www.iranclubs.org>

Ofogh <http://www.ofogh.net/>

Gooyaa News <http://www.gooyaa.com/index.htm>

Noghte <http://www.noghte.net/>

IRNA <http://www.irna.com/pe/>

IRIB <http://www.irib.com/>

Mehr News <http://195.96.154.227/>

SNN <http://www.snn.ir>

ISNA <http://www.isnagency.com/>

Fars <http://www.farsnews.com/>

Thkim <http://www.tahkim.com/>

Motalefeh <http://www.motalefeh.org/>

Iranjudiciary <http://www.iranjudiciary.org/>

Roshd <http://www.roshd.ir/>

JameeModarresin <http://www.jameeh.com/>

IranDidban <http://www.irandidban.com/>

roozname

Sobhan <http://www.sobhannewspaper.com/>

Abrar <http://www.abrar.ws/>

Afarinesh <http://www.afarineshdaily.com/>

Ettelaat <http://62.31.41.16/et/HomeEdition/index.htm>

Entekhab <http://www.entekhab-daily.com/>

Javan <http://www.javannewspaper.com/>

Ettelaat Int. <http://www.ettelaat.com/>

Hamshahri <http://www.hamshahri.net/>

Gooyaa News <http://www.gooyaa.com/index.htm>

Iran <http://www.iran-newspaper.com/>

Jame Jam On-Line <http://www.jamejamdaily.net/>

Jomhoury <http://www.jomhourieslami.com/>

Kayhan <http://www.kayhannews.com/>

Khorasan <http://www.khorasannews.com/>

Khane Mellat <http://mellat.majlis.ir/>

Quds <http://www.qudsdaily.com/>

Resalat <http://www.resalat-news.com/>

Mava <http://www.iranjudiciary.org/persian/publication/latest-issue.htm>

مجله

Louh <http://www.louh.com>

Montazar <http://www.montazar.net/>

Tebyan <http://www.tebyan.net/>

Imam Ali <http://www.imamalinet.net/>

Sabokbalan <http://www.sabokbalan.com/>

Aljomeh <http://www.aljomeh.com/>

Meesagh <http://www.meesagh.net/>

Holydefence <http://www.holydefence.com/>

Rahpouyan <http://www.rahpouyan.com/>

EjlasMahdi <http://www.ejlasmahdi.com/>

C.I.W <http://www.ciw8.net/>

Bitab <http://www.bitab.com/>

Hemmat <http://www.hemmat.org/>

Fotros <http://www.fotros.net/>

Karaneh <http://www.karaneh.org/>

Hawzah Qum <http://www.hawzah.net/>

Nezam <http://www.nezam.org/>

Sobh <http://www.sobh.org

Jebhe <http://www.jebhe.com/>

IRDC <http://www.irdc.org/>

End www.gooyaa.com

http://www.mouood.org

http://www.balagh.net/persian/pro_ahl/15/14.htm

http://www.balagh.net/persian/pro_ahl/16/imam-mahdi/index.htm

http://www.balagh.net/persian/pro_ahl/02/14/index.htm

http://www.almahdi.co.uk

http://www.shia.org/mehdi.html

http://www.al-islam.org/mahdi/nontl/Toc.htm

http://www.shareh.com/ahlul_bayt/14/index.htm

http://www.jamkaran.info

http://www.montazar.net

http://www.saafi.net/books/mahdavi/ch9-1.htm

دبيرخانه مجلس خبرگان رهبرى

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.nezam.org/

دبيرخانه شوراى عالى انقلاب فرهنگى

فارسى

http://www.iranculture.org/

شوراى نگهبان قانون اساسى

فارسى

http://www.irisn.com/

دفتر نهاد نمايند گي مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها

فارسى

http://www.nahad.net/

پايگاه اطلاع رسانى معارف

فارسى

http://www.maarefsite.com/

پرسمان (ماهنامه فرهنگى ـ اجتماعى ـ دانشجويى)

فارسى

http://www.porseman.net/

مؤسسه فرهنگى تبيان (وابسته به سازمان تبليغات اسلامى)

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.tebyan.net/

مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى

فارسى، عربى، انگليسى، اردو

http://www.taghrib.org/

مجمع جهانى اهل البيت «عليهم السلام»

فارسى، عربى، انگليسى، تركى

http://www.ahl-ul-bayt.org/

جمعيت جهانى زنان پيرو اهل بيت «عليهم السلام»

عربى، انگليسى

http://www.shiawomen.org/

پايگاه امام على «عليه السلام»

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.imamalinet.net/

مؤسسه فرهنگى ـ قرآنى جامعة القرآن الكريم

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.jameatulquran.com/

سازمان فرهنگ و ارتباط اسلامى

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.icronet.org/

پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى

فارسى، انگليسى

http://www.islamic-iict.org/

بنياد انديشه اسلامى

فارسى، عربى، انگليسى

http://itf.org.ir/

پايگاه شهيد مطهرى ره (سخنرانيها، مجموعه آثار و...)

فارسى

http://www.motahari.org/

پايگاه اطلاع رسانى مهدويت (بنياد فرهنگى مهدى موعود«عج»)

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.imammahdi-s.com/

مؤسسه فرهنگى انتظار نور (پايگاه منجى)

فارسى، عربى، انگليسى://www.monjee.org/

مؤسسه فرهنگى موعود

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.mouood.com/

پايگاه مسجد مقدس جمكران (ويژه موضوعات مهدويت)

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.jamkaran.info/

بعثه مقام معظّم رهبرى در امور حج

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.hadj.ir/

مركز اسناد انقلاب اسلامى

فارسى

http://www.irdc.org/

آستان قدس رضوى

ففارسى، عربى، انگليسى://www.aqrazavi.org/

حرم حضرت معصومه «سلام الله عليها»

فارسى، عربى، اردو

http://www.masoumeh.com/

ستاد اقامه نماز

فارسى

http://www.salat.ir/

مركز اطلاع رسانى آل البيت

24 زبان

http://www.al-shia.com/

پايگاه اطلاع رسانى سراسرى اسلامى(پارسا)

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.islamicdatabank.com/

فرهنگستان زبان و ادب فارسى

فارسى

http://www.persianacademy.ir/

جهاد دانشگاهي

فارسى، انگليسى

http://213.176.24.23/

مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران

فارسى، انگليسى

http://www4.irandoc.ac.ir/

بنياد شهيد انقلاب اسلامى

فارسى

http://www.shahid.ir/

فرهنگ ايثار (شوراى هماهنگى و نظارت بر امر ترويج فرهنگ ايثار و شهادت)

فارسى

http://www.farhangeisar.com/

پايگاه شهدا

فارسى

http://www.sobh.org/

بنياد حكمت اسلامى صدرا

فارسى، انگليسى

http://www.mullasadra.org/

نيروى انتظامى جمهورى اسلامى ايران

فارسى

http://www.police.ir/

مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى

فارسى، عربى، انگليسى، فرانسوى

http://www.islamicfeqh.org

پايگاه حوزه (وابسته به شبكه جهانى نور)

فارسى

http://www.hawzah.net/

مركز جهانى علوم اسلامي

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.qomicis.com

دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.balagh.net

مؤسسه آموزشى ـ پژوهشى امام خمينى «قدس سرّه الشريف»

فارسى، عربى، انگليسى، آلمانى

http://www.qabas.net/

مؤسسه تخصصى كلام امام صادق «عليه السلام»

عربى، انگليسى

http://www.imamsadeq.org

مؤسسه دارالحديث

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.hadith.net/

مركز مطالعات و پژوهشهاى فرهنگى حوزه علميه قم

فارسى

http://www.andisheqom.com/

شبكه اطلاع رسانى حوزه (شارح)

فارسى

http://www.shareh.com/

مجتمع علمى و آموزشى علوم اسلامى خواهران (جامعة الزهراء سلام الله عليها)

فارسى

http://www.j-alzahra.org/

مؤسسه فرهنگى اسراء

فارسى

http://esraco.net/

مؤسسه در راه حق

فارسى

http://www.darrahehaq.org/

دبيرخانه مجلس خبرگان رهبرى

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.nezam.org/

دبيرخانه شوراى عالى انقلاب فرهنگى

فارسى

http://www.iranculture.org/

شوراى نگهبان قانون اساسى

فارسى

http://www.irisn.com/

دفتر نهاد نمايند گي مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها

فارسى

http://www.nahad.net/

پايگاه اطلاع رسانى معارف

فارسى

http://www.maarefsite.com/

پرسمان (ماهنامه فرهنگى ـ اجتماعى ـ دانشجويى)

فارسى

http://www.porseman.net/

مؤسسه فرهنگى تبيان (وابسته به سازمان تبليغات اسلامى)

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.tebyan.net/

مجمع جهانى تقريب مذاهب اسلامى

فارسى، عربى، انگليسى، اردو

http://www.taghrib.org/

مجمع جهانى اهل البيت «عليهم السلام»

فارسى، عربى، انگليسى، تركى

http://www.ahl-ul-bayt.org/

جمعيت جهانى زنان پيرو اهل بيت «عليهم السلام»

عربى، انگليسى

http://www.shiawomen.org/

پايگاه امام على «عليه السلام»

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.imamalinet.net/

مؤسسه فرهنگى ـ قرآنى جامعة القرآن الكريم

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.jameatulquran.com/

سازمان فرهنگ و ارتباط اسلامى

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.icronet.org/

پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى

فارسى، انگليسى

http://www.islamic-iict.org/

پايگاه الميزان (ترجمه تفسير الميزان و برخى از آثار علامه طباطبايى ره)

انگليسى

http://www.almizan.org/

پايگاه اسلام ناب (ليست سازمانهاى اسلامى در اروپا)

آلمانى، انگليسى

http://www.islam-pure.de/

مركز اسلامى هامبورگ (آلمان)

آلمانى، انگليسى

http://www.islamic-centre-hamburg.de/

انتشارات انصاريان

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.ansariyan.org/

بوستان كتاب (وابسته به دفتر تبليغات اسلامى)

فارسى

http://www.bustaneketab.com/

مركز اسلامى انگستان

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.ic-el.org/

حزب الله لبنان

عربى، انگليسى

http://www.hizbollah.tv/

شركت صوتى ـ تصويرى سروش

فارسى، انگليسى

http://www.soroushpress.ir/

مؤسسه اسلامى نيويورك

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.iiny.org/

پايگاه شيعه

انگليسى

http://www.shia.org/

انديشه خلاق

انگليسى

http://www.inminds.com/

مؤسسه تنظيم و نشر آثار حضرت امام خمينى

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.imam-khomeini.org/

پايگاه اطلاع رسانى امام خمينى (وابسته به بنياد انديشه اسلامى)

فارسي

http://www.imam-khomeini.com/

پژوهشكده امام خمينى و انقلاب اسلامى

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.ri-khomeini.org/

پايگاه اتحاديه مسلمانان آمريكا درباره حضرت امام خمينى و مقام معظم رهبرى

انگليسى

http://www.khomeini.com/

مؤسسه فرهنگى دارالولاية

عربى

http://www.alwelayah.net/khomaini/index.htm

پايگاه وكيل شرعى مقام معظم رهبرى در لبنان (بخش ويژه حضرت امام ره )

عربى

http://www.nasrollah.org/arabic/leaders/khomeini/sira.html

ويژه صدمين سالگرد ميلاد امام خمينى

عربى

http://www.nasrollah.org/arabic/imam100/index.htm

خانه خورشيد (ويژه نامه سالگرد ارتحال امام)

فارسى، انگليسى

http://www.irna.ir/occasion/ertehal/index.html

رهبر ما (بخش ويژه صدا و سيما درباره حضرت آيت الله خامنه اى)

فارسى

http://www.irib.ir/occasions/Rahbar/farsi.htm

پايگاه وكيل شرعى مقام معظم رهبرى در لبنان (بخش ويژه رهبر معظم انقلاب)

عربى

http://www.nasrollah.org/arabic/leaders/khaminai/sira.htm

پايگاه جوانان مسلمان آلمان درباره حضرت آيت الله خامنه اى

انگليسى، آلمانى

http://www.khamenei.de/

پايگاه اتحاديه مسلمانان آمريكا درباره حضرت امام خمينى و مقام معظم رهبرى

انگليسى

http://www.khomeini.com/

مؤسسه فرهنگى دارالولاية

عربى

http://www.alwelayah.net/khamnee/index.htm

بخش برون مرزى صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران

20 زبان

http://www.irib.ir/worldservice

پخش مستقيم راديو قرآن

فارسى

http://www.irib.ir/live/quran.ram

پخش مستقيم راديو معارف

فارسى

http://www.irib.ir/live/maref.ram

پخش زنده شبكه هاى مختلف صدا و سيما

فارسى، عربى، انگليسى و...

http://live.irib.ir/

خبرگزارى مهر

فارسى، عربى، انگليسى

http://www.mehrnews.com/

www.parstranslator.com مترجم

www.irisn.comشوراي نگهبان

آرشيو خبري شوراي نگهبان www.irisn.com/akhbar

emam-rahbar.persianblog.comامام خميني و امام خامنه اي

www.istgah.com

www.iranmabna.com

www.sosoz.com

www.mohammad-esfahani.com

www.khamenei.ir

sabokbalan.net

www.daricheh.org

http://www.tejaratsazan.comعرضه مستر كارت و كارتهاي اعتباري بين المللي معتبر

http://abadgaran.ir/ائتلاف آبادگران ايران اسلامي

http://velayat258.persianblog.com/

http://hojatieh.persianblog.com/انجمن حجتيه

http://www.snn.ir/خبرگزاري شبكه خبر دانشجو

<http://www.irisn.com/>شوراي نگهبان

<http://www.isna.ir/>خبرگزاري دانشجويان ايران

<http://www.spk-gov.ir/>سخنگوي دولت

<http://mellat.majlis.ir/>خانه ملت- مجلس

<http://www.mehrnews.com/>خبرگزاري مهر

http://ikna.ir/مركز فعاليتهاي قرآني دانشجويان كشور

www.webnevesht.com محمد علي ابطحي

http://www.iranipc.com/ خانه عكاسان ايران

http://irvote.com اولين سرويس نظرسنجي فارسي

http://www.3dpersia.com/مشاهده به صورت سه بعدي با عينك

http://www.abalfazl.com/

http://www.14masoom.com/

http://www.bahs2bahs.com/

www.Motahari.org

http://www.persanews.com/

http://www.mabnasoft.com/

http://basiji142000.persianblog.com/

(ولي) نوشتن اين سايتها دليلي بر تاييد مطالب آنها نيست

www.webnevesht.com محمد علي ابطحي

www.wn.com

بر گرفته شده از :

www.hosein.persianblog.com

سا?تها? علما

<a class="links" href="http://www.wilayah.org/">آ?ت الله خامنه ا?</a>

<a class="links" href="http://www.motahari.org/">استاد شه?د مرتض? مطهر?</a>

<a class="links" href="http://mandegar.roshd.ir/jafari/iframe-salshomar.htm">علامه جعفر?</a>

<a class="links" href="http://www.president.ir/farsi/index-f.htm">رئ?س جمهور محترم </a>

سا?تها? د?ن?

وبلاگها? خواندن?*ل?ن˜

دادن دل?ل? بر تا??د مطالب ن?ست

<a class="links" href="http://ghadiri.persianblog.com/"> وبلاگ محمد حسن قديري ابيانه</a>

<a class="links" href="http://allamehelli2.persianblog.com">مــــدرســـه/ ? مـــا</a>

<a class="links" href="http://www.fatima20sajad.persianblog.com">مـــن/ و داداشـــم</a>

<a class="links" href="http://ahmadonline.persianblog.com">خـروج/ مــمـنـوع</a>

<a class="links" href="http://sabzesorkh.persianblog.com/"> عطش انتظار</a>

<a class="links" href="http://naame.persianblog.com/"> مـسـافـر</a>

<a class="links" href="http://kiyaan.persianblog.com/"> اشرف انسانها</a>

<a class="links" href="http://gonahkar.persianblog.com/"> غــيــر قـابـل بـخـشـش</a>

<a class="links" href="http://soodeh.persianblog.com/"> لـحـظـه اي بـــا امـام زمــان</a>

<a class="links" href="http://shohada.persianblog.com/"> شهدا(زميني هاي آسماني)ا </a>

<a class="links" href="http://misagh.persianblog.com/"> خــدا_حــقــيقـت_عـشـــق</a>

<a class="links" href="http://yousef.persianblog.com/"> شــطـحـيـات در خـون</a>

<a class="links" href="http://melodin.persianblog.com/"> طلوعي تا فردا</a>

<a class="links" href="http://amir61s.persianblog.com/"> سپيده صبح</a>

<a class="links" href="http://2aa.persianblog.com/"> حنابندان</a>

<a class="links" href="http://realbox.persianblog.com/"> حرفهايم با او</a>

<a class="links" href="http://majnoon.persianblog.com/"> دلتنگيهاي مجنون</a>

<a class="links" href="http://hossein.persianblog.com/">ديوونه ي حسين(ع)</a>ا

<a class="links" href="http://abolfazl2321.persianblog.com/"> ابوالفضل عزيز </a>

<a class="links" href="http://anar.persianblog.com/"> انـــار</a>

<a class="links" href="http://maleki.persianblog.com/"> احــمــدم</a>

<a class="links" href="http://fine.persianblog.com/"> نصرالله سكرتر</a>

<a class="links" href="http://drshariati.persianblog.com/"> بـه يــاد د˜ــتــر </a>

<a class="links" href="http://baetazahra.persianblog.com/"> بيت الزهرا </a>

<a class="links" href="http://meykade.persianblog.com/"> پيرمغان</a>

<a class="links" href="http://pouria.persianblog.com/"> پـــوريــا</a>

<a class="links" href="http://ferdows.persianblog.com/"> فردوس</a>

<a class="links" href="http://yadman.persianblog.com/"> ?ادمان</a>

<a class="links" href="http://delname.persianblog.com">دلنامه/ </a>

<a class="links" href="http://rsaeedirad.persianblog.com/"> شاعرانه</a>

<a class="links" href="http://hodak.persianblog.com/"> ترانه مجهول</a>

<a class="links" href="http://allameyefarzane.persianblog.com/"> آسمان آبي سمپاد</a>

<a class="links" href="http://aiine.persianblog.com/"> آب ،آيينه،آسمان </a>

<a class="links" href="http://montazar-al-mahdi.persianblog.com/">منتظران مهدي</a>

<a class="links" href="http://mdidevar.persianblog.com/"> اخبار ادبي</a>

<a class="links" href="http://rahy.persianblog.com/"> خط دلتنگ?</a>

<a class="links" href="http://shakhsi.persianblog.com/"> لــبــاس شــخــصــ?</a>

<a class="links" href="http://shstreet.persianblog.com/"> خـ?ـابـان د˜ـتر شر?عت?</a>

<a class="links" href="http://zs-star-b.persianblog.com/">ســـتاره ? خــوشـبــخت?</a>

<a class="links" href="http://delamshikaste.persianblog.com/">دلــم شــ?ــکــــســــتــه</a>

<a class="links" href="http://ayine.persianblog.com/">آئــ?ــنــه احـسـاس</a>

<a class="links" href="http://elham2003.persianblog.com/">دروازه ها? انتها</a>

<a class="links" href="http://nstar.blogsky.com/"> ستاره ? شب</a>

<a class="links" href="http://qods.persianblog.com/">آرمان شهر</a>

<a class="links" href="http://boyebaroon.persianblog.com/"> بو? بارون</a>

<a class="links" href="http://amooozesh.persianblog.com/"> آمـــوزش </a>

<a class="links" href="http://fatima62.persianblog.com/">... هر ˜ـس به طريـقي </a>

<a class="links" href="http://amir21s.persianblog.com/">خــلــوت سـپـيـده صـبـح </a>

<a class="links" href="http://kamisiasi.persianblog.com/">˜ــمــي سـيــاســي</a>

<a class="links" href="http://ateke.persianblog.com/">دريــاي عـرفــان</a>

<a class="links" href="http://chera.persianblog.com/"> دوباره نگاه ˜ن </a>

<a class="links" href="http://parever.persianblog.com/">فروغ لايزال </a>

<a class="links" href="http://abuzer.persianblog.com/"> نـيـش </a>

<a class="links" href="http://pand.persianblog.com/"> رازدار </a>

<a class="links" href="http://dibaj.persianblog.com/">از هـــــر دري </a>

<a class="links" href="http://2charkheh.persianblog.com/">مـن د?ــوانـه ن?ستم </a>

<a class="links" href="http://baniasadi.persianblog.com/">قلم به دست مزدور</a>

<a class="links" href="http://5.persianblog.com/">مقالات س?اس? </a>

<a class="links" href="http://rahbar.persianblog.com/">رهـبـر?</a>

<a class="links" href="http://pelk2.persianblog.com/">روابــط زنــا شــوئـ?</a>

<a class="links" href="http://sherkhany.persianblog.com/">عــشــق بـه حـسـيــن/ع </a>

<a class="links" href="http://hajreza.persianblog.com/">?ـاد باد آن روز گاران ?اد باد</a>

<a class="links" href="http://delijan2000.persianblog.com/">عــــشـــق دلــ?ــجــانــ?ــها</a>

<a class="links" href="http://harfhayenagofteh.persianblog.com/">غريباـنـه چـرا مـيـگــرد?؟ </a>

<a class="links" href="http://ali14.persianblog.com/">آســــمـــان هــــفــتــم </a>

<a class="links" href="http://farzadblog.persianblog.com/">جـوان امـروز? مـا</a>

<a class="links" href="http://ghabsh.persianblog.com/">قـاب شـيـشه ا?</a>

<a class="links" href="http://soheilk.persianblog.com/">حـرفـها? خوب</a>

<a class="links" href="http://mahdito.persianblog.com/">King Mahdi </a>

<a class="links" href="http://web5.persianblog.com/">5 نفـره</a>

<a class="links" href="http://masoudmoti.persianblog.com/">آذربــاد</a>

<a class="links" href="http://apairan.persianblog.com/">والـعصر</a>

<a class="links" href="http://montazer59.persianblog.com/">منتظر موعود</a>

<a class="links" href="http://oo_barareh.persianblog.com/">?ــــ˜ بـــرره ا?</a>

<a class="links" href="http://soon.persianblog.com/">احــســان عــز?ــز</a>

<a class="links" href="http://davodabadi.persianblog.com/">خــاطـرات جـبـهه</a>

<a class="links" href="http://freedownload2.persianblog.com/">دانلود مـجـانـ?</a>

<a class="links" href="http://zaboreshgh.persianblog.com/">زبور عـشـق</a>

<a class="links" href="http://info2000.persianblog.com/">حـذ?ــفــــه</a>

<a class="links" href="http://sas.persianblog.com/">ابوتراب</a>

<a class="links" href="http://archbasij.persianblog.com">بس?ج/ دانشگاه تبر?ز</a>

<a class="links" href="http://motahari.blogspot.com/">احسان و هزاره ? سوم</a>

سا?تها? خبر?

<a class="links" href="http://www.javan-e-emruz.com">ماهنامه/ ? ال˜ترون?˜? جوان امروز</a>

<a class="links" href="http://www.chelcheragh.org/">خبرگزار? چل چراغ</a>

<a class="links" href="http://www.akhbariran.com">اخبار/ ا?ران</a>

<a class="links" href="http://www.baztab.com/">بازتاب</a>

<a class="links" href="http://www.kayhannews.com">كيهان</a>

<a class="links" href="http://www.siasatrooz-news.com">سياست/ روز</a>

<a class="links" href="http://www.resalat-news.com">رسالت</a>

<a class="links" href="http://www.hadiskerman.com">حديث/ كرمان</a>

<a class="links" href="http://www.hayateno.org">حيات/ نو اقتصاد?</a>

<a class="links" href="http://www.jomhourieslami.com">جمهوري/ اسلامي</a>

<a class="links" href="http://www.tehrantimes.com">تهران/ تايمز</a>

<a class="links" href="http://www.bonyannews.com">بنيان</a>

<a class="links" href="http://www.ettelaat.com">اطلاعات</a>

<a class="links" href="http://www.iran-newspaper.com">ايران</a>

<a class="links" href="http://www.abrar.ws">ابرار</a>

<a class="links" href="http://www.entekhab-daily.com">انتخاب</a>

<a class="links" href="http://www.afarineshdaily.com">آفرينش</a>

<a class="links" href="http://www.aftabnews.net">آفتاب/ يزد</a>

<a class="links" href="http://www.mardomsalari.com">مردمسالار?</a>

<a class="links" href="http://www.hambastegi-news.org">همشهري</a>

<a class="links" href="http://www.khorasannews.com/">خراسان</a>

+ نوشته شده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1384ساعت 23:23 توسط ذکریا آقاپور |

تاریخچه فلزکاری در ایران

تاریخچه فلز کاری ایران

بشر در حدود 7000 سال پيش فلز را شناخت . در آفريقا قبايلی هستند که هنوز هم به روش سنتی ( 7000 سال قبل ) فلزات را ذوب می کنند يعني اينکه حيواني ( مرغ ) را در کوره انداخته و قربانی رب النوع آتش می کنند و سپس سنگ فلز را داخل کوره می ريزند .
انسان های اوليه ابزار خود را از سنگ می تراشيدند تا اينکه در حدود نيمه اول هزاره چهارم ق م اشياء کوچک مسی ساخته شدند که چکش کاری شده بودند . بشر آن دوران به سنگی برخورد که با ضربه نمی شکست و تغيير شکل می داد و سفالگران نيز در کوره های خود از بعضی سنگ ها استفاده می کردند که در حين کار اين سنگ ها ذوب شده و تغيير شکل می داند و مقاومت زيادی داشتند . از اشياء قديمی که در تپه حصار نزديک دامغان يافت شده اند ؛ سر نيزه و لوازم شکار و تبر و آئينه و سنجاق از مس ریخته ، بوده اند . طلا و نقره هم که در حدود 2500 ق م کشف شدند که بعلت نرمی و دوام و فساد ناپذيری و هم اینکه یافتن سنگ طلا بسیار سخت و نادر بود ، برای ساخت زیور آلات و دیگر اشیاء زینتی استفاده می شد . از این دوران نیز اشیائی در تپه حصار یافت شده است .
مس چون نرم بود تصمیم بر آن شد که با فلز دیگری ترکیب شود تا اشیاء مقاومتر گردند . این امر در حدود 2500 تا 1500 سال ق م با کشف قلع به نتیجه رسید و عصر مفرغ آغاز شد .
با ترکیب مس و قلع ، ماده جدیدی با همان خواص مس تولید شد ( برنز یا مفرغ ) .
آثار مفرغی یافت شده از آن دوران از تپه « حسنلو » در آذربایجان موجود است .
صنعتگران آذبایجانی در ضمن کوچ که به طرف جنوب بود ( لرستان ) ، این صنعت خود را به این منطقه انتقال دادند . در این منطقه ( لرستان ) از آثار یافت شده می توان دریافت که فلز را داخل ماسه یا سفال ریخته گری می نموده اند و سپس چکش کاری هم می کرده اند .
آهن در هزاره سوم ق م شناخته شده بود ولی بعلت اینکه چکش کاری آن سخت بوده و دیرگداز نیز بوده و به سختی تغییر شکل می داد ، زیاد مورد توجه نبود تا اینکه در حدود 1500 تا 550 سال ق م با کشف تبدیل آهن به فولاد جایگاهی در فلزکاری برای خود یافت . از آهن اسلحه ، زیورآلات و دیگر ابزار ساخته شدند . ظاهرا تبدیل آهن به فولاد در کوره های ارمنستان صورت پذیرفته است .
حکاکی روی فلز از حدود 800 سال ق م رایج شده است . اشیائی از این دوران در « سرخ دم » لرستان یافت شده است . از نمونه آثار یافت شده هزاره اول ق م در ایران می توان به جام مارلیک اشاره کرد که از طلای ناب می باشد و در « چراغعلی تپه » در گیلان نزدیک رودبار پیدا شده است با 18 سانت ارتفاع و 316 گرم وزن .نقوش آن هم دو گاو بالدار که در حال بالا رفتن از درخت مقدس هستند که در دوسوی آن جام کار شده اند .
این جام چکش کاری شده وجالب اینکه سر گاو ها 2 سانت برجسته شده اند .
در دوره هخامنشی مرصع کاری و آبکاری رواج یافت و بیشتر روی طلا و نقره و برنز کار می شده است ولی طرز کار و شیوه آبکاری ( آب طلا روی فلز ) که آن دوران کار می شده است ، هنوز مشخص نشده است . اثار یافت شده این دوران از همدان و فارس و … می باشد که در موزه های « لوور فرانسه » « برلین » « رضا عباسی » موجود است .
در دوره هخامنشی « ریتون » ساخته می شده است .
ریتون یعنی ظرف یا جامی که به شکل یک حیوان قوی بوده است و عقیده بر این بوده که نوشیدن از این جام باعث می شود تا قدرت آن حیوان به انسان انتقال یابد .
در دوره سلوکی ها سکه را با دستگاه پرس دستی می ساختند ( دوره هلنیستی ) ( یونانی مآبی ) .
در دوره اشکانیان سکه ها 3 نوع بوده اند :
سکه های کوچک برنزی یا مسی
سکه نقره بنام " درهم "
سکه درشتی نقره بنام " تترا درهم "
فلز کاری در دوره ساسانی پیشرفت زیادی کرد . از فلزت اشیاء جالبی تهیه می شد که خود فرم و شکل ظرف و یا آن وسیله و یا تزئینات آن در خور توجه است .
اشیائی از دوره ساسانی در مکان های مختلفی مثل هندوستان ، ژاپن ، فرانسه ، لهستان و بیشتر در روسیه یافت شده است و این می رساند که در دوران ساسانیان تجارت و بازرگانی بسط و توسعه فراوانی یافته بوده است .
سکه های ساسانی نیز از طلا و نقره و مفرغ بوده و در اوائل با ظرافت کار می شده است ولی در اواخر این دوران بخاطر توسعه تجارت ، آن ظرافت کار روی مسکوکات از بین رفت .
اشیاء آن دوران ریخته گری می شده و سپس چکش کاری و بعد با چرخ ، تراش می خورده اند و بعد از آن حکاکی یا قلمزنی می شده اند .
اشیاء دوره اوائل اسلام از مفرغ یا برنز هستند و از طلا و نقره استفاده چندانی نمی شده است تا دوره سلجوقی که آثار بسیار ارزشمندی از آن دوران باقی مانده است که بر روی طلا و نقره نیز کار شده است و اکنون در موزه های روسیه موجود است . این دوره از درخشانترین دوران فلزکاری ایران است .
در این دوران میناکاری نیز رواج داشت و اشیاء این دوره شامل « کتری ، ابریق ، هاون ، شمعدان ، جعبه ، پایه چراغ ، پیه سوز و ... » می باشد که در شمالشرق و شرق ایران و در ری و همدان یافت شده اند .
مشبک کاری سلجوقی نیز بسیار توسعه یافته بوده است ( شمعدان و عود سوز ) .
آثار این دوره در موزه های « متروپولیتن » « روسیه ( ارمیتاژ ) » و ... موجود است .
فلز کاری در دوره مغول ها ( ایلخانیان ) تزئیناتی شبیه به مکتب موصل ( دوره سلجوقی ) و سوریه و مصر دارد ولی اسلوب کار دارای ویژگی هائی است که نشان می دهد کاری ایرانی است مثل قلمزنی انواع گل ها و بوته ها ( طراحی سنتی ایرانی ) و تاریخ و نام سازنده .
در دوره صفویه اشیاء مسی سفید کاری می شده اند تا شبیه به نقره جلوه نمائی کنند و مرصع کاری نیز که از رونق افتاده بود ، در این دوره باز رونق شایانی یافت .
دوره صفویه نیز از درخشانترین دوران هنر ایران است .
در این دوره استفاده از آهن و فولاد نیز رونق فراوانی یافت . اشیائی مثل کمربند ، لوحه و ... که با طلا و نقره مرصع کاری می شدند .
آثار این دوران در موزه های داخل کشور و متروپولیتن و بیشتر در موزه رضا عباسی موجود می باشند .
از زمان صفویه به بعد این هنر ( قلمزنی و فلز کاری ) به تدریج از رونق افتاد .
از دوران قاجاریه می توان به قلمزنی درب حرم امامزاده ها اشاره کرد .
در این دوره دیگر آن ظرافت هنری دوران قبل مشاهده نمی شود .
از شهرهائی که قلمزنی هنوز در آنها کار می شود می توان شهر های اصفهان ، تبریز ، شیراز ، تهران ، زنجان ، کرمان ، کرمانشاه ، بروجرد و طبس را نام برد .
از اساتید معاصر و بنام این هنر می توان :
منصور حافظ پرست ، رضا قادران ، اصغر بزرگیان ، اکبر بزرگیان ، عباس صفوت ، استاد مهدی علمداری ، حاج علی مینا گر ، استاد علی ظریفی اصفهانی ، مرحوم استاد محمود دهنوی ، رضا چکشی ، استاد حسین علاقه مندان ، آوادیس هاکوپیان و .... را نام برد .

+ نوشته شده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1384ساعت 23:17 توسط ذکریا آقاپور |

مساجد در تسونامی

مساجدی که در قضیه تسونامی سالم مانده اند

حتما ببینید

+ نوشته شده در شنبه بیست و هفتم فروردین 1384ساعت 23:3 توسط ذکریا آقاپور |

رنگ و عکاسی

سلام

كتاب رو پيدا نكردم ولي چند مطلب جالب از وبلاگ digitalcamera كه در مورد نظريه رنگها و ارتباط آن با عكاسي هستو ميزارم :

اساس نظريه رنگها
نویسنده: Nanette Staph

متن اصل این مقاله توسط دوست عزیز کامران خوشی برای ترجمه و استفاه در سایت در اختیار این جانب قرار گرفته است. ضمن تشکر فراوان از ایشان، خواندن این مطلب را به کسانی که به عکاسی به چشم یک علم و هنر نگاه می کنند توصیه می کنم. البته بحث رنگها در عکاسی مبحث پیچیده و مفصلی است که در غالب یک مقاله نمی گنجد. ولی اصول اولیه و سرخط های این مبحث در این مقاله به خوبی بیان شده است.
--------------
شناخت رنگها گامي ساده و ضروري براي ترکيب بندي بهتر در عکاسي است. عکاسي مطالعه نور است و نور رنگي است! بنابر اين بهتر است که دماي رنگها، چرخه رنگ و کاربردهاي آن در عکسهايتان را بهتر بشناسيد.

چيزي که دانستن آن براي عکاسي که مي‌خواهد اين مقاله را بخواند ضروري است اين است که بداند نظريه رنگها در نور با رنگهاي نقاشي متفاوت است. رنگهاي مرسوم اصلي که نقاشان و پرينترها از آن استفاده مي‌کنند رنگهاي قرمز، آبي و زرد مي‌باشند. در حالي که در نور رنگهاي اصلي قرمز، آبي و سبز مي‌باشد. در نور با ترکيب مساوي اين رنگها نور سفيد بدست مي‌آيد، با ترکيب آبي و سبز رنگ فيروزه‌اي داريم و ترکيب قرمز و سبز، زرد مي‌شود. بنابر اين در عکاسي بنفش، فيروزه‌اي و زرد رنگهاي طفيلي هستند. د راين مقاله نحوه تشکيل رنگها و خواص آنها به تفصيل بحث شده و به چرخه رنگي مرسوم در عکاسي اشاره شده است.
دماي رنگ
دماي رنگ با درجه کلوين بيان مي‌شود و عبارتست از ميزان حرارتي که بايد به يک منبع جسم سياه داده شود تا نوري با خواص طيفي مشابه با آن رنگ ساطع نمايد.
براي توضيح اين تعريف، رنگ فلز گداخته را در نظر بگيريد. وقتي يک تکه فولاد گداخته مي‌شود، در ابتدا رنگ آن قرمز تيره مي‌شود. وقتي که گرمتر شود، داراي رنگي بين آبي و سفيد مي‌شود. اين پديده رابطه بين دما و رنگ را نشان مي‌دهد. با بالاتر رفتن دما رنگ فلز گداخته به آبي مايل به بنفش تبديل شده و سرانجام اشعه ماوراء بنفش نامرئي ساطع مي‌کند. وقتي قطعه فلز از منبع حرارت دور شود، رنگ آن زرد، سپس نارنجي و قرمز مي‌شود.
مثالهايي از دماي رنگهاي غير نور روز:
نور شمع : 1500 کلوين
لامپ نئون 40 واتي: 2680 کلوين
لامپ نئون 200 واتي: 3000 کلوين
لامپ تنگستن: 3400 کلوين
نور لامپ گزنون: 5000-4500 کلوين
نور فلاش الکترونيکي: 5500-5600 کلوين
ولي به خاطر داشته باشيد که دو منبع نور مختلف که داراي دماي رنگ مساوي هستند، لزوما داراي کيفيت بصري رنگ مشابه نيستند. دو منبع نور با رنگ مساوي نيز مي ‌توانند داراي کيفيت به شدت متفاوتي باشند.
نور خورشيد
خورشيد مانند يک جسم سياه عمل مي‌کند. نوري که خورشيد توليد مي‌کند بايد از ميان فضا و سپس اتمسفر زمين عبور کرده تا به سطح زمين برسد. بنابر اين نور خورشيد ترکيبي از نور مستقيم خورشيد و نيز نور غير مستقيم حاصل از پخش شدن و انعکاس نور توسط اتمسفر و ابرها مي‌باشد. اين پديده باعث مي‌شود که نور خورشيد داراي دماي رنگ متفاوتي از 2000 کلوين تا 20000 کلوين شود. در جدول زير دماي معمول نور روز در شرايط زماني و آب و هوايي مختلف آورده شده است.
شرايط نور روز کمترين (K) بيشترين(K)
سايه (نور آسمان آبي) 12000 20000
سايه (نور هواي مه‌آلود) 7500 8400
نور خورشيد+نور آسمان صاف وسط روز 6000 6500
نور خورشيد+نور آسمان صاف صبح/عصر 5700 6200
نورخورشيد +نور آسمان مه آلود 5700 5900
فقط نور مستقيم خورشيد وسط روز متوسط 5400
فقط نور مستقيم خورشيد، عصر/صبح 4900 5600
نور خورشيد 1 ساعت قبل غروب يا بعد طلوع 3200 3400
نور خورشيد در غروب / طلوع 1900 2400

نور جذب شده
هنگامي که نور سفيد روي جسمي مي‌تابد، بخشي از نور جذب مي‌شود. اين جذب نور علت رنگي است که شما مي‌بينيد.
-اجسام شفاف (شيشه، آب،...) به علت اينکه اجازه مي‌دهند تمام اشعه نور سفيد از ميان آنان عبور کند بي رنگ ديده مي‌شوند.
-نور بازتابي از سطح‌ اجسام کدر شامل رنگ آنهاست. اگر تمام طيف‌هاي نور سفيد توسط جسمي جذب شود، آن جسم سياه به نظر مي‌رسد. بر عکس، اگر تمام طيفهاي نوري توسط جسمي بازتاب شود، آن جسم سفيد ديده مي‌شود.

چرخه رنگ
يک عامل اساسي در عکاسي توانايي رسيدن به رنگ و جلوه مورد نظر در عکسهاست. براي دستيابي به اين هدف اطلاعات اوليه نظريه رنگها مورد نياز است. چرخه رنگ نشان داده شده در اينجا اين موضوع را نشان مي‌دهد.

چرخه رنگ بر اساس رنگهاي رنگين کمان تنظيم شده است: قرمز – نارنجي – زرد- سبز – آبي – بنفش. با قرار دادن اين طيفها در حول يک دايره ترکيب جدید قرمز- بنفش رنگي را نتيجه مي‌دهد که در رنگين کمان وجود ندارد، ولي در چرخه رنگي ما يافت مي‌شود. با استفاده از اين چرخه رنگ فهميدن ارتباط بين رنگهاي مختلف آسانتر مي‌شود.
اجزاء چرخه رنگ
تمام رنگها از ترکيب سفيد، سياه و رنگهاي اصلي ساخته شده‌اند. چرخه رنگ ارتباط بين رنگها را تشريح مي‌کند.
رنگهاي اصلي
رنگهاي اصلي (قرمز، زرد و آبي که با مثلث نشان داده شده‌اند) رنگهاي خالص بوده و از ترکیب هيچ رنگ ديگري به دست نمي‌آيند. اگر سه رنگ با هم مخلوط شوند نتيجه کار رنگ سياه است.
رنگهاي ثانويه
از ترکيب مساوي دو رنگ اصلي رنگهاي ثانويه به دست مي‌آيد . نارنجي، سبز و بنفش رنگهاي ثانويه هستند.
رنگهاي مرتبه سوم
رنگهاي قرمز-نارنجي، قرمز- بنفش، زرد- سبز، زرد- نارنجي، آبي- بنفش و آبي - سبز از رنگهاي اصلي و ثانويه با هم ترکيب شده و رنگهاي مرتبه سوم را تشکيل مي‌دهند.
طرح و اثر رنگها
اکنون مي‌خواهيم ببينيم اين رنگها چگونه با هم مخلوط شده و اثر آنها بر تصوير نهايي چيست؟ از آنجا که تعداد حالات مختلف رنگي بسيار زياد است، در ليست زير فقط بخش کوچکی از حالات و اثرات مهم مربوط به رنگها شرح داده شده است.
مشابهت
در اين طرح از رنگهاي همسايه (نظير قرمز، قرمز – نارنجي، و قرمز – بنفش) استفاده مي‌شود.
نقاط قوت: اين ترکيب از رنگها اثرات آرام بخش دارند و هنگامي که به طرحي جذاب و در عين حال بدون جسارت و تندي نياز داريم از آنها استفاده مي‌کنيم.
نقاط ضعف: با وجود رنگهاي مشابه زياد در کادر ايجاد تمرکز بيننده عکس به نواحي کليدي تصوير مشکل مي‌شود.
رنگهاي متمم
عبارتند از رنگهايي که در دو سوي مخالف چرخه رنگ قرار دارند (مثل آبي و نارنجي). همانند رنگهاي نقاشي وقتي متمم يک رنگ با آن ترکيب شود، باعث تمایل رنگ به خاکستري مي‌شود و حالت نيمه خنثي ايجاد مي‌کند. با اضافه شدن رنگ متمم بيشتر، مخلوط به خاکستري نزديکتر مي‌شود، تا جايي که ديگر از دو رنگ اولی چيزي ديده نمي‌شود.
نقاط قوت: با قرار دادن رنگهاي مکمل در کنار هم، همديگر را تقويت نموده و القاي حس طراوت و اشتياق مي‌نمايند و در کنتراست شديد با يکديگر واقع مي‌شوند. رنگ مکمل باعث مي‌شود که رنگ ديگر درخشانتر و شديدتر به نظر برسد. رنگهاي مکمل براي ايجاد عکسهاي داراي استحکام و جنبش مفيد مي‌باشند.
نقاط ضعف: اين رنگها ممکن است تمرکز بيننده عکس را از نقاط کليدي عکس منحرف نمايند. رنگهاي مکمل داراي طول موجهاي بسيار متفاوتي بوده و در نتيجه اگر در عکس نزديک به هم قرار گرفته باشند ممکن است باعث مشکل ديد براي بيننده شوند و اعوجاج اپتيکي ايجاد نمايند.
سه تايي‌ها
در اين حالت سه رنگ با فاصله مشابه با هم در چرخه رنگ (مثل قرمز، زرد و آبي) در کنار هم قرار مي‌گيرند.
نقاط قوت: اين رنگها حس خوشحالي و لذت را القاء مي‌کنند. اين رنگها خصوصا براي سوژه‌هاي بي نظم که نقاط زيادي از تصوير داراي اطلاعات کليدي است مناسب هستند.
نقاط ضعف: اين رنگها ممکن است برهم زننده تمرکز باشند.
مکمل‌هاي مجزا
عبارتند از يک رنگ اصلي و دو رنگ مخالف مکمل واقع در دو طرف ضلع روبروي آن رنگ (مثل قرمز و زرد-سبز و آبي – سبز)
نقاط قوت: اين رنگها ترکيبهاي بسيار پرمحتوا و معنوی بوده و براي القاي احساسات هنرمندانه بسيار مناسب مي‌باشند.
نقاط ضعف: رنگهاي مکمل مجزا داراي طول موجهاي شديدا متفاوتي بوده و در نتيجه اگر در عکس در نزديکي هم قرار بگيرند باعث ايجاد مشکل احساس و اعوجاج اپتيکي براي بيننده شوند.
مسايل بالا بر اساس رنگهاي نقاشي بيان شده است. ترکيب رنگ در نور، مثلا روي مانيتور کامپيوتر يا در پرينترهاي رنگي، با رنگهاي نقاشي متفاوت است. در اين حالت رنگ مشکي از ترکيب رنگهاي اصلي ايجاد مي‌شود. پروسه‌هاي پرينت 4 رنگي و برنامه‌هاي کامپيوتري که براي ايجاد آنها استفاده مي‌شود بر اساس رنگهاي اصلي متفاوتي که شامل زرد، بنفش، فيروزه‌اي و سياه مي‌باشد کار مي‌کنند.
ابعاد رنگ
براي شناخت کامل رنگ علاوه بر شناخت چرخه رنگها بايد درجه رنگ Hue، درجه اشباع رنگ Saturation و ميزان رنگ Value نيز شناخته شود.
درجه رنگ Hue: درجه رنگ در واقع مشخصه ويژه يک رنگ (نظيرقرمز، زرد و آبي) مي‌باشد. طول موجهاي خاص يک طيف رنگي ترکيب دقيق رنگي آن را مشخص مي کند. مثلا رنگ قرمز داراي اجزاء متفاوتي از رنگ قرمز-نارنجي است.
اشباعSaturation : اشباع رنگ که بنام شدت رنگ نيز شناخته مي‌شود، به قوت يا ضعف، و پربودن يا شفافيت يک رنگ اطلاق مي‌شود. وقتي گفته مي‌شود که يک رنگ درخشان و پر است يعني داراي اشباع و شدت بالا است. بر عکس هنگامي که يک رنگ ملايم و شفاف باشد داراي اشباع کم است.
ميزان رنگ Value: همانند اثر اشباع، در عکاسي سياه و سفيد، روشنايي متناظر با مقدار طيفها است. با اضافه کردن سفيدي يا سياهي، درجات مختلفي از روشنايي بدست مي‌آيد. با اضافه کردن سفيدي به يک رنگ، رنگي کمرنگ و روشن بدست مي‌آيد. با اضافه شدن سياه به يک رنگ يک رنگ تيره‌تر و سايه‌اي از رنگ اوليه بدست مي‌آيد. اگر ميزان سياهي خيلي زياد باشد، به رنگ بدست آمده رنگ تيره گفته مي‌شود. عکسهاي کم نور اين رنگها را نشان مي‌دهند. از طرف ديگر، با زياد نور ديدن عکس، رنگها رنگ و رو رفته شده و سفيدي از حد اعتدال بيشتر مي‌شود.
دماي رنگ
رنگها داراي مشخصه‌اي بنام سردي يا گرمي هستند. رنگي که ما مي‌بينيم حاصل طول موج نور منعکس شده از رنگ است. طيفهاي قابل ديدن بين مادون قرمز (در انتهاي طرف گرم) و فوق بنفش (در انتهاي طرف سرد) قرار دارند.
رنگهاي گرمنيمه قرمز چرخه رنگها به عنوان رنگهاي گرم شناخته مي‌شوند که شامل زرد- سبز و قرمز-بنفش مي‌باشد.
نقاط قوت: اين رنگها القاء کننده گرمي و راحتي هستند.
نقاط ضعف: رنگهاي گرم زيادي در تصوير باعث تضعيف برجستگي که بايد در تصوير وجود داشته باشد مي‌شود.
رنگهاي سرد
نيمه آبي چرخه رنگ به عنوان رنگهاي سرد شناخته شده که شامل آبي-سبز و آبي - بنفش مي‌باشد.
نقاط قوت: اين رنگها آرام و راحت هستند. اين رنگها ممکن است بصورت غير صميمي و بي تکلف و ساده ديده شوند و براي انتخاب به عنوان پس زمينه مناسب هستند.
نقاط ضعف: اين رنگها احساس منفعلانه داشته و ممکن است براي تصاوير گرافيکي قوي مناسب نباشند.

کاربردهاي عکاسي
براي انتخاب اجزاء عکاسي از سوژه‌هاي بيجان، استفاده از خواص ترکيب رنگهاي فوق به شدت بر تصوير شما و عکس العمل ايجاد شده از آن تاثير مي‌گذارد. اما در مورد رنگ و نورپردازي وضعيت چگونه است؟ رنگ بر احساسات ما تاثير مي‌گذارد. دقيقا همانند طيفهاي آبي رنگ سوژه که رنگهاي سرد و راحتي هستند، نور آبي نيز همان فضا را بر عکس ايجاد مي‌نمايد.
نور طبيعي
در سايه (حتي در وسط روز)، دماي کلوين نور خيلي بالاست و در نتيجه رنگها به سمت انتهاي آبي طيف رنگها سوق داده ميشوند. همچنين سوژه‌هاي واقع در گوشه‌هاي تاريک، شکافها يا زير يک درخت داراي طيفي از رنگ آبي مي‌شوند. اين اثر اگر بدرستي استفاده شود، مي‌تواند خوشايند باشد. براي برطرف کردن طيف آبي روي عکس بايد از فيلتري با رنگ متمم نظير زرد استفاده نمود. نور ماه نيز طيفي آبي رنگ روي سوژه‌ها بوجود مي‌آورد. همينطور هر اثر نوري را مي‌توان با استفاده صحيح از فيلترها تشديد و يا تضعيف کرد.
نور طبيعي در طي روز تغيير مي‌کند. نور درخشان خورشيد رنگهايي غني، درخشان و دقيق را نشان مي‌دهد. تمام سوژه‌ها با يک تراز از رنگهاي دقيق ديده مي‌شوند. بخار، مه يا غبار هوا بخاطر پخش کردن نور رنگها را ملايمتر مي‌کنند. سوژه‌ها ملايم‌تر و تقريبا روشن‌تر ديده مي‌شوند. همينطور در طي يک روز نيمه ابري، طيفهاي سرد نور باعث مي‌شود که رنگ پوست همانند رنگ چيني به نظر برسد، بنابر اين عيوب پوستي جزئي (مثل کک مک و جوش) در زير اين فيلتر طبيعي در عکس کمتر ديده مي‌شوند.
در طي طلوع يا غروب خورشيد، نور داراي رنگ قرمز، زرد و نارنجي است و اين رنگها را به سوژه‌هاي عکس شما مي‌تاباند. اين رنگهاي گرم همانطور که قبلا گفته شد احساس جذابيت و کشش بيشتري را ايجاد مي‌کنند.
نورهاي مصنوعي
بيشتر نورهاي مصنوعي حالتي شبيه به نور سفيد وسط روز ايجاد مي‌کنند، ولي تفاوتهايي بين آنها وجود دارد:
تنگستن: اين نوع لامپ به نظر مي‌رسد که نور سفيد ساطع مي‌کند، ولي در واقع يک طيف زرد روي عکس ديده مي‌شود.
فلورسانت: اين نوع نور در بين نورهاي مصنوعي تغييرات بيشتري در رنگ ايجاد مي‌نمايد. در بيشتر انواع يک طيف آبي/سبز در رنگ ايجاد نموده که نور زننده‌اي در عکس ايجاد مي‌کند. اگر از هيچ فيلتر بهبود رنگي استفاده نشود، يک لايه سبز يا آبي در عکس ايجاد مي‌شود.
نور جيوه: همانند نور لامپهاي خيابان، ممکن است به نظر سفيد بيايد. ولي ممکن است تصوير آبي /سبز به نظر بيايد.
فلاش الکترونيکي: براي ايجاد نورهاي سفيد طراحي شده‌اند، اما انواع مختلف آن با هم متفاوتند. براي اطمينان از اينکه هيچ رنگي روي عکس اضافه نمي‌شود، بررسي کنيد که نور توليدي فلاش که در منوال ذکر شده 5500K باشد.
نور يکي از اجزاء اساسي عکاسي است که نبايد هيچگاه فراموش شود. اما با اطلاع از احساسي که مي‌خواهيد بر عکس حاکم باشد و داشتن دانش ابتدايي در مورد رنگها، انتخابهاي ممکن و تاثير آنها روي ترکيب بندي عکس داراي ابزاري خواهيد بود که عکس خود را به هنر تبديل نماييد.

+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و پنجم فروردین 1384ساعت 16:35 توسط ذکریا آقاپور |

رنگ شناسی

سلام من چند مطلب از استاد صنيعي پور در مورد شناخت رنگها پيدا كردم كه اميدوارم بدردتون بخوره

تعاريف :

رنگ در گذشته ، نقشي در زيبايي نداشت و تنها بر اساس نظر عرفا و فلاسفه براي مباحث مذهبي بكار مي رفت . دانشمندان ، فلاسفه و انديشمندان هر يك نظرات متفاوتي در تعريف رنگ دارند . مثلاً ديدگاه نيوتن در مورد رنگ بر اساس انرژي خورشيدي است. سنت اگوستين رنگ را بعنوان يك انعكاس افلاطوني (گرايش به سوي خدا) تعريف مي كند.

تنوع ديداري رنگ :

انسان به تنوع ديداري رنگها نيازمند است . در طبيعت هيچ شيئي را نمي توان يافت كه رنگ نداشته باشد در غير اين صورت در اشياء يكنواختي بوجود مي آيد .

ويژگي هاي رنگ :

مبحث رنگ داراي ويژگي هاي اساسي است . نخستين ويژگي پاسخ به اين سئوال است كه رنگ چيست ؟

با تركيب رنگهاي اصلي زرد ، قرمز ، آبي رنگهاي بيشماري بوجود مي آيد . هنرمندان در گذشته با استفاده از نور طبيعي و سه رنگ اصلي ، تركيبات زيبايي از رنگها را ايجاد مي كردند . رنگهاي استعمال شده در نقاشي يا هنر كلاسيك ،رنگهاي تزييني نبوده است بلكه رنگهاي پخته تركيبي بوده كه ازتركيب رنگهاي اصلي بوجود آمده است .

ارزش رنگ :

دومين ويژگي مبحث رنگ ، ارزش رنگهاست كه به تيرگي و روشني آنها مربوط است . ارزش رنگهاي تيره نسبت به رنگهاي روشن بيشتر است .

اشباع و خلوص رنگ:

در صورت استفاده از رنگ بصورت طبيعي مسئله خلوص رنگ مطرح مي شود، زيرا باتركيب رنگ از درجه خلوص آن كاسته مي شود .هر رنگ به عنوان سنبل و نماد خاصي مورد استفاده قرار مي گيرد . مثلاً در مخازن شركت نفت از رنگ سفيد استفاده مي كنند . لذا در صورت تابش نور خورشيد به آن ، نور منعكس مي شود و از تبخير يك سوم بنزين جلوگيري مي شود .

گاهي رنگ بر وزن نيز تأثيرمي گذارد . رنگها در ايجاد آرامش و هيجان نيزمؤثرند. مانند رنگهاي آبي و قرمز . رنگها در درمان بيماريهاي روحي و رواني نيز تأثيربه سزايي دارند . هر عنصري در طبيعت داراي يك بافت فشرده است ، كه پس از تابيدن نور خورشيد بر آن اين شيء و بافت مولكولي آن تمام نورها را جذب مي كنندو يكي را منعكس مي كنند ، كه اين همان رنگ شيء است . لذا هر چه سطح آن روشن تر باشد انعكاس آن تا زمان جذب بيشتر است . نور بعد از گذشت از منشور به هفت رنگ قرمز ، نارنجي ، زرد ، سبز ، آبي ، ارغواني و بنفش تجزيه مي شود . زمان ديده شدن يك جسم بوسيله چشم برابر با سرعت نور (30000 كليومتردر ثانيه ) مي باشد . براي شناخت رنگها بايد آنها را از زواياي مختلف فيزيكي و رواني و جامعه شناسي و غيره مورد بررسي قرار داد . مثلاً حالت رنگ قرمز داراي انحنا است و لذابه صورت منحني حركت مي كند .تاباندن نور از زواياي مختلف به شيء اي كه داراي بافت ، حجم و رنگ است باعث ايجاد بعد در آن مي شود . اما تابش مستقيم نور باعث مسطح ديده شدن سطح اشياء مي گردد . رنگ به عنوان وسيله اي براي زيبا جلوه دادن حجم نيز بكار مي رود . رنگهاي اصلي از جنب و جوش، قدرت ديداري و جذابيت برخوردارند .لازم به ذكر است كه تركيب رنگهاي مختلف با هم باعث از بين رفتن شفافيت آنها مي گردد .

رنگهاي اصلي :

رنگهاي اصلي شامل سه رنگ قرمز ، آبي و زرد مي باشندكه داراي قدرت و هيجان بيشتري نسبت به ساير رنگها هستند .كودكان به رنگهاي اصلي بسيار علاقمندند . بنابراين رنگ اتاق كودك بايد شاد و با نشاط باشد و با رنگ ساير نقاط خانه متفاوت باشد .به طور كلي برخي افراد معتقدند كه منشاء‌زيبايي ارتباط ارگانيك بين اشكال و رابطه احجام با فضا و مباني تجسمي مي باشد و برخي ديگر لذت بردن از يك اثر هنري را زيبايي مي دانند. شناخت ما از طبيعت بر اساس فرم و رنگ بدست مي آيد . در طبيعت ابتدا رنگ را مي بينيم و بعد فرم را .ولي در وجود انسان و اشياء‌ابتدا فرم را مي بينيم و بعد رنگ را .

تأثيرات رنگ :

هر گونه تحركات رنگي باعث مي شوند در وجود ما انعكاس و تحركات بصري خاصي به وجود آيد كه اين واكنشهاي احساسي و رواني واكنشهاي فيزيكي را هم در بر دارد .علاقه افراد به فضاهاي روشن و نوراني نسبي است و در افرادمختلف متفاوت است . اثرات رنگ هم بر افراد مختلف نسبي است و محيط زندگي نيز در اين امرتأثير گذار است . امروزه حتي در علوم پزشكي نيز سعي مي شود براي ايجاد آرامش در بيماران از تركيب رنگها استفاده كرد ه و فضاهاي آرام بخشي را ايجاد كنند.اصولاً نور پس از گذشت از منشور رنگ به شكل يك طيف هفت رنگ مشاهده مي شود .جايگيري رنگهاي اصلي در مثلث رنگها به اين ترتيب است كه رنگ زرد در قسمت بالاي مثلث و رنگ آبي در گوشه سمت چپ مثلث و رنگ قرمز در گوشه سمت راست مثلث است . دايره رنگهاي سرد و گرم از سه رنگ اصلي زرد ،قرمز و آبي تشكيل شده است . بايد دانست كه تشخيص درجات رنگهاي سرد و گرم بسيار مشكل است . يكي از مباحث اساسي رنگ ،حجم است . به بيان ديگر هر چه ابعاد جسم بيشتر باشد آن جسم نرمتر و زيبا تر خواهد بود .

ارزش رنگ :

رنگها داراي ارزشهاي متفاوتي هستند كه اين ارزش ها از طريق مقايسه بدست مي آيند . اصولاً واقعيت رنگها از طريق رنگهاي 4 بدست مي آيد .درمبحث ارزش رنگ بايد جنبه‌هاي فيزيكي و شيميايي رنگها مورد تجزيه وتحليل قرار بگيرد . بهترين مقياس دراين زمينه،مقايسه دو رنگ سياه و سفيد مي باشد كه داراي بيشترين كنتراست نسبت به هم هستند .

اينم لينكش ولي اگر كار نداد مشكل از irib هستش:
http://www.irib.ir/amouzesh/j/DECORATION/decor_cnt19.htm

به طور كلي در طبيعت دوازده رنگ وجود دارند كه داراي مفاهيم و معاني بسيار مختلفي هستند . همانطور كه مي دانيد رنگها بسيار متنوع هستند و تأثيرات روحي و رواني گوناگوني بر افراد مختلف مي گذارند . اصولاً تأُثير رنگها بر روي انسان ناشي از نما و ارزش آنها است . معاني رنگها همان تأثيرات ذهني مشخص آنها بر انسان است . ما در اينجا به تشريح مختصري از تأثيرات هشت رنگ مي پردازيم .

رنگ زرد :

رنگ زرد ، روشن ترين رنگها است . اين رنگ سنبل نوراني بودن و نور خورشيد است . معمولاً هنرمندان رنگ زرد را با دقت و سليقه زيادي در آثار هنري خود بكارمي برند زيرا اين رنگ بسيار تأثير گذار مي باشد و مي تواند باعث تغيير ماهيت رنگهاي ديگر شود .رنگ زرد اگر به صورت زرد تيره بكار رود معناي خيانت ، حسادت ، بي اعتمادي و اضطراب را مي‌دهد.

تركيبات رنگ زرد با انواع رنگها :

وقتي رنگ زرد با رنگ قرمز مخلوط شود رنگ نارنجي را بوجود مي آورد ، كه با حرارت ترين وگرم ترين رنگ در طبيعت مي باشد .

از تركيب رنگ زرد با رنگ صورتي ، رنگي سست و بي حال بوجود مي آيد و در عين حال رنگ صورتي را تشديد مي كند. و تا حدودي متمايل به رنگ سبز مي شود . از تركيب رنگ زرد با رنگ سياه، رنگ سبز تيره بوجود مي آيد . به طوركلي تأثير رنگ زرد بارنگ سياه يك رنگ تيره مي باشد .

رنگ قرمز :

اولين رنگي كه بشر اختراع كرد، رنگ قرمز بود. اين رنگ بسيار انعطاف پذير است و سنبل حيات ، خطر ، مبارزه وانقلاب است 0 رنگ قرمز ارغواني سنبل عشق روحاني است 0

تركيب رنگ قرمزبا انواع رنگها :

حاصل تركيب رنگ قرمزبا رنگ نارنجي ، رنگي پرشور و با اشتياق از عشق است .

از تركيب رنگ قرمز با رنگ زرد، رنگ ليمويي ، رنگي تاريك و با قدرت ملايم و در عين حال پرخاشگر و هيجان انگيز بدست مي آيد .

رنگ آبي :

رنگ آبي سنبل بي تحركي ، نا شكيبايي و بي اراده بودن است .اين رنگ در عين حال فعال و پر قدرت است . رنگ آبي متوجه درون و نمادي از سرما است كه پيوستگي خاصي با اعصاب دارد . همچنين اين رنگ احساس ميل به خود نمايي در تاريكي را القاءمي كند . رنگ آبي تيره سنبل سقوط است .

تركيب رنگ آبي با انواع رنگها :

تركيب رنگ آبي با رنگ قرمز نماد بحران است . به عبارت ديگر رنگ آبي تيره سنبل بحران و فاجعه است.

رنگ سياه :

رنگ سياه سنبل جهل و ناداني است .

رنگ سبز :

رنگ سبز سنبل زندگي ، آرامش ، اميدواري ، شكوفايي و قدرت است . اين رنگ انسان را به تعمق و تفكر وا مي دارد .

تركيب رنگ سبز با انواع رنگها :

رنگ سبز تمايل به آبي ، سرد ترين رنگ در طبيعت محسوب مي شود .

رنگ نارنجي :

رنگ نارنجي ، سنبل فعاليت ، درخشش خورشيد و انرژي است. اين رنگ بسيار جذاب و خيره كننده است .

رنگ بنفش :

رنگ بنفش سنبل هوش ، دانش ، بي خبري ، بي اختياري ، ظلم و دشواري است . رنگ بنفش به صورت تيره سنبل فاجعه وحادثه است .

رنگ صورتي :

رنگ صورتي سنبل عشق و پاكي است

http://www.irib.ir/amouzesh/j/DECORATION/decor_cnt19.htm

اشياء و عناصر در طبيعت مي توانند از لحاظ رنگ بر هم تأثير بگذارند . اگر در طبيعت رنگ وجود نداشت ، مشكلات روحي و رواني در انسانها پديدار مي شد. همچنين اشاره كرديم رنگها بر يكديگر تأثير زيادي دارند ومعمولاً در ارز يابي رنگهااز دو رنگ سياه و سفيد استفاده مي شود و نيز براي جدا نمودن اشياء از پس زمينه، رنگهاي مكمل به كار مي روند .

نقش تزييني رنگ :

با تزيين مناسب اشياء‌منزل مي توان ارتباط منطقي و مناسبي بين اين اشياء ايجاد نمود . زيرا رنگ به عنوان عنصري نمادين و سمبليك نقش مهمي در ايجاد هماهنگي به عهده دارد .

نقش اطلاع رساني رنگ :

يكي ديگر از كاركردهاي رنگ، تأثير نمادين و سمبليك رنگها در خبر رساني و اطلاع رساني مي باشد. مثل كاربردرنگ قرمز براي انتقال احساس خطريه بيننده . به طور كلي هر حركتي در طبيعت را با تغيير رنگ آن مي توان حس نمود . مثل نشان دادن انقلاب و هيجان با رنگهاي هيجان آميز وگرم.

البته لازم به ذكر است كه معناي نمادين بعضي از رنگها فقط در فرهنگ خاص جغرافيايي آن منطقه صادق است . امادر مورد برخي ديگر از رنگها،ابن معناي نمادين براي همه مردم جهان، مفهوم خاص و مشتركي مي باشد . همچنين رنگها از نظر روانشناسي نيز نشان دهنده حالات مختلف هستند . مثلاً رنگ آبي نشانه آرامش و رنگ قرمز نشانه تحرك است .

اشباع رنگ :

كودكان به دليل وجود شور و نشاط در رنگهاي طبيعي و اصلي به اين رنگها علاقمند مي باشند . اما بايد توجه نمود كه وجود هيجان و جنب و جوش زياد در محيط منزل خيلي مطلوب نيست . افرادبراي انجام كارهاي روزمره خود احتياج به آرامش دارند . با تعديل رنگها و استفاده از حالت ملايم آنها،مي توان اين آرامش را در محيط ايجاد كرد . به عبارت ديگر با تعديل رنگها مي توان شدت آنها را كاهش داد .به عنوان مثال تركيب رنگها با رنگ سفيد مي تواند اين ملايمت و تعادل را در آنهاا ايجاد نمايد .

به طور كلي هر چه درجه اشباع يك رنگ بيشتر باشد بار عاطفي آن نيز بيشتر است و برعكس هر چه درجه اشباع يك رنگ كمتر باشدآن رنگ ملايمتر به نظر مي رسد .

درخشان بودن رنگ :

بعضي از رنگها نسبت به رنگهاي ديگر داراي درخشش و انعكاس بيشتري هستند . علاوه بر اين رنگها در قياس با يكديگر نيز داراي حالتهاي مختلف انعكاس و درخشندگي هستند .

مثلاً رنگ زرد در يك زمينه روشن تيره تر به نظر مي رسد ولي در يك زمينه مشكي روشنتر به نظر مي رسد . به طور كلي هر چه درجه اشباع يك رنگ بيشتر باشد رنگ حاصل درخشانتراست .در طبيعت يك قانون كلي وجود دارد و آن اين است كه هر قدرنگاه ما از سطح زمين به طرف بالابرود رنگهابه تدريج روشن و روشنتر ميشوند.

http://www.irib.ir/amouzesh/j/DECORATION/decor_cnt15.htm

تضاد رنگ (تاريكي وروشنايي رنگ)

نهايت واوج عنصر تضاد در طبيعت مشاهده مي شود . تضاد ها و كنتراست ها در آثار هنري منشأ ايجاد زيبايي هستند . بدون تاريكي، شب و روز معنايي ندارد و بالعكس. فضاهاي تاريك و روشن هر كدام جداگانه بر رنگ هاي موجود درطبيعت تأثير مي گذارند . تأثيرات نور بر روي طبيعت، چيدمان منزل و … در ساعات مختلف روز متفاوت است .

شب و روزدو قطب مهم و اساسي در طبيعت هستند كه بين آنها سياهي حالت قويتري دارد و سفيدي حالت ضعيفتر . به طوريكه براي تقويت يك رنگ مي توان آن را در كنار رنگ سياه قرار داد و يا با آن تركيب نمود و براي تضعيف يك رنگ مي توان آن را در كنار رنگ سفيد قرار داد و يا با آن تركيب نمود . بين دو رنگ سياه وسفيد دوازد ه طيف مختلف رنگي وجود دارد . به عبارت ديگرما بين دورنگ سياه وسفيد در دوازده حركت، رنگهاي جديدي ايجاد مي‌شوند.

اين موضوع براي نقاشان بسيار اهميت دارد . روشن ترين رنگها در بين رنگها ، رنگ زرد است و تيره ترين رنگ در بين رنگها ،رنگ بنفش است .

اگر بين رنگهاي سياه و سفيد در دوازده حركت ، به صورت كاملاً يكنواخت و بدون پرش پيش برويم و بخواهيم رنگهاي اصلي را كه شامل زرد ،قرمز و آبي مي شوند را در اين درجات بسنجيم ، رنگ زرد در پايه ي چهار ، رنگ نارنجي درپايه ي شش و رنگ قرمز در پايه ي هشت قرار مي گيرد .همين طور رنگ بنفش كه تيره ترين رنگها است در پايه ي ده قرار مي گيرد و رنگ سفيد درپايه ي يك قرار مي گيرد . براي اينكه مقدار درجات هر كدام ازرنگهاي كروماتيك را به تنهايي براي خودش و همچنين به صورت تركيب با ديگررنگها بدست آوريم از رنگ خاكستري شروع مي كنيم . سياه ترين رنگ در طبيعت مربوط به پارچه مخمل است كه سياه ترين رنگها است و سفيد ترين رنگ مربوط به ماده اي به نام سولفات باريت است و بين اين دو ماده سياه و سفيد دنياي بيشماري از رنگهاي خاكستري وجود دارد . تشخيص اينكه رنگ مورد مشاهده، چه نوع خاكستري اي است و در چه درجه اي قرار دارد بستگي به ميزان ورزيدگي و تمرين چشم مشاهده گر دارد.

تاريكي و روشني درجات مختلف دارند . رنگهاي خاكستري مي توانند مناظر اطراف و محيط زندگي مارافعال كنند و حساسيت فوق العلاده اي نسبت به اختلافات رنگ مايه ها به وجود آورند . به طوريكه با وجود رنگهاي خاكستري اختلافات بين رنگ ها واضح تر تشخيص داده مي شوند .

خصوصيات رنگ خاكستري :

به طور كلي رنگ خاكستري يك رنگ خنثي است و هيچ معناي به خصوصي ندارد . يك رنگ لال ، ساكن و مرده است . اما همين رنگ ساكن و بدون شخصيت به محض اينكه در كنار رنگ آبي يا قرمز قرار مي گيرد ، به جنب و جوش مي افتد و باعث ايجاد يك سلسله هيجانات مي شود . گاهي اوقات رنگ خاكستري را به عنوان يك رنگ مكمل به كار مي برند. البته بايد توجه كرد كه اين انتقال ذهني فقط در ذهن وفكر تماشاگر است و مربوط به رنگ خاكستري نمي‌شود .

در سبك آبسترك نيز هنر مندان از تركيب نمودن رنگها و استفاده از صفحات شطرنجي رنگ ، در آثار خود بهره هاي بسيار مي برند .

اما اينكه رنگ خاكستري را از چه رنگهايي بدست مي آورند ؟ خاكستري علاوه بر تركيب نمودن رنگهاي سياه و سفيد از تركيب رنگهاي مكمل مثل قرمز وسبز يا زرد و ارغواني و يا آبي و نارنجي نيز بدست مي آيد .

به طور كلي هنر مندان نقاش در آثار هنري خود براي به دست آوردن رنگ دلخواه خود از تركيب رنگها با هم بهره مي گيرند. زيبايي يك اثر هنري در اين است كه رنگهاي مورد استفاده در آن به صورت يك دست و با يك بالانس و هارموني انتخاب شوند تا همهء ‌رنگها خودشان را در يك سطح نشان دهند.به عبارت ديگر هنگام كار بر روي درجات مختلف رنگي بايد دقت نمود كه در بين درجات پرش ايجاد نگردد و درجات به صورت ملايم تغيير نمايند .براي درك بهتر اين مطلب مي توانيد روي يك صفحه شطرنجي از سه رنگ زرد، آبي و قرمز به ترتيب استفاده كرده و آنها را به نسبت يك ، سه و پنج تقسيم نماييد .

در هنگام وارد شدن از رنگي به رنگ ديگر بايد به ميزان درخشش ، خلوص رنگ و عوامل ديگر توجه نمود .

http://www.irib.ir/amouzesh/j/DECORATION/decor_cnt20.htm

+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و پنجم فروردین 1384ساعت 16:34 توسط ذکریا آقاپور |

تسلیت

سالروز وفات خاتم النبیین(ص) و امام حسن مجتبی (ع)

و امام غریب امام رضا (ع)

بر عموم شیعیان و هنرمندان و هنردوستان

تسلیت باد

قبر مطهر امام رضا (ع)

+ نوشته شده در جمعه نوزدهم فروردین 1384ساعت 14:53 توسط ذکریا آقاپور |

اطلاعیه ثبت نام

مرکز آموزش صنایع دستی بناب

در رشته های قلمزنی مس به سبک اصفهان و

طراحی سنتی به صورت رایگان ثبت نام می کند .

آدرس : بناب خ امام میدان یادبود شهدا مرکز آموزش صنایع دستی

تلفن : ۰۴۱۲۷۲۶۲۶۰۲

ذکریا آقاپور

+ نوشته شده در دوشنبه هشتم فروردین 1384ساعت 21:43 توسط ذکریا آقاپور |

دستخط مبارک و سکه اهدائی امام زمان (عج)

دستخط مبارک امام

+ نوشته شده در دوشنبه هشتم فروردین 1384ساعت 21:6 توسط ذکریا آقاپور |

سید رضی و نهج البلاغه

سيد شريف رضي که بود ؟

نامش " ابوالحسن محمد ابن ابي احمد " بود دودمانش به حسين ابن علي ابن ابيطالب (ع) مي رسد . به زمان بهاء الدوله ابو نصر ابن بويه مي زيست و وي به او لقب " رضي ذي الحسبين " و " شريف الاجل " داد . پدرش ابو احمد ملقب به طاهر ذي المناقب بود که در دولت بني عباس و آل بويه از مقربان به شمار مي آمد . مادرش فاطمه نام داشت که نسبتش به حسين ابن علي ابن ابيطالب (ع) مي رسيد .

سيد شريف رضي به سال 359 هـ . در بغداد متولد شد . دولت وقت بر پدرش خشم گرفت و به سال 369 هـ . پدر رضي دستگير شد و در قلعه فارس به زندان افتاد . سيد شريف رضي در آن زمان ده ساله بود . در همين سال ها بود که به سرودن شعر پرداخت و بيست و يک ساله بود که به دليل مقام شامخ علميش زمام کار پدر خويش را در دستگاه دولت بني عباس و آل بويه بدست گرفت . بسياري از مورخان اعتراف دارند که : چون از زنداني شدن پدرش رنج مي برد ، به شعر پناه برد و به حق شعرهائي که در سنين 10 تا 15 سالگي سروده ، شانه به اشعار پر انسجام شاعران پيرکار ، ميسايد . حتي در آن زماني که شعرهاي مدح آميز شاهان و بلند پايگان ، جايزه ساز و صله آور بود ، سيد شريف رضي هرگز جايزه و صله اي از کسي نمي پذيرفت و حتي صله هائي که پس از رها شدن پدرش از زندان براي پدرش مي فرستادند ، باز مي گرداند و نمي پذيرفت .

جدا از شعرهاي مدح گونه رضي شعرهاي عاشقانه و غزل وار ، از او در دست است . تمام اين شعرها از پاکي و نجابت بي مانندي برخوردار است که دريائي رايحه روحپرور و دل افروز در آنها موج مي زند . زندگي با همه گونگي هاي تلخ و شيرينش در شعرهاي او جائي پر مفهوم داشته است .

سيد شريف رضي در دوران کودکي و آغاز جواني در مکتب علامه اي مانند شيخ مفيد افتخار شاگردي داشت . علاوه بر سرشت ذاتي و نبوغ خدادادي ، علوم ديني را در حد کمال از استاد خويش آموخت ، تا به آنجا که در سي سالگي قرآن کريم را از حفظ داشت و با شيوه اي خاص آن را مي خواند و تفسير مي کرد .

غير از مجموعه شعرهاي زيبايش آثار تأليفي مختلفي در زمينه دين از خود باقي گذاشته که از آن جمله است :

نهج البلاغه امام علي (ع) – مجازات الاثار النبويه – المتشابه في القرآن ، تلخيص البيان عن مجازات القرآن – الخصايص سيره والده طاهر – اخبار قضاه بغداد – رسائل ( سه جلد ) و ... در مورد تفسير قرآن او ، تنها در خبر آمده که تفسير او بسيار پر نغز و دلنشين و جامع بوده است .

سيد شريف رضي خود در مورد نهج البلاغه امام علي (ع) نوشته است که :

" ... در ايام جواني به تأليف کتابي در خصائص ائمه (ع) پرداختم که اين کتاب شامل تاريخ زندگاني شرف آفرين و سخنان گوهربار آنان بود . هدف خود را در ديباچه اين کتاب ويراستم تا به ويراستن و تدوين سرشت و شخصيت ذاتي امير مؤمنان (ع) رسيدم که مصائب توانفرساي ايام ، مانع از آن شد تا اينکار خويش را به اتمام رسانم . آنچه در شخصيت و خصائص خاص امام علي (ع) ويراسته بودم در چند باب آراستم و غير از خطبه هاي بلند و نامه هاي مفصل ، در آخرين فصل سخنان کوتاه و پند آميز آن امام را پيوست کردم . در آن زمان گروهي از دوستان صاحب نظر اين فصل را بسيار پسنديدند و از من خواستند تا اقدام به تأليف کتابي شامل برگزيده سخنان امام علي (ع) کنم . مي خواستند که اين کتاب شامل تمام سخنان بلاغت آميز و فصيح ، خطبه ها ، نامه ها و پندهاي گوهربار امام علي (ع) باشد . مي دانستند که سخنان بليغ و فصيح امير مؤمنان در قالب درس دين و اسلام اگر در کتابي تدوين گردد در فرهنگ دين و ادبيات عرب هرگز مانند نخواهد داشت . زيرا بر همه آشکار بود که هر کس طالب خطابه سرائي است بايد اين شيوه را از خطبه هاي امام علي (ع) بياموزد تا شايد نام خطيب گيرد . حتي خطيب ها ناچار در خطبه خود از کلام و جملات و عبارات امير مؤمنان بهره مي گرفتند تا سخن خويش را به کمال بيارايند . با اين حال هيچ کس به پايه او نرسيد ، زيرا که سخنان علي (ع) جاودانگي اش در اين بود که به نحوي خاص از قرآن و کلمات رسول خدا الهام مي يافت .

با اين انديشه و به دنبال اين پاداش خير ، کار نهج البلاغه را آغاز کردم و کوشيدم فضائل خاص او را در اين کار آشکار سازم زيرا که به حق او در اين راه ، هم گوي تعالي از همگان ربوده و آنچه در خطبه ها و نامه ها و سخنان پند آميزش نهفته است ، منحصر به فرد است . از اين رو نهج البلاغه را در سه بخش آراستم :

1 : خطبه ها 2 : نامه ها 3 : سخنان کوتاه پند آميز .

هر يک را در بابي مستقل قرار دادم و فصل بندي کردم تا اگر بر اثر شتابگري مطلبي از چشمم بگريزد ، اين سه فصل باعث شود تا مطلب تازه يافته را در جاي خودش قرار دهم . البته در اين راه رعايت تاريخ کلام و سخن و خطبه ، معمول نگرديده است ... اين کتاب را از آن رو نهج البلاغه نام نهادم زيرا پاسخگوي نياز هم دانشمند و دانش پژوه است و هم نهايت آرزوي زاهدان بلاغت جو .

از درگاه خداوند متعال توفيق در امانت و درستي کار مي طلبم ، و از لغزش دل پيش از لغزش زبان و از خطاي سخن پيش از خطاي قدم به او پناه مي برم . "

سيد شريف رضي بامداد يکشنبه 6 محرم 406 هـ . در 47 سالگي چشم از جهان فرو بست و در آن هنگام به آن درجه از شهرت و اعتبار رسيده بود که جميع اعيان و اشراف و قاضيان و فرزانگان و دانشمندان ، در تشييع جنازه اش شرکت جستند و " فخر الملک " وزير " بهاء الدوله " بر او نماز گذاشت . مدفن او در خانه اش در کنار مسجد " انباريين " در " کرخ " مي باشد . برادرش " سيد مرتضي " از مرگ او چنان بي تاب و ناآرام شد که قادر نشد بر جنازه اش نماز بخواند . برخي هم مزار او را در مشهد موسي الکاظم و يا مشهد الحسين در کربلا نوشته اند .

+ نوشته شده در پنجشنبه چهارم فروردین 1384ساعت 11:49 توسط ذکریا آقاپور |

شیشه گری در ایران

شيشه گري

پيش گفتار امروزه با وجود آنکه کارخانه هاي بزرگ بلور سازي ، کريستال سازي در داخل و خارج کشور فرآورده هاي مختلفي توليد مي کنند با وجود اين محصولات شيشه اي ساخته شده به وسيله دست ، علاقمندان و خريداران بسياري دارد و علت آن تنوع و گوناگوني فوق العاده اي است که در اين گونه فرآورده ها مي توان يافت .

قسمت عمده اين گونه فرآورده ها از طريق سازمان صنايع دستي ايران به بازارهاي اروپا و آمريکا صادر مي شود .

ناگفته نماند که براي محصولات شيشه اي ساخت دست چه در داخل و چه در خارج کشور تقاضا بسيار زياد بوده و اغلب توليد جوابگوي آن نمي باشد .

به همين دليل فعاليت صنعتگران جديد در اين رشته و ازدياد توليد نه تنها به افزايش صادرات ايران کمک مي کند بلکه درآمد زيادي را نيز براي سازندگان و توليد کنندگان آن فراهم خواهد ساخت .

البته با صحبت هايي که بنده در اصفهان با يک توليد کننده داشتم ايشان در ضمن اينکه استادکار اين فن بودند فرمودند که بنده به صورت ماشيني و پرسي راحت تر و بيشتر توليد مي کنم و فروش بسيار خوبي هم دارم و الآن کار دستي براي درآمد سود زيادي ندارد .

سابقه شيشه گري در ايران

شيشه گري دستي يکي از قديمي ترين صنايعي است که بشر به آن اشتغال يافته است . قدمت اين صنعت به 2500 تا 3000 سال پيش از ميلاد مي رسد و احتمالا سازنده اولين اشيا شيشه اي مصريان بوده اند .

شيشه گري در ايران نيز سابقه اي بسيار طولاني دارد و از اين صنعت در مراحل اوليه براي ساختن اشيا و لوازم ساده استفاده مي کردند . يک گردن بند شيشه اي متعلق به 2250 سال پيش از ميلاد که داراي دانه هاي آبي رنگ است و در ناحيه شمال غرب ايران کشف شده ، قدمت اين صنعت را در ايران تاييد مي کند . در کاوش هاي باستان شناسي اخير نيز قطعات شيشه اي مايل به سبزي که متعلق به دوران پيش از تاريخ است در لرستان ، شوش و حسنلو به دست آمده است .

همچنين « ارستيوفانس » نويسنده نامدار يوناني که در قرن پنجم قبل از ميلاد مي زيسته ؛ در يکي از نمايشنامه هاي خود به جام هاي بلورين دربار هخامنشيان اشاره کرده است و قطعات شيشه اي کشف شده در تخت جمشيد نيز گفته او را تاييد مي کند .

شيشه گري دستي در ايران به علت عوامل مختلف اجتماعي در دوران مختلف فراز و نشيب هاي فراواني را پيموده است اما پيوسته حضور خود را در ميان صنايع دستي و به عنوان يکي از نمودهاي ارزنده ذوق و هنر ايراني حفظ کرده است .

روزگار سلجوقيان را مي بايست اوج صنعت شيشه گري در ايران به حساب آورد از آن جهت که در دوران سلطنت اين سلسله صنعتگران به شيوه هاي جديدي روي آوردند و استفاده از قالب هاي گوناگون را با نقوش برجسته و فرورفته رواج دادند و به اين ترتيب حک و تراش روي شيشه را نيز براي غذاي کارشان به خدمت گرفتند و در همين دوران است که نقاشي هاي گوناگون از قبيل گل هاي تزييني ، اشکال حيوانات و استفاده از اشعار و آيات قرآن با رنگ هاي متنوع به عنوان عاملي مکمل وارد شيشه گري دستي ايران مي شود . فرآورده هاي شيشه اي اين دوران بيشتر شامل ظروف کوچک و بزرگ ، عطردان هاي بسيار ظريف ، جام ها و گلدان هايي با فرم ها و اندازه هاي متنوع و اشياء تزييني کوچکي که به شکل حيوانات است .

اوضاع کنوني شيشه گري در ايران

در حال حاضر کارگاه هاي شيشه گري متعددي در تهران و بعضي شهرهاي ديگر مانند اصفهان ، ميمند فارس ، قمصر کاشان و ... داير است . اين کراگاه ها با شرايط کم و بيش همانندي به توليد شيشه هايي که به آن شيشه « فوتي » نيز گفته مي شود ؛ مشغولند . کارگاه هاي شيشه گري معمولا ساختماني همشکل دارند و داراي سقف هاي بلند و پنجره هاي بزرگ متقابل هستند . نحوه ساختمان اين کارگاه ها طوري است که باعث خروج هواي گرم ناشي از کار کردن کوره ها مي شود و هواي داخل کارگاه را متعادل و قابل تحمل نگاه مي دارد .

در هر کارگاه شيشه گري به طور معمول دو يا چند کوره اصلي وجود دارد . علت استفاده از چند کوره امکان استفاده از چند نوع شيشه مورد نياز را با رنگ هاي مختلف مقدور مي سازد. ماده اوليه اي که در اين کارگاه ها مورد استفاده قرار مي گيرد بيشتر ضايعات شيشه اي و شيشه خرده هايي است که از نقاط مختلف شهرها جمع آوري مي گردد . گاهي نيز از سيليس که ماده اصلي شيشه است استفاده مي شود و ترکيب آن با شيشه خرده مورد مصرف قرار مي گيرد .

درجه حرارت لازم براي ذوب سيليس 1827 درجه سانتي گراد است . اما در مواردي که مخلوط شيشه و سيليس مورد استفاده قرار گيرد به منظور پايين آوردن درجه ذوب ، مواد ديگري مانند کربنات براکس ، شوره ، نيترات و مواد قليايي ديگري به ماده اوليه افزوده مي شود .

شيوه تهيه رنگ

يکي از مهمترين عوامل در شيشه گري دستي نحوه ساخت رنگ هاي شيشه است . چرا که تنوع رنگ ها موجب زيبايي بيشتر فرآورده هاي شيشه اي مي شود و معمولا شيشه گران براي تهيه رنگ هاي مورد نياز از اکسيدهاي فلزات که به صورت پودر در بازار وجود دارد ، استفاده مي کنند . به طور مثال براي توليد رنگ آبي لاجوردي از اکسيد کبالت و براي تهيه رنگ آبي زنگاري از اکسيد مس و کرمات استفاده به عمل مي آيد . بي کرمات و اکسيد آهن براي تهيه رنگ سبز و اکسيد مس يک ظرفيتي يا سلينيوم براي به دست آوردن رنگ قرمز مورد استفاده قرار مي گيرد . همچنين استفاده از بي اکسيد منگنز به اضافه کبالت براي تهيه رنگ بنفش و بي اکسيد منگنز براي تهيه رنگ زرشکي مرسوم است . رنگ شيري نيز به وسيله نمک هاي فسفر يا فلوريد ها . رنگ قهوه اي از پيريت ، گوگرد و زغال چوب به دست مي آيد .

اين اکسيد ها به اندازه مورد نياز با خرده شيشه يا سيليس مي بايست مخلوط گردد و آنگاه جهت ذوب شدن به مدت هشت ساعت در داخل کوره اي با حرارت 1050 تا 1200 درجه سانتيگراد قرار گيرد . در صورتي که مقدار سيليس موجود در ماده اوليه زيادتر باشد به همان نسبت درجه حرارت بيشتري جهت ذوب لازم است .

کوره شيشه گري مي بايست در تمام مدت شبانه روز روشن باشد و شيشه را به حالت ذوب در درجه حرارت دلخواه نگاه دارد . چه در غير اين صورت به شيشه لطمه وارد خواهد شد .

ساخت اشياء شيشه اي از جمله هنرهايي است که احتياج به کارآيي و مهارت فوق العاده اي دارد و بيشتر دست اندرکاران اين صنعت کساني هستند که با سالها کار ، تجربه و مهارت لازم را کسب کرده اند .

اشيايي که معمولا توسط شيشه گران ايراني ساخته مي شوند مبتني بر طرح هايي است که طراحان سازمان صنايع دستي ايران با الهام از طرح هاي سنتي و اصيل ايراني خلق مي کنند ، ولي از آنجا که در حال حاضر توليدات شيشه اي علاوه بر جنبه تزييني موارد مصرف متعددي نيز يافته و فروش آن به بازارهاي جهاني رقم بزرگي از صنايع دستي ايران را تشکيل مي دهد ، طراحان سازمان صنايع دستي ايران مي کوشند طرح هايي جديد و ابتکاري را که برخوردار از ويژگي هاي هنر ايران باشد ، در اختيار صنعتگران قرار دهند .

ناگفته پيداست براي تهيه هر طرح مي بايست طراح قبلا از کارگاهي که قرار است طرح در آن پياده شود بازديد نموده و امکانات و مهارت فني استادکار مربوط را مورد سنجش قرار دهد تا بتواند با توجه به کارآيي استادکار طرحي را که وي قادر به اجراي آن باشد ، تهيه نمايد . طرح ها معمولا بر روي کاغذ به اندازه اصلي کشيده مي شود و براي پياده کردن نمونه اوليه ، طراح ملزم به حضور در کارگاه و راهنمايي استادکار مي باشد .

ابزار کار شيشه گري

ابزار کار شيشه گري دستي بسيار مختصر و ساده است . مهمترين وسيله اين صنعت لوله اي به طول 100 تا 120 سانتيمتر از فولاد با آلياژي مخصوص است که به آن « دم » گفته مي شود . اين لوله توخالي است و براي برداشتن شيشه از داخل کوره مورد استفاده قرار مي گيرد . طرز استفاده از آن نيز چنين است که شيشه گران آن را به داخل شيشه مذاب فرو مي برند و کمي آن را مي چرخانند . بعد از اينکه مقدار کمي از شيشه مذاب که اصطلاحا به آن « بار » گفته مي شود ، از داخل کوره برداشته شد ، در لوله مي دمند . به اين ترتيب گوي کوچکي که به آن « گوي اول » گفته مي شود ، به دست مي آيد . بعد از سرد و سخت شدن اين گوي مجددا « دم » را به داخل شيشه مذاب فرو برده و شيشه لازم را براي ساخت وسيله مورد نظر بر مي دارند .

گردي گوي اول به صنعتگر کمک مي کند تا مقدار شيشه اي که در مرحله دوم بر مي دارد در تمام نقاط داراي قطر مساوي بوده و شييي که ساخته مي شود در تمام نقاط قطر يکسان داشته باشد . ولي چون در اين مرحله غلظت شيشه مذاب براي فرم دادن کم است و از طرفي مي بايست داراي فرم و قطر مساوي باشد ، لوله دم را روي ميله اي که داراي سر دو شاخه است ، قرار مي دهند و در حالي که دم را به طور مرتب مي چرخانند ، آن را در داخل وسيله ديگري که « قاشق » نام دارد ، قرار مي دهند . قاشق عبارت است از چوب استوانه اي شکلي که هفت سانتي متر ارتفاع و ده تا پانزده سانتي متر قطر دارد و در يک سطح داراي فرورفتگي مي باشد و به ميله اي فلزي متصل است .

براي اينکه قاشق نسوزد و همچنين براي اينکه شيشه مذاب به قاشق نچسبد آن را هر چند دقيقه يکبار در داخل آب فرو مي برند و اصطلاحا به اين کار « قاشقي » کردن « بار » مي گويند .

پس از انجام اين عمل ، استادکار به اندازه دلخواه در لوله فولادي مي دمد و گوي گرد کره مانندي به وجود مي آورد . آنگاه پشت دستگاه مخصوص که عبارت از يک نيمکت و دو ميله افقي در اطراف است ، مي نشيند و دم را روي ميله هاي طرفين نيمکت قرار مي دهد و چون اين ميله ها به ارتفاع تقريبي 30 سانتي متر از سطح نشيمن نيمکت هستند،نتيجتا لوله دم به طور افقي در برابر استادکار قرار مي گيرد و در اين حالت دم را روي ميله ها مي غلطانند(براي پيش گيري از کج شدن بار به طرف پايين) و با انبر و تخته ، به فرم دادن آن مي پردازد .

انبري که معمولا براي فرم دادن بار مورد استفاده قرار مي گيرد ، داراي دو شاخه با مقطعي گرد است که سرشاخه ها به تدريج باريک مي شوند . تخته اي نيز که مورد استفاده قرار مي گيرد ، قطعه چوبي به اندازه تقريبي 7*20 سانتي متر است . براي استفاده از آن مي بايست بعد از هر بار استفاده در داخل آب فرو برده مي شود ، البته در بعضي از کارگاه ها استفاده از قالب نيز رايج است . استادکار بعد از قاشقي کردن بار آن را در داخل قالب قرار داده ، عمل دميدن را انجام مي دهد .

پس از اينکه شيء به حالت دلخواه در آمد ، کارگر وردست با لوله ديگري که به آن « واگيره » گفته مي شود ، به کمک استادکار مي آيد و استادکار به آرامي انتهاي وسيله ساخته شده را به واگيره که حاوي مقدار کمي شيشه مذاب است ، مي چسباند و آنگاه با قيچي خيس روي شيشه را خط مي اندازد و با ضربه ملايمي آن را از لوله اصلي جدا مي کند و شيء به واگيره منتقل مي شود .

بعد از انتقال به واگيره ، استادکار وسيله ساخته شده را مجددا به دهانه کوره نزديک مي کند و حرارت مي دهد تا دوباره نرم شده و دهانه آن قابل شکل گيري به نحو دلخواه باشد .

بعد از طي مرحله فرم دادن شيء شيشه اي تقريبا آماده است ولي چنانچه احتياج به پايه يا دسته يا تزيينات ديگر داشته باشد ، يکي از کارگران وردست به وسيله لوله فولادي ديگري مقدار کمي شيشه مذاب را از داخل کوره بر مي دارد . استادکار آن را به شيء ساخته شده مي چسباند و با تخته و انبر به فرم دادن آن مي پردازد .

آبگز کردن

آبگز کردن يکي از کارهاي تکميلي و جنبي شيشه گري است . اين کار در زيباسازي فرآورده هاي شيشه اي اهميت فوق العاده اي دارد و موجب زيبايي وسايل شيشه اي مي شود .

براي آبگز کردن وسايل شيشه اي ، پس از تکميل و قبل از اينکه کاملا سرد شود آن را به مدت چند ثانيه در داخل آب سرد فرو برده و بيرون مي آورند .

انجام اين کار موجب منقبض شدن سريع پوسته رويي شيشه مي شود و در آن صدها شکستگي کوچک به وجود مي آيد ولي چون هنوز داخل شيشه گرم است ، شيشه به طور کامل نمي شکند و فقط سطح آن ترک برمي دارد .

استادکاران معمولا براي استحکام بيشتر وسايل آبگز شده و پيش گيري از شکست هاي احتمالي بعدي پس از آبگز کردن وسيله شيشه اي مجددا آن را مدتي جلوي کوره نگاه داشته و حرارت مي دهند .

تلفيق با فلز

تلفيق ظروف شيشه اي با فلز يکي از شيوه هايي است که پاره اي از شيشه گران به منظور ايجاد تنوع از آن بهره اي مي گيرند . اين کار معمولا در مورد ليوان ، گلدان و ساير اشيايي که قسمت اصلي آن استوانه اي شکل است ، اعمال مي شود . به اين ترتيب که قبلا استوانه اي فلزي از مس يا برنج با قطر و ارتفاع دلخواه و توام با نقش هاي مشبک توسط استادان فلزکار ساخته مي شود . شيشه گر براي تلفيق شيشه و فلز بعد از آماده شدن گوي شيشه ، آن را در داخل اين استوانه قرار داده و در آن مي دمد . شيشه در اثر دميدن منبسط شده و حجم داخل استوانه فلزي را پر مي کند . کمي نيز از ميان شبکه هاي روي فلز به خارج نفوذ مي کند و اين امر باعث مي شود که شيشه بعد از منقبض شدن از فلز جدا نشود .

گرم خانه

اشياء شيشه اي چنانچه در مجاورت هواي عادي نگه داشته شوند ، پس از چند دقيقه به علت سرد شدن سطح شيشه و گرم بودن درون آن مي شکند . به اين جهت بايد اشياء ساخته شده به تدريج و در مدتي طولاني سرد شوند . براي اين منظور در هر کارگاه ، گرم خانه هايي با درجه حرارت 450 تا 550 درجه سانتي گراد وجود دارد . معمولا در هر کارگاه ، گرم خانه ها را اول وقت هر روز روشن مي کنند و هنگامي که حرارت داخل آن به ميزان دلخواه رسيد ، اشياء ساخته شده را درون آن قرار مي دهند و هنگام تعطيل کارگاه ، در گرم خانه را بسته و موتور آن را خامشو مي کنند . به اين ترتيب اشياء ساخته شده مدت 24 تا 48 ساعت در گرم خانه مي مانند تا حرارت داخل گرم خانه به تدريج پايين آمده و به درجه حرارت هواي معمولي نزديک شود .

براي امکان در اختيار داشتن گرم خانه در تمام ساعات کار ، ايجاد چند گرم خانه در هر کارگاه ضروري است تا هميشه يک گرم خانه براي اشياء توليدي روزانه آماده باشد .

استادکار ، اشياء ساخته شده را به داخل گرم خانه مي برد و با ضربه اي که به لوله « واگيره » مي زند ، آن را جدا کرده و شيء را به آرامي روي خاک نرم کف گرم خانه مي اندازد .

در قسمت جلوي گرم خانه کارگري که مسئول گرم خانه است ، با ميله دو شاخه اي اشياء داخل گرم خانه را جا به جا مي کند و به طور مرتب روي هم مي چيند تا امکان حداکثر استفاده از فضاي داخل گرم خانه مقدور باشد .

اشيايي که از گرم خانه خارج مي شوند شيشه هايي شفاف و کامل هستند . در صورتي که نيازي به نقاشي ، مات شدن و تراش خوردن آن نباشد آماده عرضه به بازار هستند .

مات کردن شيشه

بسياري از فرآورده هاي شيشه اي که در بازار عرضه مي شوند ، ظاهري مات و غير شفاف دارند . شيشه يکي از اجسامي است که در برابر اکثر مواد شيميايي مقاوم است . براي مات کردن شيشه مي بايست از اسيدي که بتواند قسمتي از سطح شيشه را در خود حل کند ، استفاده شود .

تنها اسيدي که شيشه در برابر آن مقاومت ندارد اسيد فلوريدريک است . اما کار کردن با اين اسيد نيز علاوه بر آنکه مشکل است ، خطرناک نيز هست و گذشته از اين به علت گراني قيمت مصرفش ، مقرون به صرفه نمي باشد . به همين جهت در بيشتر کارگاه هاي شيشه گري از محلول ( آمونيوم هيدروژن فلوريد ) يا مواد مشابه ديگر ، براي مات کردن شيشه استفاده مي کنند .

براي مات کردن شيشه وسايل شيشه اي را به مدت چند دقيقه در محلول قرار داده و سپس خارج مي کنند و با آب مي شويند . اگر سطح شيشه هاي مات شده را زير ميکروسکوپ نگاه کنيم ، ناهمواري هاي فراواني را بر روي آن ها مشاهده خواهيم کرد .

نقاشي روي شيشه

يکي از عوامل فزاينده زيبايي فرآورده هاي شيشه اي ، نقاشي روي آن است .

رنگ هايي که معمولا براي نقاشي روي شيشه به کار مي رود ، اکسيدهاي فلزات مختلف به صورت پودر است که با تربانتين و روغن مخصوصي مخلوط و ساييده مي شود . بعد از اينکه مخلوط ، غلظت لازم را به دست آورد ، نقاشان با آن به تزيين شيشه و نقاشي روي آن مي پردازند . مرحله بعد از نقاشي روي شيشه مرحله ثابت کردن رنگ ها است . به منظور ثابت کردن رنگ اشياء نقاشي شده ، آنها را به مدت 2 تا 4 ساعت در کوره اي با دماي 500 تا 600 درجه سانتي گراد قرار مي دهند . سپس کوره را خاموش کرده و بعد از سرد شدن کامل کوره ، اشياء را از آن خارج مي کنند .

تراش دادن شيشه

بسياري از فرآورده هاي شيشه اي دست ساخت با نقوشي به صورت تراش به دست خريدار مي رسد .

براي تراش دادن اين گونه وسايل از سنگ هاي مخصوصي که درجه سختي آنها بيش از سختي شيشه است ، استفاده مي شود .

تراش دادن وسايل شيشه اي به وسيله سنگ هاي ديسک مانندي که با سرعت لازم قادر به چرخش هستند ، انجام مي شوند . سرعت چرخ هاي تراش و ديسک تراش کاري بستگي مستقيم به نوع تراش دارد و هر چه ميزان عمق تراش مورد نظر بيشتر باشد ، سرعت چرخ تراش نيز بيشتر است و بالعکس در صورتي که تراش سطحي باشد ، سرعت چرخ تراش کاري کمتر است .

صنعت گران تراش کار نخست محل هايي را که مي بايست تراش بخورد ، مشخص نموده و سپس با نگه داشتن ظرف شيشه اي در دست و نزديک کردن آن به سنگ تراش ، نقوش دلخواه را روي شيشه حک مي کنند . پس از تراش نقاط تراش خورده را صيقل مي دهند .

+ نوشته شده در پنجشنبه چهارم فروردین 1384ساعت 11:34 توسط ذکریا آقاپور |

چاپ قلمکار و باتیک ( کلاغه ای )

" چاپ قلمکار –باتيک "

مغولها که خاطره تلخ کشتارهاي وحشيانه شان در ايران هرگز از حافظه تاريخ محو نخواهد شد، به پشتوانه وابستگيهايشان به دولت چين شمالي و از انجا که خراجگزار ان دولت بودند. از ابتداي تسلط بر ايران به موازات ارتکاب جرم و جنايت هايي که اين متعال اشاره به آنها را ايجاب نمي کند . با گشودن دروازه هاي کشور به روي انواع توليدات چيني از سفال و شيشه گرفته تا فلز و

پارچه کوشيدند روياروي هر نوع خلاقيت ايراني بايستند و شايد به همين ملاحظه بود که در کوتاه مدتي بازارهاي ايران از انواع محصولات چيني و منجمله پارچه اشباع شد و صنعتگران دستباف و رنگرز ايراني که توان مقابله با کالاهاي ارزان قيمت ومتوع خارجي را نداشتند خودبخود از گردونه توليد بيرون رفتند . اما از انجا که صنعتگران و اهل حرفه در تمام ادوار تاريخ طبقه مؤثر و فعالي در محيط اجتماعي ايران بودند ، قوم مغول نيز نتوانست نسبت به انها بي اعتنا بماند و به روايت عبيد زاکاني " در تواريخ مغول وارد است که هلاکو خان را چون بغداد مسخر شد، جمعي را که از شمشير باز مانده بودند بفرمود تا حاضر کردند . حال هر فومي باز پرسيد . چون بر احوال مجموع ايشان واقف گشت گفت از اهل حرفه ناگزير است و ايشان را رخصت داد تا به سر کار خود رفتند و... و همين گروه بودند که از سويي براي مقابله با هجوم مصنوعات چيني ، از سويي به منظور نجات پيشه پر پيشينه خود و از سويي ديگر جهت جلب توجه خوانين مغول و مصون ماندن از اسيب انان دست به ابتکارات و ابداعات جديدي زدند و کوشيدند کاري کنند که بازتاب سر پنجه هايشان داراي ويژگيهايي نسبت به کالاهاي وارداتي باشد و چنين بود که عصر استيلاي مغولها ، عليرغم ادم کشتنها و به اتش کشيدنها به صورت يکي از درخشانترين فصول تاريخ صنعت و هنر ايران درامد . قلمکارسازي که امروزه نيز توليد ان در ابعادي گسترده رواج دارد يکي از ابتکارات خاص ايرانيان در اين دوره است . اين هنر که وجه تسميه اش را از شيوه توليد اغازين خود وام گرفته و هم اينک به گونه اي وسيع در اصفهان و به شکلي محدودتر در مشهد ، دامغان ، و ابيانه حد فاصل بين کاشان و نطنز رواج دارد ، به نوشته محققين از اوايل قرن هفتم هجري قمري و همزمان با هجوم مغولها در ايران شکل گرفته و در گذشته هايي دور ، اصفهان وشيراز ،بروجرد ، همدان، رشت ، نخجوان ،يزد ،سمنان ، گناباد، نجف اباد و روستاهاي فارسان، گزبر خوار ، خورزوق ، برخوار، سنجان، سده و... جزو مراکز مهم توليد پارچه قلمکار به شمار ميرفته و ازنظراهميت پارچه هاي قلمکار بروجردي در مقام اول بوده .

همچنين شواهد و مدارک مکتوبي از جمله نظريه دکتر عيسي بهنام در کتاب صنايع دستي ايران وجود دارد، که حاکي از وجود نوعي پارچه نقاشي شده در قرن پنجم هجري قمري ( يازده ميلادي ) است و همين امر باعث شده تا گروهي از سرشت بزرگي سابقه توليد قلمکار را به روزگار محمود غزنوي برسانند ، در حالي که صحت اين مطلب را به دشواري ميتوان پذيرفت . زيرا اسناد معتبرتر گوياي ان است که قلمکاري و نقاشي روي پارچه به شکل کنوني ان از دوره مغولها رواج يافته است . متعسفانه بدليل اسيب پذيري نسوج پارچه در برابر عوامل جوي و نيز مصرفي بودن اکثر نوليدات قلمکار ، در حال حاضر هيچگونه نشانه اي از قلمکارهاي مربوط به دوران ياد شده در دست نيست ، و فنهاي ان تعداد از پارچه هايي که نزد خانواده هاي ايراني حفظ شده يا در موزه هاي کشور محفوظ است و قدمت چنداني هم ندارد ، قديمي ترين قلمکار ابريشمي ، در مجموعه ژرم پيشون نگهداري مي شود و متعلق به قرن دوازدهم ه . ق قرن هجدهم ميلادي است و ظاهرأ تعلق به اصفهان دارد . در موزه مترو پوليتن نيز نمونه هايي از توليدات قرن نوزدهم ميلادي موجود است که حاصل کار صنعتگران اصفهان ، يزد و همدان مي باشد ، و گوياي اينکه تا حدود دويست سال پيش توليد قلمکار در يزد و اصفهان رواج داشته و همچنين مأخزي در دست است که نشان مي دهد قلمکار يزد با پا رچه اي که باس درست مي شده و از حيث لطافت و خوش نمايي به پاي قلمکارهاي اصفهان نمي رسيده و داراي عرض کمي بوده و غالبأ در پارچه کم عرض را در کنار هم مي دوخته اند تا يک قطعه قلمکار بدست ايد .

" شيوه ابتدائي توليد "

نحوه ابتدايي توليد قلمکار بدين شکل بود که با قام روي پارچه پنبه اي و احتمالأ ابريشمي طرحهاي مورد نظر را نقاشي نموده و سپس با مواد شيميايي ويژه اي نسبت به تثبيت رنگها اقدام مي کرده اند . ليکن به دليل فقدان هماهنگي لازم بين نقوش و نيز از انجا که اين کار مستلزم صرف وقت فراواني بود ، تکامل تدريجي قلمکاري باعث شد تا براي دسترسي به توليد بيشتر ونيز ايجاد يکنواختي و هماهنگي نقوش ، استفاده از مهرهاي چوبي جايگزين استفاده از قلم مو شود و جهت فراهم اوردن امکان استفاده عموم از پارچه قلمکار ، تهيه قلمکارهايي بر روي کتان ، چلوار ، کرباس ، وساير انواع پارچه نيز رواج يابد و تحقيقأ مي توان فاصله اوايل قرن دهم هجري (1502 ميلادي ) تا اواسط قرن دوازدهم هجري قمري (1722 ميلادي ) را اوج قلمکار سازي و روزگار اعتلاي اين هنر بحساب اورد . چه انکه طي سالهاي ياد شده اکثر مردم کشور مصرف کننده پارچه قلمکار بودند و ضمن استفاده از اين پارچه بعنوان پارچه لباس بصورت پرده ، سفره ، مجمعه پوش ، سجاده ، رويه لحاف ، بقچه ، سوزني ، قطيفه ، دستمال و کتيبه هايي براي تزئين مجالس سوگواري شهداي کربلا نيز از ان بهره مي گرفتند .

" قلمکار از ابتدا تا امروز "

قلمکار سازي که نوعي از چاپهاي سنتي بر روي پارچه است گذشته پر فراز و فرودي داشته و تحقيقأ نمي توان گفت طي سالهايي که از عمرش مي گذرد دچار چه تغييرات و تحولاتي شده است . عبدالحسين احساني در کتابي که با عنوان مجموعه قلمکار ايران در سال 1350 انتشار يافته مجموعأ 12 طرح مربوط به قبل از سال 907 هجري قمري _ 79 طرح مربوط به سالهاي 709 تا 1148 قمري _ 28 طرح مربوط به سالهاي 1148 تا 1214 هجري قمري _ 55 طرح مربوط به سالهاي 1214 تا 1345 هجري قمري و تعداد بسيار محدودي از طرحهاي مربوط به شستسال اخير را اورده و کوشيده است تا طي ان تحولات قلمکار سازي را در روزگاران پيشين بکمک نقوش رايج در ان به نمايش بگذارد ، در حاليکه علي چيست ساز ، يکي از قلمکارسازان ايراني ، در تحقيقي که با عنوان صنعت قلمکار ايران ، از سوي سازمان صنايع دستي ايران انتشار يافته ضمن اشاره به 334 قالبي که در حال حاضر قلمکارسازان ايراني از انها استفاده مي کنند ، به نقوش فراواني که توسط حاج محمد رضا و حاج تقي اخوان چيت ساز و استاد رحيم بيدادي از روي ضريح ها ، کاشيها و قرائن قلمکار تهيه شده نيز اشاره کرده است که ارزيابي دقيق اين قالبها و نقوش بخوبي مي تواند سير تحولي و اوج و حضيض هاي هنر قلمکار سازي در ايران را نشان دهد و مددرسان محققان در دسترسي به واقعيات باشد . چرا که متأسفانه در زمينه قلمکارسازي تا پيش از سال 907 هجري قمري جز انچه بطور پراکنده در گوشه و کنار کتب و رسالات امده ، اطلاعات قابل توجه ديگري در دست نيست . علي چيت ساز عقيده دارد : در زمان صفويه اين صنعت رونق به سزا يافت و بيشتر لباسهاي مردانه و زنانه از پارچه قلمکار تهيه مي گرديد و پارچه هاي ايران شهرت فراوان داشت و بيشتر لباسهاي طبقه اعيان از نوع مخصوص قلمکار به نام قلمکار زر يا اکليلي تهيه مي شد که در نوع خود بي نظير وبسيار جالب بود و فعلأ نمونه انرا کمتر مي توان يافت . در همين زمينه "پيترو دلاواله " سياح معروف ايتاليايي که در سال 1025 هجري قمريبه ايران سفر کرده ضمن تشريح لباسهاي مردم کاشان که اکثرأ قلمکار و از جنس کتان ، چلوار و کرباس بوده نوشته است :اين لباس را شاه فعلي ( شاه عباس صفوي ) مرسوم کرده و به نظر من علت ان است که او مي خواهد ابريشم در مملکت زياد مصرف نشود و اين متاع که پول فراواني عايد خزانه مي کند تا حد امکان بيشتر صادر گردد .ميرزا حسين تحويلدار ، نويسنده کتاب جغرافياي اصفهان نيز متذکر شده است : در قرن دهم هجري قمري بازار قيصريه اصفهان که بعد از حمله مغولها از بين رفته بود مرمت و باز سازي گرديد و بصورت مرکز تجمع قلمکارسازان درامد وکارگاههاي توليدي از سردر قيصريه تا انتهاي بازار ادامه داشت و کارگاه و بازارهاي فرعي ، کاروانسراهاي متعدد ، و تيمچه هاي زيادي در اختيار هنرمندان وابسته به اين حرفه بود .

در فاصله سالهاي 1148 تا 1214 هجري قمري هنر قلمکارسازي ايران سيري قهقراني را پيمود و طي سالهاي بعدتر کاملأ سقوط کرد و از ميان انبوه قلمکارسازان جزء معدودي انگشت شمار باقي نماند . زيرا ضعف و سستي شاهان قاجار از يک سو و طمع بيش از حد کشورهايي نظير انگليس ، روسيه، هند و هلند از سويي ديگر ، بازار ايران را به صورت انباري از انواع و اقسام کالاهاي وارداتي از کشورهاي پيش گفته در اورد و در نتيجه صنعتگران بيشماري به يکبار ماندند و تدريجأ هر يک از گوشه اي فرا رفتند .تا اينکه بعد از سقوط قاجارريه و قطع نسبي مناسبات تجاري گذشته به پشتوانه علاقمندي و همت جمعي از دست اندرکاران صنايع دستي ، نظير مرحوم شيخ حريري ، مشهدي عبدالخالق ، حاج محمدرضا اخوان ، محمدتقي اخوان ، اميني ، برادران بيرجندي ، شيخ بهايي و چند خارجي بنامهاي مارتين و براسل شرکتهاي توليد قلمکار و صنايع ديگر تشکيل گرديد و بر اثر کوشش انان بار ديگر اين صنعت رونق گرفت و اگر چه با شعله ور شدن اتش جنگ جهانگير دوم ، بار ديگر اطماتي متوجه صنعت قلمکارسازي شد ، اما اين ضربه ها چندان کاري نبود که بتواند باعث وقفه يا رکدي در فعاليتهاي بعدي دست اندرکاران شود .

" چگونگي توليد در حال حاضر "

محل اصلي تجمع و تمرکز فعلي قلمکارسازان ، بازار چيت سازها ، سراي سنگ تراشها ، و محله پامنار در اصفهان است و با اين وجود در ساير نقاط اصفهان ونيز در گوشه وکنار مشهد ، دامغان و ابيانه نيز عده اي به تهيه و توليد پارچه هاي قلمکار اشتغال دارند . از تعداد واقعي دست اندرکاران اين هنر امار کاملأ دقيقي در دست نيست . چرا که به موازات تجمع گروهي از قلمکارسازان مورد اشاره شهر اصفهان گروهي نيز در کارگاههاي خانگي شهري و روستايي به توليد مشغولند و افزون بر اين ، چون عرضه و فروش مصنوعات توليدي اشکال مختلف و متفاوتي دارد ، به همين جهت نمي توان دقيقأ شاغلان اين صنف را مشخص نمود . زيرا از يک سو گروهي از زنان ودختران خانهدار به شکلي جنبي در رشته قلمکارسازيفعاليت دارند و در منازل خود به عمليات تکميلي مشغولند که در بين انان عده اي بطور دائم به اين حرفه سر گرمند و گروهي ديگر در شرايط خاص به انجام کار مبادرت مي ورزند . از سويي ديگر گروهي از صاحبان کارگاههاي توليدي خود فاقد فروشگاه جهت عرضه محصولاتشان بوده و فراورده هاي خود را به طور عمده در اختيار فروشندگان ديگر قرار مي دهند . در شهر اصفهان مجموعأ 80 کارگاه شمارش شده که بين 300 تا 350 نفر به کار مشغولند و 54 کارگاه با 127 نفر مشاغل نيز تحت پوشش شرکت تعاوني ان قرار دارند . 32 درصد استادکار به تنهايي_ 32 درصد با يک کارگر _ 18 درصد با دو کارگر _ 18 درصد به سه کارگر _ 10 درصد با بيش از پنج کارگر .

" باتيک همزاد قلمکار "

گونه ديگري از چاپهاي سنتي بر روي پارچه که همانند همزاد خود قلمکار ، در ايران به شکوفايي و تکامل رسيده صنعت چاپ کلاقه اي ( باتيک ) است که هم اينک به صورت هنري ملي در بخشي از کشورهاي جنوب شرق اسيا و قسمتي از اروپا و افريقا نيز رواج دارد و در ايران ، روستاهاي اطراف تبريز و بويژه مناطق روستايي اسکو ، کهنمو ، اسکندان ، ديزج ، باويل اوليا و باويل سفلي مراکز اصلي توليد ان به شمار مي روند . باتيک ويژه اي است مأخوذ از زبان جاوه اي ( يکي از جزاير اندونزي ) که در فرهنگ نفيسي ، حصار و ضريح معني شده و عوام انرا کلاغي ،کلاغه اي ، و کلاقي يا کلاقه اي مي خوانند و وجه تسميه اش ان است که چون در گذشته هايي دور معمولأ قسمت هايي از پارچه هايي را که قرار بود رنگرزي شود با اشکال خاصي گره زن يا مي دوختند و سپس مبادرت به رنگرزي مي کردند ، چون رنگ نميتوانست در قسمت هاي گره خورده يا دوخته نفوذ کند ،سپس از پايان عمليات رنگرزي و باز شدن نقاط گره خورده يا دوخته شده و از انجا که معمولأ فقط از يک رنگ و بيشتر رنگ سياه استفاده مي شد ، اين نقوش تصادفي پر کلاغ را به ذهن تراعي مي کرد و به همين جهت نيز براي متمايز و مشخص شدن از ساير منسوجات رنگرزي شده با عنوان کلاغي مورد اشاره قرار مي گرفت . باتيک که بيشتر به پارچه هايي با چاپ مقاوم در برابر نور ، حرارت ، رطوبت وساير عوامل جوي اطلاق ميشود اصالتأ هنري جيني است و بيش از 2000 سال از عمر ان مي گذرد و گو اينکه پاره اي از صنعتگران و از جمله استاد حسين گنجينه را عقيده بر اين است که باتيک از هند به چين راه برده و از طريق پاکستان به ايران امده ، استاد ديگري از جمله شهدت هيوئن تسيانگ سياح مشهور چيني که در اوايل حمله مغولها سفري به ايران داشته و به تشريح اوضاع کشورهاي اسيايي پرداخته نيز در دست است که نشان ميدهد ساکنان کرانه هاي درياچه مازندران از قرن ششم پيش از ميلاد با روش چاپ پارچه به روشي که امروزه باتيک ناميده مي شود اشنايي داشته اند . ولي هيچ بازمانده اي که صحت اين مطلب را به ثبوت برساند در دست نيست و بيشتر اين روايت که هنر باتيک توسط اقوام مهاجر روسي به ايران راه يافته مي تواند مقرون به حقيقت باشد . يافته هاي باستان شناسي موجود در موزه هاي ايران و ساير کشورهاي جهان گواه توليد پارچه هايي با چاپ باتيک در مصر باستان نيز هست و اگر چه دقيقأ نمي توان تاريخ واقعي پيدايش باتيک را مشخص کرد . اين نقطه قطعي به نظر مي رسد که رنگ اميزي پارچه به شيوه باتيک از سالهايي بسيار دور ، و حتي پيش تر از کشف ساير شيوه هاي رنگرزي رواج داشته است . در ابتداي پيدايش اين شيوه چاپ ، روش کار به اين صورت بود که ابتدا برگ درخت موز را در محلول سود سوز اور حل کرده و مايع چسبناک حاصله را با خاک رس مخلوط نموده و انگاه بوسيله قلم مو يا ابرار ديگري از اين ماده مقاوم به عنوان جوهر استفاده و نقوش دلخواه را بروي ابريشم خام نقاشي و سپس به رنگرزي ان مي پرداختند و از انجا که پس از رنگرزي و شستشوي پارچه نقاطي که قبلأ به وسيله ماده مقاوم پوشانده شده بود سفيد باقي مي ماند ، چنانچه هنرمند قصد رنگرزي قسمتهاي سفيد يا چند رنگ کردن پارچه را داشت ، مجددأ قسمت هاي رنگ اميزي شده را با ماده مقاوم پوشانده و مبادرت به رنگاميزي دوباره يا چند باره ان مي کرد و با تکرار اين عمل پارچه نقشهاي رنگين و متنوعي بخود مي گرفت . اين روش سالها در اندونزي و ديگر کشورهايي که مردمانش رنگرزي پارچه به شيوه باتيک را اموخته بودند اعمال ميشد . اما با رواج استفاده از موم که از ابتکارات ايرانيان بود واز اين کشور به ساير نقاط جهان راه يافت ، بتدريج روشهاي پيشين منسوخ شد و هنرمندان تا مدتي طولاني ، ابتدا دو سوي پارچه را با موم پوشانده وسپس به تراشيدن قسمتهايي از پارچه مي پردازند . بر خلاف روشهاي قبلي ، در اين شيوه زمينه کار سفيد باقي مي ماند و نقوش رنگ را جذب مي کرد و چنانچه هنرمند مي خواست رنگ يا نقش ديگري را به پارچه اضافه نمايد ناچار بود قسمتهاي رنگ اميزي شده قبل را پوشانده و در عوض موم قسمتهاي ديگري را از پارچه را برداشته و رنگرزي را ادامه دهد . استفاده از اين روش توليد ، با وجودي که سالهاست رونق و رواج خود را از دست داده و راههاي جديدي جايگزين اين شده ، مهذا هنوز در بخشهايي از هندوستان ، مصر وچين رايج است و گروهي از هنرمندان با استفاده از رنگهاي سرد ، پارچه هايي توليد مي کنند که فاقد مرغوبيت فراورده هاي هنرمندان ايراني است . زيرا در روش استفاده از موم ، امکان بهره برداري از رنگهاي گرم وجود ندارد و به اين دليل سرعت ذوب شدن موم در اثر گرما کمتر مي توان به نتيجه مطلوبي دست يافت .

هنرمندان ايراني مدت کوتاهي بعد از ابداع روش پيش گفته و ضمن ازمايشات و تجربيات خود متوجه اهميت چاپ صحيح شدند و به منظور امکان بهره برداري از رنگهاي با ثباتتر در حدود ابداع راههاي مناسبي برامدند در اين رهگذار موفق به تهيه واکس باتيک شدند و در حال حاضر ميتوان گفت هنرمندان ايراني از معدود صنعتگران جهان هستند که ضمن استفاده از واکس باعث ميشوند ماده مقاوم کاملأ در تار و پود پارچه نفوذ کرده و نتيجتأ هر دو روي پارچه نقشي يکسان و کاملأ شفاف بخود گيرد . براي تهيه واکس باتيک دست اندر کاران از مواد مختلفي با نسبتهاي مختلف ( که بيشتر تجربي است ) استفاده مي کنند که رايجترين و مصطلح ترين ان ها استفاده از 50% پيه ، 50% پارافين در زمستان و 45% پيه و 45% پارافين و 5% موم و 5% کلفن يا صند لوس در تابستان است که دليل استفاده از موم و کلفن در تابستان بخاطر افزايش مقاومت واکس و فزوني بخشيدن به پايداري ان در برابر نفوذ رنگ به پارچه مي باشد . زيرا پيه و پارافين به تنهايي در زمستان بدليل گرماي هوا که مزيد بر حرارت است اين قدرت کاهش يافته و استفاده از موم و کلفن را اجتناب ناپذير مي سازد . هم چنين چنانچه ايجاد ترک در واکس مورد نظرتوليد کننده باشد معمولأ از وامس با ترکيب 45% پارافين _ 45% موم و 10% کلفن استفاده مي شود . نکته قابل تذکر اينکه کليه ترکيبهاي ياد شده در حرارتهاي بسيار پايين چنانچه تا شوند مي شکنند و بنابراين فقط در شرايط عادي رنگرزي ، داراي مصداق هستند . با استفاده از اين ماده امکان استفاده از رنگهاي گرم براحتي در اختيار هنرمندان قرار مي گيرد و قادر خواهند بود مصنوعاتي با ثبات رنگ و درخشندگي بيشتر توليد کنند .

" شيوه هاي فعلي توليد "

براي شروع به چاپ باتيک لازم است تا عملياتي به نامهاي صمغ گيري ، سفيد گيري و وزن دادن انجام شود . چرا که معمولأ حدود 25% از وزن ابريشم خام را ماده پروتئيني بنام صمغ ابريشم تشکيل مي دهد و حذف ان نقش بسيار موثر و محسوس در يکنواختي رنگرزي ، درخشندگي و نرمي پارچه بعد از اتمام عمليات رنگرزي دارد .

در اسکو که يکي از بزرگترين مراکز توليد پارچه هاي کلافه اي است ، صمغ گيري روي پارچه ابريشمين بافته شده انجام مي شود و با کمک دو سود و مقداري صابون در جوش شيرين صمغ ابريشم جدا مي شود . مدت صمغ گيري به نسبت غلظت کربنات دو سود مصرفي و نيز نوع صابوني که مورد استفاده قرار مي گيرد متغير است . ولي معمولأ از نيم ساعت تجاوز نمي کند . بعد از اين مرحله ، چنانچه تهيه پارچه اي با نقوش سفيد مورد نظر هنرمند باشد سفيدگري انجام مي شود و هنرمندان با کمک تخم خربزه و روشنک (دانه اي به اندازه باقلا با طعم تلخ و رنگ سرخ يا سياه ) به انجام اين کار مي پردازد . تخم خربزه علاوه بر انکه ابريشم را سفيد مي کند در نرم کردن ان نيز موثر است .

منظور اصلي از وزن دادن ابريشم ، جايگزين کردن وزني است که توسط صمغ گيري از ابريشم کاسته مي شود . بعلاوه ، وزن دادن سبب ازدياد درخشندگي پارچه ابريشمي ، بالا رفتن خاصيت افتادگي يا افت پارچه و همچنين بهتر شدن زير دست ان مي گردد .

بعد از انجام اين اعمال کار چاپ و انتقال نقوش بوسيله قالبهاي چوبي يا فلزي انجام ميشود و شيوه کار چنين است که هنرمند " واکس را به صورت جذاب در اورده و سپس مهر چوبي را در داخل ان فرو مي برد تا قدي از واکس را بخود جذب نمايد . انگاه با دقت انرا بروي پارچه که بر سطح همواري گسترده و حداکثر چروکش گرفته شده مي زند و اين عمل را تا پر شدن قواره يا طاقه پارچه از نقش مورد نظر ادامه مي دهد . در پايان اين مرحله ، پارچه سفيد داراي نقوشي از واکس است که چنانچه رنگ اميزي شود قسمتهاي خالي مانده ان قادر به جذب رنگ خواهد بود ، در حاليکه قسمتهاي پوشيده شده از واکس سفيد باقي مي ماند . در مرحله بعد ( پس از رنگرزي اول ، و خشکاندن پارچه ) هنرمند بدون برداشتن واکس ، قسمتهاي ديگري از کليه نقوش و رنگهاي مورد نظر ادامه مي دهد . در پايان کار و برداشتن واکس از روي پارچه که اصطلاحأ موم زدايي ناميده مي شود طاقه يا قواره پارچه رنگين ومنقوشي بدست مي ايد که بر ان محل واکس خورده اول به رنگ اصلي ، محلهاي پوشيده شده در مرحله دوم برنگ نخستين رنگرزي ، محلهاي پوشيده شده در مرحله سوم برنگ دومين رنگ اميزي و... است و متن اصلي پارچه ، رنگ اخرين رنگرزي را دارد .

موم زدايي از پارچه هاي کلاقه اي معمولأ بوسيله اطو و کاغذ کاهي انجام مي شود هنرمندان بعد از اتمام عمليات چاپ و رنگرزي ، پارچه اماده شده را بر روي سطح همواري گسترده و بر روي ان يک صفحه کاغذ کاهي يا روزنامه قرار داده و اطوئي داغ را بر سطح پارچه مي کشند تا در اثر حرارت موم ذوب و جذب کاغذ گردد . گاه براي اطمينان بيشتر موم زدايي دوباره انجام مي شود تا احتمالأ موم اضافي بر روي پارچه باقي نماند و رنگي که زير ان قرار داشته کامأ شفاف جلوه نمايد .

" قلمکارسازي در ايران "

قلمکارسازي ، گونه ديگري از چاپهاي سنتي است که اگر چه ظاهرأ ريشه اي غير ايراني دارد ، مهذا هنرمندان ايراني نقش موثري در تکميل ان داشتند و براي نخستين بار قلمکارسازان ايراني بودند که براي دسترسي به توليد بيشتر و ايجاد هماهنگي و يکنواختي نقوش ، استفاده از مهرهاي چوبي را جايگزين استفاده از قلم مو ساختند و جهت فراهم اوردن امکاناتي براي استفاده عموم ، قلمکار را که قبلأ فقط بر روي پارچه هاي پشمي وابريشمي انجام پذير بود بر پهنه انواع پارچه از قبيل متقال ، کتان ، چلوار ، کرباس و حتي پؤپلين و گاندي کشاندند .

در حال حاضر چاپ قلمکار بوسيله قالبهاي چوبيني که داراي نقوش برجسته است انجام مي شود . و در حقيقت رکن اصلي قلمکارسازي را قالب سازي تشکيل مي دهد که معمولأ توسط افرادي که حرفه و تخصص شان قالب تراشي است به تفکيک رنگ بر روي چوبهايي مانند گلابي و زالزالک تراشيده ميشود .

رنگ سازي يکي از حساسترين مراحل ساخت قلمکار است که طي ان استاد کاران بر اساس تجربياتشان از موادي ساده و ارزان قيمت نظير پوست انار ، روغن کنجد ، کتيرا ، گل سرخ ، شيره انگور ، زرد چوبه ، روغن گرچک ، زاج سياه ، رنگ اهن و... مواد رنگي مورد نظرشان را تهيه مي کنند و سپس از ان براي تهيه مقدمات چاپ پارچه مي پردازند .

نخستين مرحله چاپ قلمکار اب دادن پارچه است که طي ان پارچه مورد نظر جهت قلمکارسازي را به رودخانه برده و مدتي در اب روان قرار مي دهند تا رنگهاي اضافي اهار و ساير مواد زائد ان گرفته شود . از انجا که اکثر پارچه هاي مورد مصرف در قلمکارسازي دستباف بوده و فاقد سفيدي و شفافيت کافي است بعد از اين کار نوبت سفيد گري ان ميرسد ( معمولأ سفيدگري بر روي پارچه هاي ماشيني نظير چلوار يا گاندي که قبلأ در کارخانه عمليات سفيدگري بر روي انها انجام شده ضروري نيست ) و صنعتگران پس از شستشوي کامل پارچه ان را بر روي ريگهاي ساحل رودخانه گسترده و به وسيله ظروفي مسين که لاک ناميده مي شوند ، بطور مرتب روي ان اب مي پاشند . بعد از مدتي در اثر تابش نور خورشيد رنگ پارچه بصورتي کاملأ سفيد در مي ايد . گاهي نيز قلمکاران ترجيح مي دهند زمينه پارچه را به رنگ زرد در اورند که در اين صورت دندانه کردن پارچه اجتناب ناپذير است . عمل دندانه کردن پارچه معمولأ در کنار رودخانه انجام مي شود و شيوه کار نيز چنين است که ابتدا شش قسمت گرد پوست انار و يک قسمت پودر هليله ( ميوه درختي که در هند مي رويد و رنگش زرد يا سياه است ) را با افزودن کمي اب ، بصورت خميري سفت در اورده و جهت استفاده به شکل گلوله هايي گرد درست مي کنند . سپس انرا ابگيري نموده و در برابر افتاب خشک مي کنند و بعد موارد مصرف پارچه را تعيين نموده و ان را به اندازه هاي دلخواه مي برند و سرانجام براي چاپ به کارگاه انتقال مي دند . در مرحله چاپ استاد کار ابتدا قالب چوبي را که اغشته به رنگ مشکي است روي پارچه قرار داده وبا مشت بر روي ان ضربه

مي زند وبه اين ترتيب نقش روي قالب به پارچه منتقل مي شود و با تکرار اين عمل ، کليه قسمتهايي که بايد به رنگ مشکي درايد چاپ مي شود .

مشکي در واقع نخستين رنگ قلمکار است که در هنگام انتقال بر روي پارچه کمي کم رنگتر از رنگ اصلي است و احتياج به عمليات ديگري دارد تا رنگ اصلي ان ظاهر شود . شيوه استفاده از رنگ دوم ( رنگ قرمز ) هم درست مشابه رنگ مشکي است و همانند ان احتياج به عمليات ديگري جهت تثبيت دارد . بعد از نقش زني دو رنگ مشکي و قرمز پارچه را به به رودخانه برده و مدت دو تا سه ساعت مي شويند تا رنگهاي اضافي بر ان خارج گردد وبعد از خشکاندن انرا اماده تثبيت رنگ مي کنند . شيوه تثبيت رنگ به اين صورت است که ابتدا پاتيلي را پر از اب نموده و بوسيله حرارت دادن پاتيل ، اب داخل ان را جوش مي اورند . سپس حدودkg 12 پوست انار سائيده شده را به اب جوش داخل پاتيل اضافه نموده و بعدأ حدود 90 کيلو مغز روناس يا اليزارين را که رنگي شيميايي است ( مقدارهاي مورد مثال جهت 1000 متر پارچه ) در داخل پاتيل ريخته و حرارت مي دهند تا کاملأ در اب حل شود . در اين حال رنگ محلول داخل پاتيل قرمز ميشود و صنعتگران پارچه هاي رنگ شده را در داخل ان قرار داده و بوسيله يک قطعه چوب اصطلاحأ ورکش مي کنند . سپس انها را خوشکانده به کارگاه برگردانده وبه چاپ رنگهاي ابي و زرد به شيوه پيش گفته مي پردازند در قلمکارسازي معمولأ از پنج رنگ سياه _ قرمز _ ابي _ سبز و زرد به عنوان رنگهاي اصلي و از قهوه اي وساير رنگهايي که نتيجه ترکيب رنگهاي اصلي است به عنوان رنگهاي فرعي ياد مي شود که در حال حاضر براي تهيه کليه رنگها از مواد رنگزاي گياهي استفاده به عمل مي ايد و فقط رنگ سبز حاصل استفاده قلمکارسازان از نوعي رنگ شيميايي است که به تازگي صنعتگران با استفاده از موادي نظير کتيرا ، نيل پر طاووسي ، گيليسيرين و اسپرک ( گياهي که کليه اجزاي ان داراي رنگ است ) موفق به تهيه رنگ سبز نيز شده اند . در اين که ايرانيان چاپهاي سنتي را تکامل بخشيده وتوسعه داده اند جاي بحص زيادي نيست و تقريبأ محققان براين نکته تأکيد ورزيده اند که اگرچه زمان تولد قلمکارسازي و چاپ بتيک در ايران دقيقأ مشخص نيست و به تحقيق نمي توان گفت اين هنرها ريشه اي صرفأ ايراني دارند يا از ساير همسايگان و اقوام اقتباس واخذ شده اند ، اين نقطه بديهي بنظر ميرسد که ايرانيان در اعتلاي ان سهمي حساس و نقشي تعيين کننده داشته اند و طي همه سالهاي گذشته ابتکارات صنعتگران ايراني سايه اي محسوس ومشخص بر اين هنر در سراسر جهان داشته اند . هم اينک استفاده از پارچه هايي با چاپ باتيک بعنوان لباسي زنانه وروسري در ايران رونق و رواجي شايسته دارد و پارچه هاي قلمکار ضمن انکه به دليل ارزاني قيمت در مقايسه با پارچه هاي کلاقه اي موارد مصرف بيشتري دارند و بعنوان سفره ، روميزي ، پرده ، روتختي ، روبالشي و حتي پارچه لباسي مردانه وزنانه مورد استفاده قرار مي گيرد و به صورت محصولات تکميلي خريداران زيادي دارند .

+ نوشته شده در پنجشنبه چهارم فروردین 1384ساعت 11:23 توسط ذکریا آقاپور |

سال نو مبارک

new year

عیدتون مبارک

+ نوشته شده در چهارشنبه سوم فروردین 1384ساعت 10:47 توسط ذکریا آقاپور |

مردم شناسی آذربایجان

مردم شناسي آذربايجان

بديهي است که اوج عظمت هر سرزميني با تمدن و فرهنگ آن ارزيابي شده و قابليت پيشرفت ملت هاي جهان به اصالت و هرچه پربار بودن فرهنگ آن وابسته مي باشد . در اين ميان فرهنگ و تاريخ آذربايجان نيز در شمار سرزمين هائي است که ريشه در اعماق اعصار دارد و در طول قرن هاي متمادي سير تکاملي خود را طي کرده و به مرحله تکويني از فولکلور ، ادبيات شفاهي ، باورها و ضرب المثل ها و ... رسيده است .

تعريفي که از طرف صاحب نظران براي فرهنگ و فولکلور شده متفاوت است . فرهنگ در لغت به معني علم و دانش و ادب است ( برهان قاطع ) و فولکلور از نظر معني لغوي از دو کلمه انگليسي « فولک » به معني توده و « لور » به معني دانش است . در کل مي توان گفت : فولکلور عبارت است از علم به آداب و رسوم توده مردم و افسانه ها و تصنيف هاي عاميانه و توده شناسي و فرهنگ عام ، مجموعه عقايد ، انديشه ها ، قصه ها و ترانه ها و هنرهاي ساده و ابتدائي يک ملت .

در اهميت فولکلور و ادبيات شفاهي بايد گفت که ادبيات مکتوب از ادبيات شفاهي نشات مي گيرد . به گفته ياشار کمال " فولکلور ، ثروتي فرهنگي و دست آورد تجربه بزرگ انسان است ، ثروتي که در طي صدها سال به همدستي خلق ها پديد آمده و از سينه به سينه ميليون ها انسان به زمان ما رسيده است ، پس براي ريشه يابي فولکلور و يک باياتي يا ترانه در بعضي موارد بايد جريان چند هزار ساله را در نظر گرفت و براي برخي جريانات چند دهه اخير را .

همچنين يکي ديگر از موارد فولکلور همانطور که در بالا گفته شد ، نشان دهنده علم و دانش و انديشه و آگاهي هاي يک ملت مي باشد . از آنجايي که فرهنگ آذربايجان در طول قرن هاي مختلف در ميان زندگي عشايري و ايلاتي تبلور يافته ، دانش و آگاهي ملت با توجه به تجربه قابل دقت و تحسين مي باشد . از جمله مي توان از عدم ازدواج با خويشان را نام برد که امروزه علم پزشکي ، اين مورد را توصيه نمي کند . در صورتي که اين مسئله در آذربايجان با توجه به تاريخ ، ريشه در قرن هاي متمادي دارد .

تيمور لنگ وقتي که به شهري در آذربايجان مي رسد ، در زيبائي مردم آن دچار حيرت مي شود . در جواب پرسش خود مي شنود که در اين ديار ( آذربايجان ) ازدواج فاميلي ندارند .

پراکندگي ترک ها

ادبيات ترکي عبارت است از مجموعه آثاري که به وسيله ترک ها آفريده شده است . ادبيات ترکي با ريشه اي بسيار عميق در محيط جغرافيائي بسيار پهناور بر روي زمين گسترش يافته است و امروزه از بالکان تا ماوراي چين اين ملت پراکنده است . زبان ترکي امروزه از کناره درياي آدرياتيک تا دامنه هاي هيماليا ، از مرزهاي ژاپن و چين تا آلاسکا ، از درياي مغرب تا اقيانوس هند رواج يافته و جمعيت ترک زبان دنيا بالغ بر 200 ميليون نفر است که در ترکيه ، آذربايجان و قفقاز ، ترکمنستان ، چين ، قسمت هاي زيادي از ايران ، عراق ، بالکان قبرس و ... پراکنده اند . در تاريخ ، زير عنوان ترک ، مي توان قبيله هاي زير را نام برد : آوار ، باسميل ، بايرکو ، ايزگيل ، اوغوز ، اؤنوک ، قارلوک ، گوري کان ، قيرقيزتورفيش ، تاردوش ، اويقور ، خونلار ، تابقلار ، قاراخانلي لار ، ...

به هنگام عزيمت ترک ها به آسياي ميانه ، اوغوزها در قرن ششم و ايقورها در قرن هشتم ميلادي ، دنياي ترکان را بدست گرفتند .

به علت اينکه زبان مردم آذربايجان يکي از شاخه هاي زبان هاي ترکي است ، مي شود گفت که نمونه هاي خيلي قديمي ادبيات شفاهي در آسياي ميانه و در بين ترک زبان ها آفريده شده و اثرهائي که در اين زمينه از قبل از ميلاد در بين ترک زبانان به وجود آمده ، بيشتر مطالبي بوده که توسط روحانيوني به نام شامان ، قام ، تويون ، باقسي ، اوزان ، مطرح مي شده است .

لهجه هاي ترکي در زمان اسلام

اشعار ترکي قبل از اسلام به شاخه هاي : کوشوک ، ساغو ، بوي تقسيم مي شده و نام اولين شاعران ترک زبان بر اساس کتاب محمود کاشغري ( لغت شناس معروف قرن 11 ميلادي ) عبارتند از : چوچو ، آپرين ، تيغين ، کي کي ، قول ترخان ، آشيق توتونق ، قالون کيشي ، چيسر ، توتونگ ، وپراتيا ، شيري و ...

اگر تعصب را کنار بگذاريم مي توانيم بگوئيم که ملت آذربايجان خالق يکي از غني ترين و واقع گراترين و همانيستي ترين گنجينه ادبيات شفاهي در طول تاريخ بوده است .

در ادبيات شفاهي آذربايجان به انبوهي از نغمه ها ، باياتي ها و قصه ها در مورد هر يک از مراحل زندگي انسان ، حيوانات اهلي و وحشي مفيد و مضر ، غلات ، رويدادها و حوادث طبيعي ، ابزار و آلات زندگي را از ابتدائي ترين شکل آن تا فرم کنوني ، اعياد و جشن ها ، جنگ و ستيز ، قهرماني و وطن پروري ، رفاقت و دشمني و خلاصه در مورد تمام ابعاد هستي و ارزش هاي مادي و معنوي انساني برمي خوريم که جمع آوري و مطالعه آنها از لحاظ مردم شناسي ، تاريخ ، جامعه شناسي تاريخي و زبان شناسي و ساير علوم اجتماعي حائز اهميت است . در زير به بعضي مراسم آذربايجان اشاره مي کنيم که يا از بين رفته اند يا در حال از بين رفتن هستند .

شب چله يا شب يلدا

در آذربايجان براي اين شب مراسم شادي و جشن برپا مي شود و همه اهل خانه دور هم جمع شده و تا صبح از داستان ها و اساطير و خاطرات براي هم تعريف مي کنند . شب يلدا درازترين شب سال و نيز شب تولد حضرت عيسي مسيح است .

اهل خانه دور هم جمع شده سفره اي را باز مي کنند که انواع ميوه ها در آن يافت مي شود . در اين بين ميوه اصلي اين شب هندوانه است . اين ميوه سمبل شب يلدا است .

از خوردني ها : حلوا خانگي ، پشمک ، باسليق ، نقل ( نوغول ) ، شيريني ، سوجوق و از ميوه ها : هندوانه ، انار ، خربزه ، گلابي ، سيب ، به ، ازگيل ، بادام ، گردو ، کشمش ، نخود ، قاويرقا و ... در سفره هست .

در اين شب براي دختران نامزد کرده و تازه عروس ها قسمتي از خوردني هاي ياد شده را و نيز لوازم ديگر مورد استفاده در منزل را مي فرستند .

اين وسايل را داخل هفت مجمر مي گذارند . آنها را قشنگ آرايش کرده و روي آنها را شال سفيد يا قرمزي مي کشند .

براي کساني هم که مجمرها را حمل کرده اند ، انعامي مي دهند .

مراسم راندن چله يا سرماي زمستان

اين مراسم در روز آخر بهمن صورت مي گيرد . در شهرستان بناب به نام پولکه بايرامي مي گويند که جوان ها در ميداني جمع شده و با سيمي بافته شده که داخلش مواد محترقه مي باشد حلقه هاي آتش درست کرده و مي چرخانند و يک مشعل بزرگ هم وسط ميدان مي سوزد . وقتي مشعل اصلي خاموش شود مراسم به پايان رسيده است .

اهل خانه نيز مثل مراسم شب يلدا دور هم جمع مي شوند و تا صبح براي هم خاطره و داستان تعريف مي کنند .

مراسم عيد نوروز

اين مراسم در کل ايران رايج است و از زمان هاي بسيار دور براي ما به يادگار گذاشته شده است .

مردم به ديدن هم مي روند و قهرها به آشتي تبديل مي شود و همه چيز از نو متولد و زنده مي شوند .

در آذربايجان براي اين تولد دو چيز ( آب و آتش ) بسيار مهم هستند و مردم براي اين دو ارزش زيادي قائل هستند .

مراسم چهارشنبه سوري

روايت شده است که در زمان زرتشت ؛ روز و هفته و ماه و سال را حساب کردند و آخرين روز سال سه شنبه و روز عيد ، چهارشنبه شد و روز سه شنبه را براي عيد جشن گرفتند و آتشي را روشن کردند .

و نيز روايت است که مختار سقفي به افراد خود دستور مي دهد چهارشنبه آخر سال را روي پشت بام ها آتش روشن کنند تا همه افراد براي انتقام خون شهداي کربلا آماده شوند .

دشمن اين موضوع را فهميد و آنها مجبور شدند اين حمله و انتقام گيري را روز سه شنبه انجام دهند و آن روز آتش روشن کنند .

بالاخره در آذربايجان رسم است که سه شنبه آخر سال را آتش روشن کرده و با اشعار مخصوصي از روي آتش مي پرند .

ضمنا بازاري هم هست که مردم ، همه از شهر و روستا در آن براي خريد عيد و خريد سال نوي خود جمع مي شوند .

سوري در زبان کردي يعني سرخ و چهارشنبه سوري يعني چهارشنبه انتقام .

روايت ديگري حاکي است که ايرانيان در آخرين سه شنبه سال ، اسلام را قبول کرده اند .

چهارشنبه سوری 83

در روز چهارشنبه سوري ، زنان و دختران موهاي خود را کمي کوتاه مي کنند ( آرايش قبل از عيد ) و مردان و جوانان ريش خود را . حتي پشم حيوانات را نيز مي زنند چون که اين کار را خوش يمن مي دانند .

وسايلي را که بيشتر در بازار چهارشنبه سوري خريداري مي شوند عبارتند از : آجيل ، آئينه ، کبريت ، شيريني ، کوزه ، شانه ، عطر ، حنا ، نبات ، گلاب ، وسايل بازي بچه ها ( وسايل سر و صدا دار ) لباس ، فشفشه ، دستمال ، کفش ، جوراب و وسايل آرايشي .

بعد از خوردن شام ، جوانان به پشت بان همسايه ها و فاميل رفته و شالي را از پشت بام به درون خانه مي آويزند و انعام مي خواهند . صاحب خانه هم از خوردني ها مقداري را داخل شال ريخته و مي بندد . از بازي هاي اين روز : شکاندن تخم مرغ ، بازي بادام ، تيله بازي و ... مي باشد .

صبح روز بعد جوان ها ، دختر ، پسر ، تازه عروس ها ، همه به طرف چشمه يا آب جاري رفته و از روي آب مي پرند . بعد از اينکه دست و صورت خود را شستند ، خود را بزک کرده و کمي از موهاي خود را زده و داخل آب مي اندازند . تکه هائي از شيريني ها را نيز داخل آب مي اندازند و ناخن هاي خود را نيز کوتاه کرده و داخل آب مي اندازند و از آب چشمه و جاهاي تميز آن برداشته و به عنوان تبرک و آب سال نو به خانه مي برند و از اين آب خورده و به اطراف خانه مي پاشند يا حتي به مزارع خود .

در بعضي مناطق آذربايجان هم عيدي هاي سال نو را عصر روز چهارشنبه سوري به خانه هاي هم مي برند .

مراسم سيزده بدر

مردم در اين روز به دامن طبيعت رفته و تا عصر در طبيعت به بازي و خوشي مشغولند .

عدد 13 را نحس مي دانند و بخاطر اين مسئله اين روز را کار نمي کنند و فقط به خوشي مي گذرانند .

سبزهاي را که براي سفره هفت سين رويانده اند ، با خود آمورده و در رودي يا يک آب جاري مي اندازند .

افسانه اي هست که مي گويد : بين دو شاه جنگ مي شود و شاه دستور مي دهد تا همه از شهر بيرون روند . بعد از جنگ که داخل شهر روي داده بوده مي بينند که پسر شاه داخل شهر مانده بوده و کشته شده است . از آن پس آن شاه دستور مي دهد که روز سيزدهم نحس است و همه بايد بيرون شهر بروند و اين روز را سيزده بدر نام مي گذارند . سیزده بدر 84

در اين روز ماهي هاي سفره عيد را نيز داخل آب مي اندازند .

در اين روزها مردم از گياهان خوراکي وحشي در طبيعت همراه با نمک و سرکه استفاده مي کنند .

زائيدن بچه و رسم اسم گذاري

بچه داراي حق و حقوق و ارزش زيادي است . پس نگهداري از آن بسيار مهم و اسم آن نيز بايستي داراي معني و خوب باشد .

بچه که به دنيا آمد ، يکي از فاميل ها مثل مادربزرگ ، خاله ، خواهر ، ... وظيفه دارد تا هفت روز تمام از بچه به صورت تمام و کمال نگهداري نمايد و او را شستشو دهد .

بعد از اين هفت روز ، زن زائو و بچه را به حمام برده و شستشو مي دهند . بعد از برگشتن از حمام ، جشن گرفته و همه مي رقصند و شادي بر پا مي شود .

هر کسي از فاميل هم تحفه اي براي کودک مي آورند و آنها را جلوي ماماي بچه به همه نشان مي دهند .

براي اسم گذاري بچه ، همه دوستان و آشنايان جمع مي شوند . بعد از اينکه اسم مناسب انتخاب شد همه تبريک و شادباش مي گويند .

قنداق بچه را دست کوچکترين عضو ميهمان ها مي دهند و او نيز به بزرگتر از خود تا اينکه به دست پيرترين فرد مجلس مي رسد که يا پدربزرگ بچه است يا مادربزرگش .

يکي از اين دو نفر بچه را گرفته و بوسيده و شعار ملي مسلمان ها ( اذان ) را در گوش هاي بچه مي خواند يعني بدين صورت که در گوش راست بچه اذان و در گوش چپ اقامه را همراه با شهادتين .

اگر پسر بود در گوش راستش اسم محمد و اگر دختر بود در گوش راستش فاطمه و در گوش چپش اسم واقعي خود کودک که انتخاب شده است . بعد از اسم گذاري همه ميهمان ها سه بار صلوات مي فرستند و دوباره شادباش گفته و آرزوي طول عمر براي کودک مي کنند .

تا چهلم بچه هميشه فردي کنار بچه و مادر آن است . در اتاق بر سيخي پيازي مي زنند و اگر مادر بچه خواست بيرون برود ، آن سيخ را با خود مي برد تا مبادا آل بانو جگر زائو را درآورد و اگر زن بيرون رفت حتما بايد فردي کنار بچه باشد تا جن زده يا با بچه هاي جن ها تعويض نشود . در هفته اول به دنيا آمدن بچه ، آن را در شهر مي گردانند و از بازار همراه بچه براي افراد خانواده تحفه اي مي خرند .

ناخن بچه را تا چهل روز نمي گيرند . بعد از چهل روز بچه را به حمام برده و غسل چهلم مي گذارند بعد دائي بچه ، ناخن آن را کوتاه مي کند . در بعضي مناطق هم ناف بريده شده بچه را روي ديوار مدرسه يا مسجد مي اندازند تا درس خوان يا مؤمن شود .

مراسم ختنه ( عروسي سنت )

حضرت رسول اکرم فرموده است : ختنه پسران مسلمان زاده از سنت هاي من است .

براي ختنه کودک ابتدا يک نفر به عنوان دايا ( کسي که هنگام ختنه کودک را در بغل دارد ) انتخاب مي شود . اين فرد بعد از ختنه براي افراد اين خانواده محرم شده و براي آن کودک هم پدرخوانده مي شود .

دايا براي کودک يک دست لباس ، براي پدرش خلعت ، شال قرمز ، فته ( دستمالي بزرگ که در گرمابه ها مي بستند ) ، چند قواره پارچه سفيد ، يک يا دو رأس گوسفند مي آورد .

پدر کودک هم براي دايا يک قوچ بزک کرده و به خانه آن مي فرستد که البته دور گردن قوچ ، شال سرخي مي بندند . اگر شاخدار بود ، نوک هر شاخش هم سيب سرخي مي زنند و روي پيشانيش آئينه اي نصب مي کنند و داخل خورجيني ، شيريني و خلعت هائي گذاشته و بعد از چند روز که از مراسم گذشت به خانه دايا مي فرستند .

بعد از انتخاب دايا ، پدر کودک دلک ( همان آرايشگران دوره گرد قديمي که دندان هم مي کشيدند ) را مي آورد تا سنت را اجرا کند .

دايا روي صندلي يا روي دو عدد متکا رو به طرف قبله نشسته ، روي زانوهايش فته را انداخته و پارچه سفيد را جلوي خود پهن مي کند . بچه را به روي زانوهاي خود گرفته و پاهاي بچه را باز نگاه مي دارد و دست هاي بچه را مي گيرد . شال قرمز را هم روي صورت کودک مي اندازند ( تا خون را نبيند و نترسد ) .

دلک بسم الله را گفته و 3 صلوات فرستاده و با استفاده از اولگوج ( تيغ هاي ريش تراشي قديمي که قابل تيز شدن بودند ) سنت را اجرا کرده و روي زخم را مرحمي گذاشته و مي بندد .

دايا و يا کس ديگري به بچه شيريني و پول مي دهند تا آرام گرفته و گريه نکند . کودک را سر جايش مي خوابانند .

تعداد بچه براي اجراي سنت ختنه بايستي عددي فرد باشد يعني يکي يا سه تا . اگر مثلا دو نفر بودند ، يک خروس را يا سرش يا کاکلش را مي برند تا خونش جاري شود .

براي اين روز پدر بچه جشن و شادي در خانه به راه مي اندازد .

امروزه کودکان را در بيمارستان يا مطب پزشکان ختنه مي کنند .

قسمت بريده شده سنت را به شاخه اي يا سيخي زده و بالاي سر کودک در اتاق به ديوار آويزان مي کنند و بعد از چهل روز بيرون مي اندازند .

مردم به اين اعتقاد دارند که چون خون بچه به روي دايا مي ريزد از اين به بعد او محرم و فاميل بچه مي شود . براي دلک هم جوراب ، شيريني و مقداري پول مي دهند .

براي التيام زخم هم از خاکستر تنور استفاده مي کردند .

بچه اي هم که سنت ( ختنه ) نشده از دنيا برود بعد از غسل ، ريسمان سرخي را به دور سنتش بسته و کفن مي کنند .

مراسم حضرت خضر ^(ع)

روز15 بهمن را روز حضرت خضر نامگذاري کرده اند . باور بر اين است که در اين روز حضرت که زنده هستند به در خانه ها رفته و سر مي زنند و به آن خانه خير و برکت مي برند و مردم براي اين روز ارزش زيادي قائل شده و مراسم شب چله را در اين روز نيز تکرار مي کنند .

رسم هاي اين روز :

· قوود ( قاووت ) ساختن : در اين شب قاووت ساخته و مي خورند . قاووت از گندم ، شاهدانه ، سنجد و شکر درست مي شود و شبيه آرد است . براي قاووت ، دوشاب ( شيره انگور ) مي زنند تا شيرين شود . مقداري از قاووت را بيرون پنجره مي گذارند و پنجره را باز گذاشته و مي خوابند . مردم بر اين اعتقاد دارند که حضرت خضر آمده و از قاووت مي خورد ، دستي به روي قاووت مي کشد . در اين صورت خير و برکت به خانه مي آيد .

· فال گرفتن : براي روز بعد ، دختراني که دوست دارند و مي خواهند شوهر کنند ، کلوچه و کوماج پخته و صبح آن روز کلوچه فال خود را روي پشت بام مي اندازند . اعتقاد دارند که کلاغي که اين کلوچه را برده و روي پشت بام هر کس بخورد ، پسر آن خانه به خواستگاري اين دختر خواهد آمد .

· گردش : چند تن از پسران دستمالي برداشته و خانه ها را مي گردند ( خانه هائي که صاحب خانه اش جهت اين روز و رسمش ، شب در خانه را باز گذاشته است ) . يک سر دستمال را از لاي در ، داخل انداخته و به شعر مي گويند : من پسر حضرت خضرم ، فرستاده اويم و آمده ام تا تحفه او را ببرم . صاحب خانه هم خوش آمدي گفته و داخل دستمال کمي شيريني ، تخم مرغ آب پز رنگ شده ، گردو ، کشمش ، جوراب و ... بسته و مي گويد : دستمالت را بکش که تحفه ات را مهيا کردم .

سمنو پزي

سمنو را ، بيشتر هر کس نذري داشته باشد ، مي پزد . اين رسم را از آنجا مي دانند که حضرت فاطمه سمنو را پخته و بين فقرا پخش مي کرده است . سمنو را چند روز قبل از عيد و يا در اوايل بهار مي پزند .

مردم نذر مي کنند که در فروردين و ارديبهشت ( نيسان و اياز ) خشکي و خشکسالي نباشد و به همين خاطر سمنو مي پزند که خير و برکت دارد .

براي اينکه همه در سمنو شريک باشند ، هر خانه اي مقداري گندم مي دهند تا جمع شود . اين گندم ها را در خانه اي به مدت 3 روز در آب يا رطوبتي نگاه مي دارند . سپس در داخل کيسه اي ريخته و هر روز يک يا دو نوبت به کيسه آب مي پاشند . اين گندم ها کمي رشد مي کنند سپس گندم ها را در داخل مجمرهاي بزرگي پخش مي کنند . پهناي آنها حدود 4 الي 5 سانت مي شود . روي آنها پارچه تميزي کشيده و روزي دو سه بار آب مي پاشند . پنج تا هفت روز بدين گونه مي گذرد . گندم ها به صورت سرخ مانندي رشد مي کنند . بعد دخترها و عروس هاي اهل محل همه جمع مي شوند . البته جمع شدن اينها هم بدين صورت است که در داخل مجمري کمي از اين گندم ها گذاشته همرا با آئينه ، سرمه و سرمه دان و پارچه سرخي را روي آنها کشيده و به در همسايه ها مي روند . زن همسايه که مجمر را ديد ، مي گويد : به به از کارهاي خانم حضرت فاطمه که انجام مي دهند . آئينه را برداشته و به خود نگاهي مي کند و از سرمه به چشم خود مي زند و دختر و عروس خود را براي سمنو پزي صدا مي کند و اگر دختر يا عروسي نداشت ، خود مي رود .

گندم ها را سه بار با هاونگ مي کوبند ( البته امروزه با چرخ گوشت فقط يک بار چرخ مي کنند ) . گندم هاي له شده را داخل آب مي ريزند . اين ها را ورز مي دهند و بعد فشرده و آب آنرا مي گيرند و آب را از داخل الک رد مي کنند . به اين آب ، آب اول يا سرآب مي گويند . دوباره پس مانده ها را داخل آب ريخته و همان کار را تکرار مي کنند . داخل آب دومي ، آرد مي ريزند ( براي هر کيلو آب گندم 6 تا 7 کيلو آرد مي ريزند ) . آرد را آرام آرام ريخته و به هم مي زنند . ديگ بزرگي را حاضر کرده و داخل ديگ روغن مي ريزند و دورش را گل مالي مي کنند و روي اجاق مي گذارند . خمير را داخل ديگ ريخته و مي پزند . تا موقع سفت شدن به هم مي زنند که ته ديگ نچسبد .

بايستي به شکل حلوا درآيد يعني تقريبا به صورت قهوه اي رنگ شود . هر لحظه که رنگش قرمزتر مي شود از آب اولي روي آن مي ريزند تا موقع سفت شدن . بعد سمنو بصورت اصيل خود تهيه شده است . سر ديگ را بسته و حرارت را ملايم مي کنند .

کساني که سمنو را مي پزند و به هم مي زنند از آيات قرآن خوانده و صلوات مي فرستند . وقتي سمنو پخت ، از پيرزن حاضر در مجلس اجازه گرفته و اجاق را خاموش مي کنند و ديگ را پائين مي آورند . روي ديگ را باز کرده و پارچه تميزي روي آن مي اندازند و بغل ديگ ، جانماز ، قرآن ، سرمه دان ، يک بشقاب سبزه ، يک چراغ روشن ، مهر و تسبيح ، کمي قند و نبات و يک آفتابه آب مي گذارند .

مردم اعتقاد دارند که حضرت فاطمه به خانه اي که سمنو پخته اند ، مي رود . کام خود را با سمنو شيرين کرده ، وضو گرفته ، به چشمان خود سرمه زده ، قرآن خوانده و نماز مي خوانند . اگر سمنو مورد قبول باشد ، انگشت خود را داخل آن زده و اسامي مقدسي مثل " الله ، محمد ، علي ، فاطمه ، حسن و حسين و ... " روي سمنو مي نويسند .

بعد از چند ساعت سمنو را داخل ظروف ريخته و بين همه اهالي محل پخش مي کنند و هر کس سمنو را گرفت ، جاي سمنو در ظرفي که خالي کرده اند ، شيريني ، قند ، چاي ، تخم مرغ ، ... مي گذارند .

رسم ازدواج

در آذربايجان بيشتر ، پسر بعد از اينکه از خدمت سربازي آمد ، براي ازدواج اقدام مي کند و اين قضيه را با مادر و خواهر خود در ميان مي گذارد و مي گويد که کدام دختر را مي خواهد . اگر در مشورت با آنها رضايت را ديد ، خواستگار به خانه دختر مي فرستد ، براي بار اول مادربزرگ و مادر و خواهر بزرگتر به خواستگاري مي روند . اگر پسر کسي را در نظر نداشت ، پدر و مادر کسي را معرفي مي کنند ، اگر جواب پسر ري بود که خواستگاري صورت مي گيرد ، اگر نه که نه .

در قديم نظر پسر و دختر مطرح نبود و بزرگترها مثلا دختري را انتخاب مي کردند که پسر اصلا او را نديده بود و مجبور هم بود که ازدواج کند و روي حرف بزرگترها حرفي نزند . اگر در خواستگاري اول دختر را پسنديدند ، کسي از فاميل دختر را به عنوان واسطه سراغ آنها مي فرستند . او هم رفته و مي گويد که فلان شب ، فلاني ها براي شام ميهمان شما هستند .

براي خواستگاري پيرزن هاي فاميل مي رفتند . دختر هم خود مسئول پذيرائي مي بود که شيريني ، شربت ، چاي و ميوه را به ميهمان ها تعارف مي کند .

براي اينکه بفهمند دهان دختر بوي بدي مي دهد يا نه يکي از زن ها دختر را مي بوسد و وقتي دختر پذيرائي کند به اندام او نظري مي کنند تا اگر عيب و ايرادي داشت ، بفهمند .

اگر زن ها پسنديدند ، قرار مي گذارند که مردها با هم جمع شوند که البته در منزل دختر صورت مي گيرد .

فاميل دختر براي مصلحت خواهي از هم وقت مي گيرند که بعد از چند روز جواب آري يا نه را بگويند . اگر جواب خود دختر هم مثبت بود مي گويد که اختيار من دست پدرم است ، سر مرا به هر طرف که ببرد ، خونش هم به آن طرف جاري مي شود . اگر نظر منفي داشت که به صورتي عنوان مي کند .

چند نفر براي گرفتن جواب به خانه دختر مي روند . اگر جواب منفي بود دختر در کفش يکي از آنها ، نمک مي ريزد و آنها تا نمک را ببينند ، قضيه را مي فهمند . اگر مثبت بود ، خانه پسر فاميل ها را جمع کرده و بعد از شام ، يک کله قند ، شال ، انگشتر و شيريني برداشته ، به خانه دختر مي روند . فاميل دختر هم جمع مي شوند . ريش سفيدي از طرف خانواده پسر شروع به صحبت مي کند که آمده ايم با هم فاميل شويم ، پسرمان پسر شما و دختر شما دختر و عروس ما . اگر راضي هستيد مهريه و شيربها را تعيين کنيم .

پدر دختر رضايت خودشان را بيان مي کند . از هر دو طرف يکي از ريش سفيدان وکيل مي شود تا صحبت ها را در مورد همه امور عروسي انجام دهند و وقتي در همه امور به رضايت دو طرف رسيدند ، کله قند را مي شکنند .

هر کس سر کله قند را بردارد بعدا تحويل مادر عروس مي دهد و انعامي مي گيرد .

فرداي آن روز به محضر ( دفتر ازدواج و طلاق ) رفته و صيغه عقد را جاري مي کنند و بعد روز جشن و شيريني خوران را تعيين مي کنند .

بعد از اينکه کله قند را شکستند ، روي سر دختر شالي مي اندازند و به انگشتش انگشتر که معروف به انگشتر نشانه است . اگر دختر و پسري همديگر را بخواهند و پدر و مادرشان اجازه ازدواج ندهند ، با هم از آن محل فرار مي کنند و به خانه يکي از اقوام مي روند و با کمک وساطت يک نفر مراسم عروسي را با خوشي انجام مي دهند .

در بعضي جاي ها هم تا وقتي عقد نکرده باشند حق ديدن همديگر را ندارند . براي عقد کنان يک روزي را قرار گذاشته و پسر و دختر با خواهر و زن برادرشان همه به بازار رفته ، آئينه و شمعدان ، قرآن ، لباس عروسي ، وسايل آرايش ، چند دست لباس ، چند جفت کفش ، جوراب ، کيف ، چادر عروس ، طلا و جواهر ، حلقه عروسي ، شال سفيد ، آئينه جيبي ، دو جفت جوراب مردانه ، يک دستمال ، شانه سفيد ، قيچي ، وسايل حمام ، وسايل سفره عقد را مي خرند . اين وسايل را با چند خنچه شيريني و با يک سبد گل و مقداري کشمش تر به خانه دختر مي فرستند .

خانه دختر هم پسر را به بازار مي برند و برايش کت و شلوار ، جوراب ، کراوات ، لباس ، وسايل آرايشي ، لوازم اصلاح ، دستمال و حوله مي خرند . دختر را خواهران پسر به آرايشگاه مي برند . پسر هم ماشيني را بزک کرده و با آن دختر را از آرايشگاه به خانه مي برد . شب يا بعد از ظهر فاميل هاي هر دو طرف در منزل دختر جمع مي شوند . اگر شيريني خوران دختر را انجام دهند ، شيريني عقد کنان را قبل از نهار در خانه پسر مي خورند . شيريني دختر را هم بعد از ظهر در خانه دختر يا تالار مي خورند .

اتاق عقد را قشنگ آرايش داده و چراغ و بادکنک و ... آويزان مي کنند .

دو تا صندلي داخل اتاق مي گذارند . سفره را باز کرده و داخل سفره ، آئينه و شمعدان ، قرآن ، جانماز ، يک کاسه آب ، گل ، شمع ، عسل ، شيريني ، کشمش ، نقل ، کيک عروس ، حلقه ، جواهر ، گردو و بادام ، شاخه نبات ، تخم مرغ ، نان سنگک ، کله قند و ... مي گذارند .

هر دو طرف ملائي را به وکالت خود گرفته و به خانه مي آورند . قبل از اينکه صيغه عقد را بخواند از دو طرف ( پدر پسر و دختر و خود عروس و داماد ) وکالت مي گيرد . ملا مي پرسد که آيا من وکيلم که شما را به عقد دائم فلاني با فلان شرايط درآورم ؟ . اگر دختر چيزي نگفت مي گويند که متانت دختر از ساکت بودن آن مشخص است . اگر بار دوم هم جواب نداد مي گويند عروس رفته گل بچينه . براي بار سوم اگر دختر خجالتي بود و جواب نداد ، دخترهاي دور و برش ، نيشگونش گرفته و باعث مي شوند بلي را بگويد .

در اين بين ملا نتيجه آزمايش و بهداشت آنها را نگاه مي کند و احوالات آنها را در دفتر عقد مي نويسد و مي دهد تا پدر دو طرف همراه با سه شاهد و عروس و داماد ، دفتر را امضا کنند .

بعد ملا همه را به سکوت و نشستن روي زانوانشان دعوت مي کند و آئينه ، قيچي ، شانه ، دستمال ، جوراب هائي را که فاميل پسر روزهاي اول خريداري کرده و به خانه دختر فرستاده بودند ، زير زانوان خود گذاشته و عقد را جاري مي کند ( بعد از خواندن صيغه عقد ، اين وسايل به ملا مي رسد ) . روي سر دختر و پسر شال سفيدي گرفته و هفت دختر شوهر نکرده با ريسمان هاي گره نخورده شال را مي دوزند و مي گويند : براي عروس خانم لباس بخت مي دوزيم ، الهي خوشبخت شود .

فاميل دختر چاقو يا قيچي را باز کرده زير سفره عقد مي گذارند و بالاي سر آنها قند را مي سايند . دست دختر يک شيشه جيوه مي دهند تا آن را تکان دهد يعني اينکه قلب پسر به خاطر دختر مثل جيوه بلرزد .

بعد از خواندن صيغه ، ملا شادباش گفته و بعد همه ميهمان ها شادباش مي گويند و شيريني و چاي و ميوه مي خورند .

بعد از رفتن ملا همه شروع به رقص و پايکوبي مي کنند . دختر و پسر حلقه هاي همديگر را مي اندازند و اطرافيان هم به هر دو هديه هائي را مي دهند . پسر يا مادر و خواهرش جواهرات دختر را مي بندند و دختر هم داخل دهان پسر نقل مي گذارد . بعد از اين مراسم ها ، مراسم عروسي شروع مي شود .

يک روز به نام آستارکوبه يا قاش آلما و يا همان آرايش صورت است که موشاطا ( مشاطه ) يا همان آرايشگر زن آمده و عروس را آرايش مي کند . وسط کار ، آرايش عروس را رها کرده و منتظر انعام از طرف داماد مي ماند و وقتي انعام گرفت دوباره کار خود را از سر مي گيرد .

بعد از اين روز ، روز بعد مراسم حنابندان است که در هر دو خانه عروس و داماد صورت مي گيرد .

بعد از شام خنچه هاي حنابندان از طرف پسر به خانه دختر و از خانه دختر هم به سوي خانه پسر انتقال مي يابند . تا صبح مراسم رقص و شادي در هر دو خانه برپاست .

داماد را لباس پوشانده و دو نفر جوان که هنوز مجردند را ساغدوش و سولدوش ( سمت راست و چپ ) مي کنند و دست داماد و ساغدوش و سولدوش يک شمع روشن يا يک چراغ روشن مي دهند .

دست داماد و عروس و ساغدوش و سولدوش هايشان حنا مي زنند که اين شب از اين جهت معروف به حنابندان شده است .

رسم است که داماد اين شب نبايد بخندد و هر کس توانست داماد را بخنداند ، انعامي مي گيرد .

بعد از ظهر ميهمان هاي داماد همراه با داماد به طرف خانه دختر مي روند . از طرف عروس هم به پيشواز آنها مي روند و در کوچه شروع به رقص و شادي مي کنند تا داخل خانه .

از جهازيه دختر در دو نسخه صورت برداري مي کنند که هر دو طرف آن را تائيد و امضا مي کنند و هر طرف يک نسخه از آن را بر مي دارند و سپس جهاز عروس را به خانه پسر مي برند .

از آشناهاي نزديک عروس رفته و با استفاده از جهازيه ، اتاق عروس و داماد را حاضر مي کنند .

بعد از نهار دوباره همه جمع شده و مجلس رقص و شادي برپا مي شود .

عروس را آرايش کرده ، پدر يا برادر عروس يک شال قرمز دور کمر او بسته و در حالي که سه دور ، دور تنور يا چراغ روشن مي زنند ، دعاي خير او را مي خوانند . بار سوم عروس از لبه تنور مي بوسد . تا کوچه ، پدر يا برادر عروس از دست او گرفته و مي برند و از زير قرآن رد مي کنند .

تا خانه داماد هم همه جلوي عروس يا کاروان حامل عروس مي رقصند . عروس موقع رفتن دست پدر و مادر خود و لبه در خانه شان را مي بوسد .

در قديم عروس را با اسب مي بردند . کاروان عروس دور شهر چرخي مي زند و به سوي خانه داماد مي رود . داماد و ساغدوش و سولدوش به پيشواز عروس مي آيند و از بالاي ساختمان 3 سيب سرخ را از بالاي سر عروس پرت مي کنند . عروس را از زير قرآن رد کرده و وارد خانه مي کنند . جلوي عروس اسپند دود مي کنند و جلوي صورتش آئينه مي گيرند . جلوي در اتاق مي ايستند تا داماد به سر عروس شيريني و نقل و سکه بريزد .

همه در اتاق ها و حياط شادي کرده و مي رقصند . بعد از مدتي همه مي روند و فقط کساني که براي شام دعوت دارند ، مي مانند . داماد هم شام در منزل ساغدوش ميهمان است .

شب ، جلوي اتاق عروس و داماد چند نفر از پيرزن ها مي ايستند ( عمه خانومي يا خاله خانومي ) و منتظر مي مانند که داماد ، دستمال باکرگي ( نشان باکرگي دختر ) را از در بيرون دهد . دستمال را پيرزن هاي مجلس ديده و مي روند . صبح دستمال را يکي به خانه دختر مي برد و از مادر دختر انعامي جهت اين خبر خوش مي خواهد .

روز بعد عروسي به نام دوواخ قاپما يا بنده تخت يا همان پاتختي فارس ها است . در اين مراسم اکثرا پيرزن ها جمع مي شوند و روي سر عروس شال سرخي به عنوان دوواخ مي گذارند و پسر کوچک 7 تا 8 ساله اي سه بار سعي مي کند آن را بردارد و بار سوم برداشته و فرار مي کند و شال را روي درختي که باردار ( ميوه دارد ) است ، مي اندازد . بعد از برداشتن شال ، روي سر عروس نقل مي ريزند .

حدودا يک هفته بعد هم مراسم اياق آشما يا همان پاگشا است که دختر به خانه پدر مي رود .

پدر عروس ، خانواده داماد را براي شام دعوت مي کند و اين اولين ديدار عروس بعد از يک هفته با پدر و مادرش و آشنايان مي باشد .

در اين مراسم هم دختر يواشکي يک چيزي را از خانه پدر مي دزدد که اکثرا همه هم مي دانند که چه چيزي را بلند کرده است .

+ نوشته شده در چهارشنبه سوم فروردین 1384ساعت 1:57 توسط ذکریا آقاپور |

بناب شناسی

معرفي شهرستان بناب
بناب با 840 كيلومتر مربع وسعـــــت وبا جمعيتي بالغ بر 135000در جــــــــــــــنوب غربي اســـــــــــتان آذربايجان شرقـــي و بين 46درجه و 3 دقيقه و15 ثانيه طول شرقي و37 درجه و20دقيقه و30 ثانيه عـــــــــرض شمالي واقع شده و ارتفاعش از ســـطح دريا 1285 متر است .از نظر لغوي بنــــاب به معني بن آب,قعر آب در لغت نامــــــــه آمــــده است و وجه تسميه وانگيزه ايجاد شهـــــر بـــــــناب را نيز به جلگه اي بودن وهمچنـــــــين بالابـــــــــودن سطح آب و مستعد بودن خاك براي كشـــاورزي در آن ميتوان اشاره نمود.
بنــــــــــاب از دير باز يك موقعيت ممتــــاز جغرافيائـــي برخوردار بوده وراههاي بزرگ تجارتـــــــــي وكارواني از آذربايجان به بين النهرين,شامات,حجاز وغرب كشــور از آن عبور ميكرده اســــــت وامروزه نيز با قرار گرفتن در نقطه تلاقـــي محورهاي اصلي آذربايجان شرقي, كردستان , كرمانشاه , عتبات عاليات ودسترسي به راههـــــاي آهن وهوائي ضمن اين كه موقعيت خـود را حفظ كرده بلكه بر موقعيتش نيــــــــــز افزوده شده است وهميشه به عنوان يك شهر مطرح در شمال غربي كشور مــورد توجه قرا ر گرفته است.
شهرستان بناب در 120 كيلومتري مركــــز استان (تبريز) ودر شرق درياچه قرار گرفته است.
از ديدگاه تاريخي وجود تپه هاي باستانـــي در سطح منطقه واشياء زير خاكي پيــــدا شده از هزاره اول تا چهارم قبل از ميلـــاد و وجودمساجد وآثار باستاني ديگر مربـوط به دوره هاي مختلف خصوصا" دوره صفويه وهمچنين حركت سپاهان رومي وايرانـي در جنـــــــگهاي اواخر دوره ساماني بويژه مسير حركت سپاهان هــــراكليوس براي تصرف تخت سليمان از اين منطقه وبقاياي گورستان دوره ايلخاني با خــــطوط مختلف ثلث ونسخ و رقاع بويژه كوفي در روستاي زوارق همگي شاهد تاريخ عظيمي است كه اين منطقه از آن برخوردار ميـــباشد در اينجا به بعضي از آنها اشاره ميگردد: مسجد وحمام مهرآباد-مسجداسماعيــل بيـــــگ-مسجد گزاوشت-پل پنج چشمه-سنگ قبرهاي نبشته شـــــــــده زوارق- مسجد كبود-زرگران-خانه سيف العلمــــا- تپه هاي باستاني-حمام حاجي فتح الله-وروستاي صور با غارهاي ديدني وصخــره اي كه متعــــلق به دوره اوراتوربوده دراين ميان شهرداري بناب وشوراي شهر جهت جذب گردشگر وتوريست همكاري خوبـي با ميراث فرهنگي بناب داشته ودارد.
راولسون جهانگرد انگليسي بازديدي كــه از شهرهاي ايران وآذربايـــــجان داشته از شهر بناب نيز ديدن كرده و بـــــــناب در آن زمان حدود 1500 خانه داشتـــــه و اطراف شهر تا مسافت يك فرسنگـــــي در همه سو درختان ميوه و تاكستان هــاي فراوان ديده مي شد. وبه جهت كوچه هاي تميز و جويهاي فراوان,بناب را يكي از شهـــــر هاي پاكيزه ومنظم ايران انتخاب ميكردند.
شهرستان بناب در منطقه شمــــال غرب كشور در زمينه پرورش نيروهاي متخصص جايگاه والائي دارد كه مراكز آن عبارتنداز:
1:دانشگاه آزاد اسلامي
2:دانشگاه پيام نور
3:دانشگاه امام صادق وحوزه علميه ولي عصر (ع)
4:آموزشكده فني ومهندسي
5:مجتمع آموزشي آب وبرق
6: دانشکده هنر
كه جمعآ بالغ بر 16000 نفر دانشـــــجو در مراكز علمي فوق و بيش از 35000 دانش آمــوز در مـــدارس بناب مشغول به تحصيـــــــل هستند .
ميادين شهر بناب :
1_ ميدان امام خمينى
2_ ميدان باقر اباد
3_ ميدان اميركبير
4_ ميدان معلم
5_ ميدان كوى شهدارى
6_ ميدان بسيج
7_ ميدان تامين اجتماعى
8_ ميدان شهريار
9_ ميدان انقلاب (ياد بود)
10_ ميدان شهداء (چهار راه قشلاق)
11_ ميدان آب (كوثر)
12_ ميدان خيابان آب
13_ ميدان خشكبار
14_ ميدان دريا
15_ ميدان كارگر
16_ ميدان فرهنگ
تقسيمات کشوري و خصوصيات جمعيتي
بناب از زمان اولين تقسيمات کشوري ، مرکز بخش بوده که در سال 1368 با توجه به استعدادهاي موجود ، به شهرستان ارتقا يافته و داراي يک بخش مرکزي با سه دهستان با مشخصات زير مي باشد :
بناجوي شمالي : به مرکزيت روشت بزرگ با 206 کيلومتر مربع مساحت و تعداد 10 روستا به نام هاي : روشت بزرگ ، روشت کوچک ، زاوشت ، آلقو ، توتاخانه ، صور ، قيماسخان ، شور گل ، قره زکي ، دوش
دهستان بناجوي شرقي : به مرکزيت خوشه مهر با 100 کيلومتر مربع مساحت و تعداد 7 روستا به نام هاي : چلقائي ، تازه کند ، قشلاق ، خوشه مهر ، ينگي کند ، تازه کند زوارق ، ديزج پروانه
دهستان بناجوي غربي : به مرکزيت خانه برق جديد با 482 کيلومتر مربع مساحت و تعداد 14 روستا به نام هاي : خانه برق جديد ، علي خواجه ، قشلاق ، ينگي کند ، قره چپق ، خانه برق قديم ، آخوند قشلاق ، خليلوند ، چپقلو ، حاجي مصيب ، قره قشلاق ، زوارق ، کوته مهر ، خانه برق عيسي خاني
اوضاع منطقه در جريان قرن ششم تا هشتم
طبق نوشته محققان در اطراف اين شهر تپه هائي وجود دارد که به قره تپه يعني سياه تپه معروف است ، در خاکبرداري که از اين تپه شده و مي شود ، آثار زيادي که نمايانگر زندگاني انسان و احتمالا وجود خانه و شهر را در اين منطقه تائيد مي کند و مي توان نتيجه گرفت که گويا شهر ابتدا در اين مکان که اينک ميان باغات انگور قرار گرفته است ، قرار داشته است و بنا به اظهارات عده اي ، اين تپه ها در اثر زلزله اي که شهر را کلا ويران کرده است ، بوجود آمده است . روايت ديگري هم حاکي از اين است که اين شهر هنگام حمله مغول ، قتل عام شده و شهر به طور کلي ويران شده است . در نزديکي يکي از اين تپه ها ، خندقي وجود دارد که به نام خون دولان يعني خندقي که با خون پر شده است ، مي باشد که وقتي مغولان همه اهالي را قتل عام کردند ، خون به اندازه اي جاري شد که اين مکان را پر کرده بوده است .
با توجه به حمله مغول در صفر سال 618 ه . ق و تصرف شهر مراغه با کشتار مسلمانان و بازپس گيري آن توسط جلال الدين خوارزمشاه در سال 622 ه . ق و تصرف مجدد آن در تاريخ 628 ه . ق توسط قشون مغول و انتخاب شهر مراغه به عنوان پايتخت توسط يکي از نوادگان چنگيز خان به نام هلاکو خان در تاريخ 656 و مرگ هلاکو در سال 663 در کنار رودخانه جغاتو ( جغتاي يا همان زرينه رود ) در کنار مياندوآب و تصرف مراغه توسط تيمور در سال 795 ، اظهارات مربوط به کشتار اهالي بناب و ويران شدن شهر و خندق پر از خون را تائيد مي کند . بدين صورت که مغولان در سر راه خود همه چيز را تخريب و مردم آن را کشتار مي کردند .
ظهور صفويان در عرصه قدرت و تحولات اجتماعي و سياسي
ظهور شاه اسماعيل صفوي در عرصه قدرت ايران و رواج مذهب شيعه جعفري تحول عظيم اجتماعي به وجود آورده است که وجود آثار باستاني مساجد مهم در زمان صفويه در تمام شهرها و بناب ، اين موضوع و همچنين قدمت شهر بناب را بيان مي کند .
پس از فوت شاه طهماسب ، ايل کرد مکري که در اطراف مراغه و مياندوآب زندگي مي کردند به همدستي سلطان مراد سوم ، پادشاه عثماني به سرکردگي امير بيک بر عليه صفويه قيام کردند و ايلخي خاص شاه صفوي را در قريه قره چپق در دو و نيم کيلومتري بناب تصرف نمودند .
روستاي قره چپق و تصرف ايلخي و اقدامات شاه عباس
شاه عباس به قصد متفرق ساختن و سرکوب ايل مکري در آغاز سال 1019 به اين منطقه آمده و سران ايل مکري از ترس اينکه شاه عباس ايلخي خاص شاه طهماسب را مطالبه کند ، اسبان اصيلي را برگزيده و راهوار را به محلي دوردست فرستادند . اين خبر نيز شاه عباس را خشمگين تر و در بر انداختن آن ايل ، مصمم تر گردانيد .
سردار کرد با جمعي از سران ايل براي پاي بوسي و تقديم پيشکش به اردوي شاه آمدند ولي به دستور شاه عباس در روز شنبه 18 ربيع الآخر سال 1019 همگي را کشتند و ايل مکري را نيز قتل عام کردند . پس از اين واقعه ، شاه عباس به محل ايلخي در قريه قره چپق بناب آمده و چند روزي را در آنجا گذرانيدند .
با توجه به مدارک موجود ، مديريت و تشکيلات ايلخي در قره چپق بناب با حاجي محمد قلي دهباشي و اعقاب او که ساکن قره چپق بودند ، سپرده شده بود . بعد از او حاج حسن و پس از او برارد زاده اش حاج محسن و بعد پسرش حميد خان و پس از او به عمويش تقي خان منصور الممالک و پس از وي نيز حاجي محمد خان عهده دار مديريت اين تشکيلات بودند . در زمانيکه رضا خان متصدي امور وزارت جنگ بود ، محمد علي خان از سمت خود استعفا و ايلخي دولتي به ورامين فرستاده شد ولي بعد از مدتي دوباره در 4 کيلومتري مراغه تاسيس شد ( پادگان علويان ) .
بناب در گذر تاريخ
بر اساس نشانه ها و آثار شناخته شده در شهر بناب ، قدمت تاريخ و تمدن اين شهر به شش هزار سال پيش مي رسد که به احتمال زياد اولين قوم آريائي اين محل را به جهت آب و هواي معتدل و بارندگي هاي ساليانه و زمين هاي مسطح و هموار و قرار گرفتن اراضي در دامنه هاي زيباي سهند و سواحل درياچه اروميه برگزيده باشند .
وضعيت جغرافيائي منطقه و آثار به دست آمده از کاوش هاي محلي نيز با توصيفات شهر تاريخي شيز انطباق دارد . آثار به دست آمده از حفاري هاي قره تپه گزاوشت و قيزلار قلعه سي ( قلعه دختران ) که يکي از نود و سه تپه باستاني مي باشند و همچنين وجود سي و شش غار مربوط به يکديگر ( معماري صخره اي صور ) که نشانگر زندگي هاي دسته جمعي در دوران ماقبل تاريخ است . همچنين کشف آثار قديمي مانند ظروف سفالين ، فلزي و نشانه هاي تمدن شهري تا عمق چند متري زمين ، اين سابقه طولاني را تائيد مي کند .
شهر بناب توسط تپه هاي متعددي احاطه شده است . از جمله قره کولوک ، تپه قبرستان قديمي محله مهرآباد ، تپه گزاوشت در محله گزوشت ، تپه قره چپق و تپه هاي سپيگان ، تپه آغاجاري ، تپه بابالار ، شيزگان تپه ، همچنين تپه هاي باستاني که مساجد زرگران ، مهرآباد و ميدان بر روي اين تپه ها قرار گرفته اند ، از دوره اسلامي تا شش هزار سال پيش قدمت دارند .
تخريب کامل در زمان حمله مغول امکان هر گونه تحقيق را در زمينه هنر و معماري اين منطقه در قبل و بعد از اسلام مشکل يا غير ممکن کرده است .
از سوي ديگر به دليل پايداري و غيرت مردم در مقابله آشتي ناپذير آنان با مغولان ، هيچ اصري از تمدن و آثار معماري رو بنائي قبل و بعد از اسلام تا عصر مغولان بر جاي نمانده و شهر به ويرانه تبديل شد . ( هنوز هم آثار ويرانه هاي دوران قبل از مغول ها در زير خاک نهفته است ) . اما يکباره در ابتداي دوره حکومت صفويان در اواسط قرن دهم در حدود بيست مسجد زيبا ، چندين گرمابه و بيش از چهل کاروانسراي اقامتي و تجارتي متعددي به مرور زمان در شهر احداث شده که اين امر حکايت از آباداني و رونق ناگهاني شهر پس از دوره مغول و به عبارتي بهتر بازسازي پس از جنگ است .
وجود بناها و مساجد و آثار تاريخي متعددي که به يکباره پس از دوره هاي مغول شکل گرفته اند ( پس از اينکه اکثر بناها و ميراث تاريخي کهن شهر به دست مغول ها تخريب گرديدند ) نشانگر روحيه و وحدت و همدلي مردم اين منطقه است . به طوري که دکتر حبيبي معاونت محترم رياست جمهوري دوران قبل در اين مورد فرموده اند : با مشاهده آثار و بناهاي تاريخي ، به خصوص مساجد زيباي اين شهر ( بناب ) مي توان به روحيه تعاون و همکاري در مسائل سياسي ، اجتماعي و فرهنگي در اين شهر پي برد و من اميدوارم که اين طرز تفکر الگوئي شود براي ساير شهرها و ....
مساجد زيباي مهرآباد ، کبود ، زرگران ، اسماعيل بيک ، گزاوشت ، ميدان زواره ، جوينلر ، اشرفي در ديزج پروانه ، مسجد روستاي زاوشت و ... همچنين کاروانسراهاي مير غفور که داراي هشتاد منزل که در هر منزل لوستر يا چلچراغي با دوازده چراغ رنگي نفت سوز روشن بود و امروزه يک هتل زيبا را در ذهن تداعي مي نمايد ، به علاوه پل پنج چشمه ( خور خور چورپو ) و پل هاي ديگري که از بين رفته ا ند از يادگارهاي آن دوران محسوب مي گردند . وجود اين آثار و بناهاي تاريخي و مراکز تجاري و بازارهاي هفتگي مداوم نشان از بزرگي و عظمت و رونق اقتصادي و فرهنگي و ديني اين شهر است .
بنا به نوشته حمد الله مستوفي در کتاب نزهه القلوب ، زبان مردم بناب تا زمان مغول زبان پهلوي مقرب بوده است که خود مي تواند مورد تحقيق و بررسي قرار گيرد .
وجود کلمه مهر در ترکيب نام مکان ها مانند مهر آباد ، خوشه مهر ، کوته مهر ، قلعه مهر ، از طرفي نحوه خاص تلفظ کلمات در ميان مردم حکايت از فرهنگي اصيل و ديرينه دارد که در گوشه هاي مختلف زندگي مردم از جمله در مراسم سنتي و اصطلاحات کشاورزي آنها به چشم مي خورد . هنوز هم اسامي اکثر محله ها و مکان هاي اين شهر از دوره تمدني به صورت دست نخورده حفظ شده و مورد استفاده قرار مي گيرد مانند محله هاي : گزاوشت ، مهراباد ، سپيگان ، نهر ، قلعه مهر ، رودخانه آقا گل بري ، خرمن کوچه ، پشت قلعه ، تنگه کوچه ، عالي قاپو ، کوزه چيلر ، زرگران و ... و همچنين روستا هاي : زوارق ، راوشت ، خانه بري ، خوشه مهر ، کوته مهر ، سور ، توتاخانه و ... اشاره کرد .
وجود مراسم هاي متعدد تاريخي و باستاني در اين شهر حاکي از اين مطلب است که مردم داراي اعتقادات مذهبي قوي و قابل احترام هستند ، خصوصا تعدادي از مساجد ( زرگران ، مهرآباد ، گزاوشت و ... ) بر روي تپه هاي باستاني و تاريخي ساخته شده اند . از ويژگي هاي معماري در مساجد بناب ، ستون ها و سر ستون هاي چوبي و شبستان هاي آنهاست . اين ستون ها احتمالا ابتدا در مسجد قرمز واقع در کوي فردوس جنب دروازه محال ( گاودل ) در مسير جاده اصلي قديمي گاودل به تبريز و سپس در مسجد زرگران ساخته شد . سپس از مسجد کبود و اسماعيل بيک به تکامل رسيدند و در نهايت در مساجد مهرآباد و گزاوشت به اشکال بسيار زيبائي طراحي و اجرا شده اند .
نکته جالبي که مي توان درباره سر ستون هاي مساجد مهرآباد و گزاوشت ( دوره صفويه ) اشاره کرد ، رنگ آميزي و طراحي سر ستون هاست . بدين صورت که هر بيننده اي در نگاه اول وقتي سرستون هاي مساجد مهرآباد و گزاوشت را مي بيند ، اين تصور را در ذهن تداعي مي کند که رنگ آميزي و طراحي سرستون ها يکسان مي باشد وهيچ تفاوتي با هم ندارند . اما با کمي دقت اگر آنها را با همديگر مقايسه کنيم به تفاوت هاي زيادي در رنگ آميزي و طراحي آنها پي خواهيم برد و هيچ کدام از سرستون هاي مساجد همانند سرستون هاي ديگر رنگ آميزي نشده و صندوق شاه تير ها و تير چوبي ها و پرده هاي چوبي سقف نيز که با اشکال مختلف زيبا رنگ آميزي شده اند ، با همديگر متفاوت اند .
سرستون هاي چوبي مسجد اسماعيل بيک در داخل و خارج آن از اولين انواع آن است که حدود صد سال بعد از بناهاي چهل ستون و عالي قاپوي اصفهان به کمال خود رسيده اند . ذوق و استعداد فردي و فرهنگي و ايمان مردم اين منطقه در آثار به دست آمده از مساجد تاريخي و همچنين حجاري هاي بي نظير سنگ - قبرهاي مربوط به دوره اسلامي بعد و قبل از دوره مغول ها مشهود است .
آثار زيباي آجري در پل پنج چشمه در حمام حاج فتح الله ( حاجي بدلي ) امروزي و حمام مهرآباد و بيش از چهل و دو کاروانسراي اقامتي و تجارتي و بازار قديمي بناب در مسير جاده گاودل و جاده تبريز که اکثر آنها در سي سال اخير از بين رفته اند ، همگي حاکي از تمدن ، هنر و رونق اقتصادي و تجاري اين شهر است .
سراي ممقاني از آخرين آثار شناخته شده بعد از دوره صفويه بود که متاسفانه مدتي پيش تخريب و از بين رفت .
شهرستان بناب بار ديگر در زمان قاجاريه در حمله شيخ عبدالله دچار خسارات سنگيني شد ، اين حملات از طرف جاده قديمي محال گاودل و توسط شيخ عبدالله انجام پذيرفت که در نتيجه حصار دروازه جنوبي شهر کاملا ويران گشت اما به خاطر پايمردي و مقاومت شجاعانه که از طرف اهالي اين شهر و با رهبري شيخ قاضي به عمل آمد مهاجمان پس از تخريب قسمتي از شهر ياراي مقاومت نداشته و عقب نشيني کردند که هنوز هم نام اين محله در ميان مردم اين منطقه کرد کندي يا همان کرد گلدي ( کرد آمد ) است ، به زبان ترکي تلفظ مي کنند .
با اين وجود علي رغم همه اين رخدادهاي تاريخي ، هنري راولينسون ( از جهانگردان انگليسي ) در سال 1252 ه . ق ضمن بازديد از بناب آن را يکي از زيباترين شهرهاي ايران ناميده است .

+ نوشته شده در چهارشنبه سوم فروردین 1384ساعت 1:24 توسط ذکریا آقاپور |

بناب شناسی

مسجد مهر آباد

(به شماره ثبتي 780)

مسجد مهرآباد در كنار ميداني به هميـــن نام در شهر بناب واقع شده و شامل صحنــــي با صــــفا و شبستان و مناره كاشيكـــــــــــــاري مي باشد. بر طبـــق كتـــــيبه اي كه در ديوار شمالي مــسجد نصب شــــــــــده باني بناي مسجد بي بي جان خـــانم دختـر منصور بيگ بوده كه در سال 951 در زمــان سلطنت شاه طهماسب آن را ساخته است.

شبستان اصلي در ضـــــلع جنوبي صحـن قرار گرفته است كه بوسيله چـــــــند پله مي توان بـدان راه يافت. اين شبستـــــــــــان به صورت مستطيل شــكل مي باشـــــــــد كه در جانب شمالي آن بالكني جهت اســــتـــــفاده بانوان احداث شده است.

سقف تير پوش شبســــتان روي 30 ستــــون بلند چوبي قرار گرفــته اســـت. اين ستونها بر روي پايه هاي ساده سنگي اسـتوار شده و سر ستون هاي آن را نيز شبـــيه سر ستــون هاي مسجد ملا رستم مراغه و مســــــــــجد گزاوشت بناب مي باشد. سرستون ها داراي مقرنس و سقـــــف داراي نقاشي هـــــــــائي مشتمل بر نگاره هاي گياهـــــــــي تــزئيني و طرحهاي ترنج مانند با رنـــگ هاي قرمز - زرد , سبز و آبي و نارنجي اســـــــت.در وسط ديوار جــــنوبي شبستان محرابي نســــبتا ساده و در دو ســوي آن دو پنجره بزرگ قرار دارد و در ديوارهاي شـرقي و غربي در قسمت بالكـــــن زنانه هر طرف پنج پنــــــــــــجره و در زير آنها 5 ورودي قرار دارد.

مسجد جامع مهرآباد بنــــــــاب داراي اهمـيت خاص و استثنائي در بين مساجد منطقه مـي باشد و اين به علت وجود كــــــــتيبه مرمريني تاريخي اســت كــه در ديوار شمالي آن وجود دارد و عـــــبارت زير به خط ثلث بر روي آن نقر شده است:

(( بني هذاالمسجد المـــــــبارك فر ايام الدوله السلطان العادل و المرشــــــد الكامـــل السلطان ابي المظفر شاه طهماسب الصفوي الحسيني بهادرخان بارشاه العاليــــته بي بي جان خانم بنـت منصور بيگ في شهــــور سنه احد و خميسن و تسعمائه ))

در كــنار مسجد مناري به چشم مي خــــورد كه با كاشيهاي فيروزه اي تزئين شده است.

مسجد كبود بناب

مسجـــــــد كبود در ضــلع غربي مســـــجد تاريخي اسـماعيل بيــــــگ و با فاصــله 200 مـتري از آن در كوچــــــه سيف العلــــما قرار دارد و يكـي از مســــــاجد قديمي و تاريخي شهـــر است كــه مربوط به دوره صفويه مي باشد.

ايـــــن بنا به شماره 1614/3 در دفتــــر آثار ملي بــه ثـــــــــــــبت رسيده اسـت. نمــاي جنوبي شبستــان مـــــــركب از سه طاقنما در بيـرون مسجد است كه طـــــــاقنمـــــاي ميـــاني پشت محراب شبـــستـــــــان واقع گرديده است.در داخل مسجد و در دو طرف طاقنما دو پنـجره بلند تعبيه شده اسـت كه كـــــــــار نورگيـــري و تهــويه هواي داخــل شبـــستان را انجام مي دهند كه البتـــــــه ايــن پنــــجره ها به مرور زمان تعويض شده و پــــنجــره هـــاي مشبك چوبي با شيشه هاي رنگي تعويض گرديـده اند.

ارتـــفــاع مسجد از سطح زمين 75/5 متر و طول مسجـد 65/17 متر و عــرض آن 4/11 متر مي باشد . مساحت كلي مسجد كبود 201 متر مربع اســـــت. در قسمت غرب به سمت كوچه سيف العلـماء 5 طاقنما و با 5 پنـــجره كوچك و 5 درب شــــبيه به دربهاي مسجد مهرآباد تعبيه شده اســــت كه كار نورگيري و تهويه هوا را به داخل مسجـــــــد انجام مي دهند (البته پنجره هاي مشبك از بين رفته اند ). شـــبستان مسجــــــــــد به شــــــــكل مستطيل با سقف تير چوبــــــي پوشش گرديــــــده و همچون ساير مساجد بناب از نـــــوع معــــــماري دوره صفويه است.

سقف مســــجد را 8 ستون نگه داشتــــــه است كه سـر ستونهاي آنها با رنگهــــــــاي سياه ، قرمز ،زرد و آبــي نقاشـــــــــــــــــي شده اند . بر روي ستونـــــــهاي چوبـــــــي سرســـــــتونهايي از تكه تخته هاي بريــده شــــده كه مقــــــرنس كاري گرديده و بــه اشكال هرمي و طرحهاي هشت ضلعــــي مشبك درست شـده اند وجود دارد كـــــــه سرستونهاي مسجد كبود نــــــيز مثــــــــل ساير سرستونهاي مساجد تاريخي شهــر تفــــــاوت زيادي با هم دارند. در ضلـــــــــع شرقـــــي و غربي شبــستان بطور قرينه و روبرو، چهـــار پنجره در بالا و چهـــار درب در پايين آنها قـــــــرار دارند كه نقش نورگيـري و تهويه را بر عهده دارند.

اين مســـــــــــجد در سالهـــــاي 80 و 81 توسط ميراث فرهنگـــي بناب و به همــــت هيات امناي مسجد مرمـــــــــت شـــده و پردوهاي رنــگي از داخل صندوقها بيــــــرون آورده شده و در رديــــــف وسط سقـــــــف دوباره جاگذاشته شده اند كه ايـــــــــــــن پـــردو ها ، پردو هـــــاي اصلي بنا بوده كه احتمالا در تعميـــــراتي كه در دوره قاجاريه در اين بنا صورت گرفتــــــه اســت در داخل صندوفه هاي تير هاي حمال قــــــرار داده شده بودند كه بعد از جمـــــــــــع آوري در محل هاي اصـــلي خود قرار داده شـــدند .

با توجه به كتيبه هاي مـــوجود سقـــــــــف مسجد در سنه 1271 هـ . ق در زمـــــان ناصــــــــــرالدين شاه اين بنا مرمت گرديده است .

مسجد جامع گزاوشت بناب

در كـــنار ميدانى كه به نام «گزاوش‌ » معروف است مسجــــدى قرار دارد كه اهالي آنرا بنام مسجد ميـدان يا گزاوش مى خوانند . مسجد ميدان گذشــــــــــته از اندازه هاى جالب طول وعرض و محوطــــه اى كه فرا گرفته است ، از نظر ارتفاع و بلنـــــدى نيز شايد چشمگير ترين بناى مركز شهر بنـــاب باشد . مسجد بر روى پشته اى ساخته شـده كه ارتفاعى بالغ بر 2 متر از سطح خيابـــــان داراست و از اينرو براى ورود به شبستان مى بايد از هشت پله بالا و پا بدرون گذارد .درباره ايـــــــــــن پشـــــــته و اينكه بصورت طييعي بوده يا بگونه صــفــــه اي ساخته شده در هيچ جا مطلبي بيــــــــــــــان نشـــــده است ولي در بررسي هاي به عمل آمده از مــحل و اطراف مسجد با سفالهــايي برخورد گرديـد كه به دوران اسلامي و حــدود قرن هفتم و قبل از آن تعلق داشتند . وجـــود اين سفالها خود مويد آن است كه اين بنــــــا بر روي تپه اي قرار دارد كه اين امر مستلـــزم كـــــار علمي در اين محل مي باشد .

طرح شبستان :

شبســــــتان مسجد عبارتست از يك تالار مستطيل شكــــل كه سقف آن بر روي دوازده ستون در سه رديــــــــف چهار تايي حمل مي شود و روي شبستان در وسط ضلع شمــالي و در امتداد خيابان قـــرار دارد .چنانكه گفــــته شد كف شبستان حـــــدود 2 متر از خيابـــان بلند تر است و هشت پله ايــــــن سطـــــح را بهم مربوط مي سازد . در تمامي ضــلــــــــع شمالي مسجد بالكوني به عرض سه متـــــر ايـــــجاد كرده اند تا خانمها بتوانند از آن ناظـر مراســمي باشند كه در مواقع عزاداري و يـــا ديگر آئين هــاي مذهبي در داخل شبستـــان برگزار مي شود .

كــــــــــــف بالكون با تيرريزي و طوفال كوبي ساخته شـــــده و بر روي شش ستون چوبي استوار شده اســـــــــت . در امتداد ستونهاي مزبور شش ستون با ســـرستونهاي تزئيني تا زير سقف شبستان بالا رفــــته اند . در فاصله ستونهاي سوم و چهارم و در واقـــــــــــع روي محور ورودي ، ستون تزئيني ديگر قرار دارد كه در زير پايه نگهدارنده ندارد .

ارتـــــفاع شبستان حدود پنج متر است و از پنجره هايي كه در دو ديوار شرقي و غربــــي جا گذارده شده اند نور مي گيرد .آنچه كه در اين شبستان بيــش از همه چشم گيـــــــر و جالب به نظر مي رســــد عبارت اســـــــت از ستونها و سر ستونهاي چوبي و تزئينــــــي و همچنــــــــــــــــين صندوقچه روي تير هــــاي حـــــمال و پوشــــش زيباي سقف كـــــــاذب چوبي آن .

ستونهـــــــــاي چوبي همگي هشت ضلعي هستند كه عــــرض هر ضلع ده سانتيمتر مي باشد . ستونها تمامي بر روي يك پايه كوتاه و ساده به صورت هشت ضلعي و يا دايره مانند استوار شده اند . ستـونها تا ارتفاع 5/3 متري ساده هستند و از آنجـــــــــــا به بالا بگونه اي هنرمندانه در نه رديف تخته كوبي شـــــده و سر ستون كشيده اي كه از پاييــــــــــــــن به بالا بر حجمش افزوده شده بوجود آمــــــــده و در مجموع چهار سطح تزئيني شبيه مقرنس بندي را در چهار طرف عرضــــــه مي دارد . بر روي سر ستون ها در جهت عرض شبســـتان يك تير حمال سراسري قرار دارد . اين تيرهاي حمال كه اكنون زير صندوقه تزئيني مخفــــــي هستند باحتمال هر يك از چند قطعه تشكــيل شده و جايي كه سر ستونهــــــا زير آنها قرار مي گيرند و قطر تيـــــــــــرهاي حـــــــــــمال درحدود 30 سانتيمتر اســــــــــت . در مرحله پوشــــــــــاندن زير سقف و ايجاد سقف كاذب هر يك از ايـــــــــن تيرهاي حمــــــال را با قرار دادن سه قطعه تخته در زير و دو طـــــرف آن داخل صنــــــــــــــدوقه اي سراسري قـــــــرار داده اند و در نتيــــــــــــجه روي تيرهاي حمال را مستطيل برجســـــــته اي به عرض حــدود نيم متر و ارتفاع 40 سانتـــــــيمتر پوشانــــده است . فاصله بين تيرهاي حمــال در جهــــت طول با استفاده از تنــــــــه هاي متوســـــــط درخت تيرريزي شده و ســـــــــــپس با طوفال كوبــي به كمك چوبهاي خراطي شــــــده كه آنهــــــــا را « پردو » گويند تمامي سطــح زير سقــــــــف با چوب پوشش شده است . نكته جالب در ايـن بنا چون ديگر بناهـــاي هم سبك آن نقـش هاي زيباي گياهي و تــــــرنج هائي است كه تمــــامي سطح صندوقه هاي روي تيرهاي حمال ، تخته كوبي هــــــــــــــاي سرستونها و طوفال كوبــــــــي زير سقـــف را پوشانده است . با اينكه بدليــــــــــل گـذشت زمان نقاشيهاي زير سقــــــــــــــــــــف و روي سرستونها با همه كهنگي و غبــــــاري كه بر رويشان نشسته ، چشم نواز است و فضـايي پر احساس را عرضه مي دارد . در مسجـــد ميدان بناب با هيچگونه تاريخ و كتيبه اي بخورد نمي شود و بنابر اين بايد تاريخ بناي آنــــرا در مقايسه با مسجدي كه از هر نظـــــــــــــر با آن شباهت دارد يعني مسجد مهرآبـــــــــــاد بناب مشخص ساخت . بر اين اساس بايــــد آنـــرا نيز مسجدي مربوط به اواسط قرن دهم هجـــــري قمري دانست .

برگرفته از : چهل ستونهاي مشهور بناب ــ دكتر پرويز ورجاوند

مسجد زرگران

اين مسجد يكي ديگر از مساجد قديمـــــي و ثبتي بناب با شماره ثبت 3085 در فهرســـت ثبت آثار ملي كشور است . اين مسجـــد در خيابان زرگران قرار گرفته كه از طرف غـرب به بازار قديمي حاج تقي و بازار مسگــــــــران و آهنگران متصل است و در زمانهايي نه چندان دور در مسير جاده بين المللي شمال بـــــــه جنوب كشور قرار داشت. در مسير جــــــلوي مسجد حدود 10 كاروانسراي مسافرتـــي و تجارتي قرار داشت كه با احداث جــاده جديد فعلي اين راه رونق خود را از دســــــــت داده است . از طرف ديگر بدليل كم توجهــي هيئت امناي مسجد، اين مكان مقدس به دســــــت فراموشي سپرده شد تا جاييكه استحـــــكام مسجد رفته رفته كاهش يافته و سرانـــــجام ديوار جنوبي مسجد در ســـــــــال 1375 فرو ريخت.كه ميراث فرهنگي بناب بلافاصله اقدام به بازسازي ديوار نموده و ديوار مـــسجد را به حالت اوليه بازگرداندو سپس پنجــــــــره هاي مسجد را در سال 1376 در جاي خــود نصـب نمود. اين مسجد نيز همانند اكثر مســـــاجد قديمي بناب در دوره صفويه بنا شده اســت.

سر ستونهاي مسجد زرگران شـــــــــــبيه به سرستونهاي مسجد اســــــــماعيل بيگ و تا حدودي مسجد جونيلر است كه بصورت بسيار جالب و زيبايي رنگ آميزي شـــــده و با خطوط تزئيني و آيات قرآني با خط نستعـليق در تخته صندوقهاي شاه تيرها آراسته گرديده اند. اين بنا نيز احتمالا بر روي تپه اي باســــــتاني بنا شده است كه به هنگام پي كني ديــــــــوار مسجد جهت مرمت آن، آثار فرهنگي از جمله سفالينه هاي مربوط به ادوار اسلامي بدست مي آمد و شبستان اين بنا در حدود 1 متر از سطح خيابانهاي اطراف بلند تر است .

سقف مسجد زرگران از هشت ســــــــتون با سرستونهاي مقرنس كاري چوبي زيــــــــــــبا تشكيل شده است كه بوسيله نقاشي هاي جالب گل و گياه با رنگهاي سنتي و طبيـــعي رنگ اميزي شده است. بنظر ميرسد كه ايوان مسجد در اصل بنا نبوده و بعدا به آن اضافـــه شده است. نماي مسجد زرگران را آجـــــــــر راسته خفته با طرحهاي مختلف تشكيل داده است. مرمت كلي مسجد در ســــــال 1381 توسط ميراث فرهنگي بناب و همت هيــــــئت امناي مسجد آغاز گرديده است . از اين نــوع مساجد قديمي بدليل مذهبي بودن شــــــهر زياد بوده است كه متاسفانه بدليل عـــــــــدم حفاظت و مرمت آنها و اعــــــــــــمال نظرهاي شخصي از بين رفته اند كه از آن جــــمله مي توان به مساجد سليمان سلطان، حاجـــــــي رضا، آقا سليم و… اشاره كرد. در كـــــــــنار مسجد زرگران نيز گرمابه قديمي حاج فتح ا.. . ( حاجي بدلي فعلي ) قرار دارد كه هنــــوز هم سالم است.

مسجد اسماعيل بيـگ بناب

اين بنا با شماره ثبتــــي 1612/3 در فهرست آثار ملي كشور حد فاصــــــل بناهاي مسـجد كبود و گزاوش به فاصـــــــــــله ي 500 متري مسجد جامع گزاوش قرار دارد وهــــــمزمان با مساجد ديگر مربــوط به دوري صفويـــــــه مي باشد.

از ويژگي هاي اين بنا كه آنـــــــــرا از ســــاير مساجد متمايز مي سازد ايــــوان 4 ســـتوني جلويي آن مي باشد كه تداعــــــــــــي كننده عمارتهاي عالي قاپو وچهل ستون اصـــــفهان است كه براسـتي الگويي براي اين بناها بوده اند, در اوائل دوره صـفويه در اين شهر بوجـــود آمده اند. شبستان مسجد داراي 6ستون و2 ستون در ايوان آن مي باشد جـمـــــــــعاً 8 ستون كه داراي مقرنس كاريهاي بي نظيــر و منحصر به فرد با رنگ آميزي سر ستونها بـــــا رنگهاي طـبيعي سفيد, زرد, قرمز, نارنجـــي, قهوه أي, سياه رنـــگ آميزي شــــــده اند در ضلع شمالي آن ايوان و در ضـــــلع جنوبي آن حياط بزرگي قرار دارد. مصالح بـــكار رفــتــه در مسجد آجر, سنگ, آهك, ماسه, چـــوب وگچ مي باشد.

عمارت سيف العلما

( خانه شيخ علي قاضي بنابي )

به شماره ثبتي 3929 در فهرست آثار ملي

اين ساختمان قديمـــــــي در مـحله گزاوشت بناب و در خيـابان دريـــا واقع شـــده است. تاريخ ساخت آن اوايل دوره قاجاريه بــوده و در اصل متـــــعلق به شيخ علي قاضي بنابــــي ملقب به سيــــــــــف العلماء است كه اين لقـــب از طــرف نــــــــاصرالدين شاه و بعد از پيروزي شـــيـخ علي قاضي و مــــردم بنــاب در مقابل حـــمـله اكراد به وي اعطا شد.

بناي فوق با زيــــــــر بنـــاي 565 متر مربع و بـا ســـــبك معماري ويژه اي كه عمــارتهاي دوره قــــاجار را در ذهن تداعي مي كند ساخـــت شــــده است. هر دو طبقه از يك سرســـراي بزرگ ســــــاخته شده كه در هر طــرف آن دو اتاق بزرگ بـصورت قرينه قرار گرفته اند.

اتــــــــاقها و سرسراي طبـقه دوم را دربهـــاي ارسـي سنــتي كه با ظرافت خاصي ساختـه شـــــده است به يكـديگر متصل مي كند كــه جــــــلوه ويژه اي به نماي داخل ساختمــــان بخــــشيده است. هرچند اســكلت ساختمان از ديوارهاي خشتي عريض ساخته شده ولي نماي آجـــــري فرسوده ولي چشم نوازي كــه بــه چهــره كشيده، همراه با ستونهاي چوبي بلند جـــــلوي ساختمان شكوه خاصــي به آن بخشـــيده است.نقش و نگارهايي كـه بر روي ديوارهــــــــــــاي كاهگلي داخــل ساختمــــان ترســــــــيم شده بوده اند اكثراً در اثر مدفــون شــــدن در زير لايه هاي گچ از بين رفته و فقط بخــــــش كوچكي از اين نقش و نـگارها از زيـر لايه هاي گچ سالم بيرون آورده شده اند.

از ديگر ويژگي هاي مجمـــــــــــــــــوعه تعبيـه سيــــستم روشنايي خاصي در داخل ديوارها مــــــي باشد به اين شكل كه در داخـل ديوار جــــــايگاههاي ويژه اي براي چراغ نفتي تعبيه شــده است كه از طـريق دو جدار شيشه اي دو طــــــــرف جايگاه، باعث روشـنايي فضـــاي طرفــين مي شد. از طرفي در سقف جايـــگاه لـــوله اي براي تهويه هواي داخل جايگاه تعبيه شــــــــــده است. در جلوي ساختمان نيز باغ بزرگـــــــــــي وجود داشته كه بعدها در جريان خيابان كشـــي به دو قسمت تقسيم شده و به مرور زمـــان توســــــــــط وراث آن مـــــرحوم فروخته شـده است.

اين عمـــــــارت علاوه بر جلوه هاي معمــــاري خـــاص خود، يادآور خاطره تاريخي غرورانگيزي نيز از تاريــخ اين شهر و مردمانش مي باشد:

در ســـــــــال 1297 ه .ق و در جريان حكومت ناصرالدين شاه، فردي بـنام عبيدا... شمزيني در كـــــــــردستان قيام كرد. اين قيام نظر سه دولـت بزرگ وقت منطقه يعني ايــــران، روسيه و عـــــثماني را به خود جلب كرده بود. شـــيخ عبـــــــيد ا... پس از تصرف شهرهاي جنـــوب آذربايجــــان از جمله ساوجبلاغ و قتل و غارت در ميــــــــــاندوآب و روســتاهاي تابعه قصــــد تصــــــــرف بناب را كرده و با 9 هزار تفــنگدار و 10 هـــزار نفر پياده نظام به كهريز بازار در نيـم فــــــرسنگي بناب رسيده و در كوههاي قـــره قشون مستقر شده بود.

شيخ علي قـــــــــــــــــــاضي در كتاب تاريخ و جغرافياي دارالسلطنه چنين روايت مي كنـــــد كه:

شيخ عبيد ا... قبـل از حمله به بناب رسولــي پيش من فرستاد تا شايــد بتواند بناب را بدون جنگ و خونريزي تصرف كنــــــد. جـــــواب دادم كه شيخ عبيدا... مردي اســـت ملا و من هم مردي هستم ملا و كمتر از ملـــا علي زنجاني نيــــستم كه مدتها در مقابل دولت ايستاد. من هم مي توانـم با تبعـــــه خود در مقـــــابل يك ملا ايستادگي كنم ، جنـگ نكرده بـــــه او تمكين نخواهم كرد.

البته شيخ علــي قاضي از نيت شيخ عبيدا... كه گرفتن شهرهـــــــــــــاي آذربايجان و اعلام حكومت مستقل بود آگاهي داشــت. لذا عزم خود را جزم كرده و براي دفاع از شـــهر، مردم شهر را بسيج كرد و با فـــرماندهي خود چنان شكست سنگيني بر شيــخ عبيــدا... و يارانش تحميل كرد كه ديگر قادر بـه تجديد قوا نشدند و براي هــــميشه اين قيام متلاشـــي شد. مردم از او بـــــــــــه عنوان مــنجـــي ياد مـــــي كردند و ناصر الدين شاه نيز به سبـب اين پيروزي بزرگ كه تهديد بزرگي بــــــــــــراي حكـــــومت وقت و حتي كشورهاي منطقــــــه بود، به وي لقـــــــــب سيف العلما اعطا كرد.

از ديگر آثار يادآور آن خـاطره، محله كورد كندي (كرد جلدي يعني كرد آمد) امـروز اســــت كه شيخ عبيدا... از آن طرف به دروازه حصار شهر رسيده بود.

اين ساخـتمان كه بـــه شـــــــــــــماره 3929 در فهرست آثار ملي به ثبـت رسيــــده است، در سال 1379 از طرف ميراث فرهنــــــــــــگي خريداري شده كه ساختمان شماره 2 اداره ميـراث فرهنگي بناب محسوب و همزمان نيز مرمت كلي آن آغاز شده است.

خانه قديمي حاج علي بزازي

موقعيت جغرافيايي :

در بافت مركزي شهر بناب و در محـــــله اي بنام گزاوشت و ما بين مسجد كبود و مـــحله پشت قلعه ( خيابان شهيد رجايي ) اين خانه قديمي وجود دارد . در ضلع غرب خانــــــــــــه دبستان سلمان فارسي و در ضلع جنوبــــــي آن مركز مطالعات شهرداري واقع گرديــــــــده است . در حال حاضر كوچه فوق كوچه حـــاج علـــــــــي بزاز كه خانه مذكور در آن قرار دارد ناميده ميشود .

مشخصات بنا :

سابقا اين عمارت در بافت قديمي شهر و در باغي اخـــتصاصي قرار داشت كه در سالهاي اخير قسمــتي از آن توسط شهرداري تملك و به مركز مطــــــــالعات شهر بناب تبديل شده است . در حال حـــاضر اين خانه باز يك باغي در قسمت جنوبي دارد .

همچنين در ضلع شمال غربي و مركز خانه دو حياط خلوتي جهت روشــــــــنايي و تهويه هوا وجود دارد . مساحت كل مجـــــــموعه عبارت است از 1750 متر مربع اعياني آن با زير بناي مفيد دور دو طبقه به مساحت 643 متر مربع ميباشد .

همانطوري ذكر شد اين خانه از دو طـــــــــبقه تشكيل شده است كه طبقه همكف شامـــل ورودي طويله , حيات خلوتي اين طويلــــــــه , اطاق خــدمتكار , انباري و اطاقهاي نشيمن و طبقه اول نيز شامل اطاقهاي متعدد و سالنها و حياط خـلوت و تراس و بالكن چوبي و غيره .

در قسمــــــت ضلع غربي ساخت و سازهاي جديدي به مجموعه اضافه شده است .

مصالح بكار رفته در خانه حاج علي بزاز :

مصالح اين خـــانه در ازاره ها با قلوه سنگهاي رودخانه اي و بـا ملات آهك و ماسه و خاك و سپس با خشـت خام و آجر و اكثرا در تزيينات حياط خلوتي و دور پنــــجره ها و قاب بنديها و سقف ها با پوشش چوبي بصورت مسطح كه در دوره جديد به شيرواني تبديل شده است.

تزئينات بنا :

بطور كلي در داخل ساختمان هيچگونـــــــــــه تزييناتي ديده نميشود ولي در حياط خلوتــــي ها , بالكن ها , نماي بيروني و رخ بامها شيوه هاي مختلف تزيينات با آجر وجود دارد . ايـــــن اشكال هندسي , راسته _ خفته و گاهـــــــا' بصورت ستاره چند پر , گوشواره هاي متعدد , قاب بندي و در هره با آجرهاي شتـــــــــري و قورباغه اي تزئين گرديده است . بالكن چـوبي و نرده هاي آن نيز بسيار چشمگير و قابـــــــل توجه است . اين بالكن با ستونهاي چوبــــــي مزين گشته است .

يك طاق دو دهنه آجــــــــــــري در طويله ديده ميشود كه قسمت ستون ايـــن طاق با آجر و دو سنگ يك پارچه در داخل آجــرها كار شده است .

قدمت بنا :

با توجه به شيوه معماري زيباي خـــــــانه حاج علي بزاز كه در واقع از خانه هاي قديمي الگو گرفته و از دو قسمت اندروني و بيرونــــــــــي تشكيل يافته است .

مبناي اين سخن اين است كه ميتـــــــــــــوان قسمتي از خانه در را بست و اين قسمـت را از بقيه جدا نمود . و از همه مهمتر اينكــــــــه الگوي اين نوع خانه ها الهام گرفته از معماري خانه سيف العلماء و ديگر بناهاي تاريخـــــــي شهر بناب است .

آنچه در خصوص وضعيت داخلي و تهويه آب و هواي خانه قابل ذكر است اينكه حيات خلوتي ها و تراسها ي ايجاد شده در اطراف بنا نقش محوري جريان هوا را در داخل دارند , بطوريكـه با باز نمودن پنجره هاي حيات خلوتي ديگر نياز به تاسيسات ندارد . نورگيري اين خانه نيــــــز بسيار قابل توجه است .

همچنين در خصوص وضعيت معماري بنا بـــــه قطر ديوارها نيز بايد اشاره شود كه ضخامـــت آنها در فصل گرما باعث خنكي ساختمــــــــان شده و در فصل سرما باعث گرمي هـــــــواي داخل ميشود .

آنـــــــچه در خصوص قدمت بنا قابل ذكر است اينكه بــنا متعلق به دوره قاجاريه است .

آنچه از نظر هيئت مهم است اينكه از اين خانه ها ديگــــــــــر در بافت هاي معماري بندرت به چشم ميخـــورد لذا پيشنهاد ميشود در جهت نگهداري و حــفظ و حراست و يا حداقل تبديل اين خانه به مـــــركز فرهنگي اقداماتي صورت پذيرد .

مجموعه دهكده صخره اي سور

مجمــــــوعه دهكده صخره اي ســور در ضلع شمالي شـــــهر بناب با شماره ثبــــت 3086 در فــهرست آثار مـــــــــــــلي كشــــــــــور در ارتفاعات قيـــــماس خان در ادامه رشته كوه سهند در 24 كـــــيلو متــري شمال خــــــــاور شهر بناب قرار دارد .

اين روســـــــتا در طول جنوبـي َ10 و 46 و عـــرض جنوبــــي َ31 و 37 در ارتفاع 1900 متري از سـطـــــح دريا هاي آزاد قرار دارد اين روستا در منطقــــــه اي سرد كوهستاني قرار گرفته رودخانه قلعـــــــه چـــــاي از 2 كيلو متر ي شمال باختر آبادي مـــــي گـــــــذرد كــوه دوزلاق dozlag ) ) در شـــمال و كــــــــــــــوه پوللوگونــي در خاور و كوه فرهاد داشـــــــي در 1 كيلو متــــري جنوب خاور آبادي اســت. دره ســـور در جنوب باختر و اراضي كشاورزي قره قــــــــره در 1 كيلو متــــري جنوب خاور آبادي است .

روستاي سور در دره اي قرار گـرفته كه روستا در دو طرف دره ساخته شـــــده است . ولـي بخش اعظم اين ساخت و ســــازها در ضلـــع غربي متمركز مي باشد كه رودخــــــــــانه اي فصلي نيز در ايـن دره جريان دارد . چشمه اي نسبتا" پر آب در مركز روستا قرار دارد كــــــــه روستائيان از ان به عنوان منبع آب شـــــــــرب استفاده مي نمايند.

ساخت و سازها ي كنــــــــــوني روستا كــــه در ســــطح شيب ملايم كوهــــــها ساختــــه شده است در ايــــن معماري ، كه در شيـــب تپه است پشــت بام منازل پائين دســـــت به نــوعي حياط خانه هاي بالا دست به شـــمار مي رود .

موقعيت تـاريخــي حال اگر بخواهيم اين روستا را از ديدگاه تاريخي بررسي نمــــــــائيم نيــــاز به شناخت كامل منطقه از هر بعد داريم .

روستاي سـور چنانكه اشاره رفت در يــــــــــك منطقه تاريخي قرار دارد و يكـــي از پر آب ترين رودخانه هاي حوزه آبريز درياچــــه اروميه قلعه چاي از شمال آن مي گذرد .

قلعه ضحاك عجب شير در شمــال و بــــــــــه فاصله كمتر از 2 كيلومتري آن قـرار دارد كـــــه مربوط به دوره پارتي مي بـــاشد . علـــــــاوه بر اين محل محور تاريخي مورد بحث اســـــــت كه نياز به مطالعه همه جانبـــــــــــــه دارد كه روستاي سور را از طريق جاده مالرويــــــي به روســــــــــتاي تاريخي كندوان متصل مي كند كه در اين مــحور اگر از كندوان بگيريم امـتداد آن تا تخت سلــــــــيمان تكاب قابل بررســــي مي باشد .

در مورد تاريخچه خود روستاي سور هيـــــــــچ گونه سند مكتوبي در دست نمي باشـــــــــد ولي با توجه به بررسي و نظر اسا تيد , اكثـــر آنها معتقدند كه احتــــــــــــــــمالا" مربوط بـه دوره ميترائيسم مي باشد و صــــحت اين امر نيز در بررسي و مطالعات باستانشنــاسي و باستان پژوهشي روشن تر مي گــــــردد . در بررسي هاي مقدماتـــــــي كه در منطقـــــــه شده چندين محوطه تاريــــخي مربوط به دوره هـــاي پارتي و اسلامي شـــناسائي گرديده اســــــــت كه در اطراف روستــــا پراكنده مي باشد .

از جمله مناطق تاريخي منطقه مــــي توـــــان به توران دره سي ( كه خود چندين محــــوطه باستاني را در خود جاي داده و يكــــــــــــــي از زيباترين نقاط ديدني منطقه محــــــــســـوب مي گردد ) , غارهاي چاخماخلار و غارقـوينلار , قبرستان قديمي تو توخانه , قلعه جــــــوق آلقو , منطقه باستاني مثنه , غار منــــــبع آب , قبرستان قديمي مثنه از جمله ايــــــــن محــــوطه ها مي باشد كه دليلي بر غنـــاي تاريخـــــــي منطقه مي باشد .

معماري روستــــــــــاي سور از دو ديـــــــدگاه قابل بررسي مي باشد . معماري صخــره اي روستا و معماري كه احتمـــــــالا بعــد از دوره اول پديد آمده است . آنچه حائز اهمـيت مي باشد معماري صخره اي مي باشــــــــــد كه شايد از لحـاظ تنوع و ويژگي در نوع خود بـــي نظير مي باشند .

چنانكه قبلا" اشاره شـــــــد روستــــــا در دو طرف دره قرار گرفته است . خانه هايـــي كه در دل كوه كنده شده در دو طرف وجـود دارد ولي در ضلــع شرقي 4 تا 5 واحد و بخـــــش اعظم اين بنـاها در ضلع غربي قرار دارد هــــر واحد از اين مجموعه را مي توان چنين تشـريح كرد . كه داراي اطاق نشيمن و طـــــــــويله و انبـاري با پلاني مدور يا بيضوي كه در وســــط اتاق نــــــــــشيمن بصورت سكويي مرتفـــع با ارتـــــفاع CM 80 تا CM 1/20 كه بـــــالاي ايـــن محل فضائي گنبدي شكل مرتفـــــــع با نورگيـــــــــري در بالاي آن تعبيه شده شـــايد بدين دليل باشــــــــــــــــــــــد كه آثــــــــار در داخل كوه زياد مي باشــــــد و از آن به عنوان منبع روشنائي استفاده مـــــي گرديده است .

طويله ها دورا دور ســــكوي اتاق نشيــــــمن قرار گرفته كه آغول حــــــــيوانات را در كنــــار سكوي نشيمن در داخل سنگ بطرز ماهرانـه اي كنده منده كه حتي جــــــــــــاي بســــتن حيوانات را نيز در كنار بازوي آغول ها بصـــورت حــــــــــــلقه هائي تراشيده اند .در گوشــــه هائي از اين مــجموعه ها فضاهائي نيز بـــــه عنوان انباري تعبيه گرديده است . در ديـــواره ها و پايه هاي سنگي حفره هايي كه بيانــگر محلهاي پيه سوز مـــي باشد تعبيه شـــده و سوراخهايي به عنوان قلاب براي آويزان كردن يا بستن وسايل شخصــــــي قرار داده شده است .

علاوه بر اين موارد فضاهاي ديگري نيــــز وجود دارد كه مي توان به زيرزمين هاي اين واحدها اشاره داشت . روستائيان مدعي هستند كه اين واحد ها 2 يا 3 طبقه مي باشـــــــــــــند ولي آنچه كه ديده مي شود فضـــــــائـــي در زير اين مجموعه است كه اكثريت اين فضــاها پر شده است و تائيد صحت و سقم ايـــــــــن ادعا نياز به كار كارشناسي و بررسي علمـي دراين محلها امكان پذير است.با اين حــــال با توجه به اين كه محلهاي ياد شده قريب به 2يا 3 نســـــل مي باشد استفاده مسكونـــي نشده و فقـــــــط به عنوان انباري مـــــــــــورد استفاده قرارگرفته بيشــــتر فضاها را رسوبات پر كرده اســــــت و اين امر شناخت جـــامع و كامل و پياده كـــــــــردن پلان محل را بــــــــا مشكل روبرو مي كند .

تمامي واحدهاي اشــاره شده از طريق حفره هايي به همديگر مرتبـــط مي باشند به نوعي كه در هنگام استفاده مــــــي توانستند از اين مسيرها به واحد ديگري عبـــــــور كنند كه اين راهها امروز ه به دليل تــــــــفكيك و داشــــتن مالك شخصي مسدود شده است علــــــاوه بر اين خود روستائيــــــــان معتــــــــــقد بر اين هستند كه تمامي واحـــدها به همـــــــــديگر مرتبط هستند واحدهاي دو طــرف دره نيــــــز با همديگر ارتباط دارند كه كمـي غير معــــقول به نظر مي رسد ولي هر احتمال ممكن است كه اين امر نيز بعد از بررسي روشن مــــــــي گردد .

وقتي وارد يكي از فـــــضاها مي شويم شايد كمتر از 40 درصد از كل فضا قابل ديد نيــست و به ابعاد مختلف غير قابـل دسترس ميباشد . پر شدن رســـوبات و گل و لاي , استفاده از محل هاي به عـــــــــنوان انبار كاه و علوفه كه توسط روستائيان مورد استفاده قرار مي گيرد در پر شدن آنها بي تاثير نمي باشد .

آنچه قابل تامل اســت جاي كلنگهاست كه بر ديواره اين محلها خـــــــــود نمائي مي كـــــند كه چنين اراده اي در سر تســليـــــــــم آوردن سنگهاي عظيم هر بيننده اي را به شگفتي وا مي دارد . شايد بخاطر افزايش جمعــيـــــت و عدم تكاپوي ساكنين شروع به ساختـــــــــــن ســـــــــاختمانهاي روستــــــائي فعلـــــــي با توجه به ويژگي معماري بومي پرداخته اند .

در معمـــاري صخره اي نيز اين اصل نيــــــــــز رعايت شده اســـت بطوري كه با كمي دقــت در محل مي توانيم ايواني سنگي و جلو آمـده در مقابل در ورودي را كـــــــــاملا لمس نمائيم علاوه بر معماري صخره اي ســور محلي كـــه روستائيان به آن مثنه مي گوينــــد در ضلـــــع جنوب شرقي روستا وجود دارد كه مـــي توان از أن به عنوان آب انبار ياد كرد كه آب هـــــاي سطحي و باران را در آن جمع آوري مي كننــد و مورد استفاده قرار مي دهند . در اين جـــــا حـــــوضچه اولي پر مي شود و آب رســــــوب گذاري مي كند و به حوضچه ديگري ميريـــزد كه اين عمـــــل در چندين حوضچه صورت مي گيردكه مكانيزيـــم به كار رفته در اين محل نيز خـــــــود جاي مطالعه دارد .

وقتـــــــي از دور روســـتاهاي سور و توتاخانه را مي بينيم كه در شيــــب كوه ساخته شده اند شايد اولين چــــــــيزي كه در ذهن تداعي بكند روستاي ماســـــــــوله باشد . چنانكه در اين نوع معماري حياط ســــــــاختمانهاي بالا دست پشت بام منازل پائين دســــــــــت مي باشد خانه هاي مجتمع داراي ايوانهائــــــي با ستونهاي چوبي و اندود شده با خــــــــــــــاك ناخـالص ميكا كه روستا در زير نور آفتاب بــــــه نقـــره اي ميزند كه واحدهاي صخرهــــاي در زير ايـــن خانه ها به عنوان انباري مورد سابقه قرار مي گيرد.

در مورد سابقه اســـــــــتفاده از خاك ميكا به عنوان اندود مي توان به نوشته هردوت مورخ يوناني كه در كتاب خود چنين اشاره مي كند كه وقتي وارد سرزمين مــــاد مي شويم قلاع مادها زير آفتاب همچون ســـاختمان هايـــــي كه از نقره ساخته شده مي درخشند و ايـــن را در تمامي نقاطي كه جزو سرزمــــــــين ماد بوده امروزه نيز قابل مشاهده اســـــــت كـــه بصورت لعاب پاشيده استفاده مي شود.

در كل مي تـوان روستاي سور را از آنچه كه تا كنون بصورت جسته و گريخته در مورد معماري صخره اي در ايــــــــران گزارش شده جداگانه بررسي كرد و اين مـــــجموعه معماري صخره اي جدا از آنچه در كندوان و ساير موارد است دانست . چه از نظر وسعت و چه از نظـــــــــر شيوه اي كه در آن اعمال شــــــده حائــــــــز اهميت مي باشد .

+ نوشته شده در چهارشنبه سوم فروردین 1384ساعت 1:11 توسط ذکریا آقاپور |

بناب شناسی

گرمابه هاي بناب

يکي از مهمترين ويژگي هاي شهر بناب ، مساجد تاريخي و قديمي اين شهر است که هر بار با حضور در اين مساجد و تماشاي اين همه خلاقيت و بداعت که جملگي به خاطر عشق به خدا پديد آورده شده اند . معنويتي خاص به انسان دست داده و روح را صيقل مي دهد .

مردم بناب به خاطر اعتقادات بي ريا و پاکي که دارند و به اين اصل واقف هستند که براي حضور در درگاه پروردگار بايد پاک بود و مطهر ، مقدمات اين امر را در هنر زمان فراهم آورده اند و براي تامين اين منظور در کنار اکثر مساجد اصلي و قديمي اين شهر ، گرمابه هائي را احداث کرده بودند تا نمازگزاران بعد از تطهير خود به اين مکان مقدس قدم گذارند . خوشبختانه تعدادي از اين گرمابه ها هنوز به همان صورت اوليه خود باقي مانده اند . اما متاسفانه اکثر آنها تخريب و از بين رفته اند .

گرمابه مهرآباد در کنار مسجد مهرآباد ، گرمابه ميدان در کنار مسجد ميدان يا گزاوشت ، گرمابه فتح الله ( حاجي بدلي ) در کنار مساجد قرمز ، زرگران ، شيخ ، گرمابه قاضي در کنار مسجد کبود ، اسماعيل بيگ همگي گواهي بر اين ادعا هستند .

گرمابه مهرآباد بناب

گرمابه مهرآباد يكــــــــــي از معـــــــــــروفترين گرمابه هاست كه تاريخ بنـاي آن بــــــه دوره صفويه مي رسد و از پنج بخش تشكيل شده است .

1 ـ تالار بزرگ رخت كن

2 ـ محل نظافت

3 ـ تالار شستشو

4 ـ گرم خانه

5 ـ خزينه آب

تالار بـــــزرگ رخت كن شامل يك گنبد بزرگ و چهار گنـــبد كوچك و چهار طاق در چهار طرف آن است و يــــك حوض بزرگ سنگي نيز در زير گنبد بزرگ وجـود دارد . تالار رخت كن از طريق راهروي باريكــي وارد تالار استحمام مي شود كه از نظر طراحـي معماري تا حدي شبيه تالار رخت كن اســــــــــــــت . در ضلع شرقي تالار استحمام دو اتاق با ســــقف گنبدي به عنوان خلوتي يا شاه نشين وجـود دارد كه مخصوص استحمام افراد سرشنـــــــــــــــاس بود . تالار استحمام با چهار پله ، پس از عــــبور از يك در كوچك وارد خزينه مي شود كه آخـرين مرحله استحمام است . پس از بيرون آمـدن از خزينه بايستي از حوضچه هاي كوچــــــك آب سرد عبور كرد .

آب مصرفي گرمابه از چاهي كه در كنار خزينه قرار دارد ، توسط منجنيق مخصوصي استخراج مي شد و از طريق لوله هاي باريــــك سفالي كه در ديوارها تعبيه شده بودند بـــــــــه داخل گرمابه هدايت مي شد .

تاريخ بناي اين گرمابه با توجه به وجــود كتيبه هاي ساخت در مسجد جامع مهرآباد بناب و همزماني اين بنا و با توجه به شيوه ساخت و مقايسه با ساير گرمابه هاي همـــــدوره آن مي توان آن را به دوره صفويه نسبت داد .

اين بنا در سالهاي اخير تملك گرديده و توسط ميراث فرهنگي به موزه مردم شناسي تبديل خواهد شد .

حصار شهر

ايـــــــن بنا از جمله آثار باقيمانده از گذشته شهر بناب مي باشد كه در زمان خود به طول 9 كيلومـــــتر و به ارتفاع 11 الي 12 متـــر و به عرض 6 الـــــــــي 8 متر به دورشــــــــهر كشيده شده بود .دور ايـــــن حصار را خندقي عريض و عميق به عمق حـدود 4 متر محصــور نموده بود كه چون دژي محكـم شهر بنـــاب و مردم آنرا در مقابل هجوم دشمنان محافــظت كرده و خندق پيرامون قلعه با رودخـــانه ها و نهرهاي منطقه از جمله صوفي چــــــــــــــاي ( سپي چاي ) و نهر مهرآباد ارتباط داشـــــت تا آب آن به تدريج كم نشود .

حصار شهـر داراي 3 دروازه اصلي و 5 دروازه فرعي بـــــــــود . دروازه هاي اصلي عبارتند از دروازه تبريز در شـــــــــمال غرب بناب و دروازه گاودول در جنوب ، دروازه مـــــــراغه در شمال شرقي و در ميان اين دروازه هـــــــاي اصلي ، دروازه هاي فرعي قرار داشتند از جمله دروازه روســـــــــــتاي قره چپق ، دروازه چلــغايي و ورجوي ، دروازه محــله اولاد ذكور و روشــــــت بزرگ كه امكان ارتبـــــــــاط شهر و روستاهاي اطــــــــراف را برقرار مي كردند .

مجموعه حصا شهر ، خندق ، منابع تامين آب ، برجـــهاي نگهباني ، و دروازه هاي اطراف آن طي ســاليان مورد تجــــــــــــاوز و تخريب قرار گرفته و در حال حـاضر از اين ديــوار قديمي ، ديواري به طول 27 مـــــتر و بـه عرض 4 متر و به ارتفاع 8 متر در كوي پشــــــــت قلعه (‌ قالا دالي ) بناب باقي مانـــــــــــده اســــــــت كه نشانگر عزم و اراده استعـــداد مردم منطقـــه در احداث چنين بنايي اســـــــــت . هنوز هم بزرگــاني كه تاريخ اين شهر را در ســينه خود ضبط كـــــــــرده اند حكايتهاي شيرينـــــــي از عظمت دروازه هـــــا و ديوار قلعه و خاطــــرات عالي قاپو ( ارك شهـــــر ) نقل مي كنند .

دو غار مربوط به 230 ميليون سال قبل در بناب

اعضاي هيات علمي گروه هاي جغرافيائي طبيعي و شهري دانشگاه تبريز که جهت شناسائي کامل غارها و بازديد علمي از محل آنها که توسط عده اي از جوانان کاوشگر منطقه ، جديدا کشف شده ، به همراه فرماندار بناب و مسئول سازمان ميراث فرهنگي استان در ارتفاعات 2000 متري قزل داغي واقع در حوالي قيماسخان حضور يافته بودند .

به دليل سرماي ارتفاعات نتوانستند از يکي از اين غارها بازديد کنند و در اين برنامه فقط از غار چاخماقلار بازديد به عمل آوردند .

اين غارها داراي دهانه باريک هستند و ورود به آنها منوط به گذر از تونل هاي باريک و کم ارتفاع و به صورت سينه خيز و خوابيده است . بعد از عبور از اين تونل ها به فضاهاي گسترده و مرتفع مي رسيم که براي ادامه حرکت در مسير اين غارها باز هم بايد از گذرگاه هاي باريک عبور کرد و به گردش در آنها پرداخت .

در اين غارها که استخوان هاي فسيل جانوران و تکه هاي شکسته سفال نيز وجود دارد ، از نظر باستان شناسي از جايگاه بخصوصي برخوردار است و دليلي بر وجود احتمالي انسان ها و تمدن هاي تاريخي در اطراف اين غارها باشد .

به گفته معاون پژوهشي دانشکده علوم انساني و اجتماعي دانشگاه تبريز و سرپرست اين گروه ، اين غارها با توجه به نقشه هاي زمين شناسي به مقياس يک هزارم مراغه در دوره سازنده هاي پرمين آخرين دوره از دوران اول زمين شناسي تشکيل يافته است . دوره پرمين که حدودا سي و پنج ميليون سال دوام داشته است ، يکي از دوران شاخص در تکامل اشکال کره زمين بوده که تشکيلات رسوبي آن در مناطقي از کشورمان نيز برون زدهاي مشخصي داشته است که از برجسته ترين آنها مي توان رسوبات آهکي تشکيلات درود در البرز مرکزي را نام برد .

با استفاده از گفته هاي معاون پژوهشي دانشکده علوم انساني واجتماعي دانشگاه تبريز مي توان اذعان داشت که اين غارها در حدود 230 ميليون سال قبل تشکيل شده و بررسي و کاوش در اطراف آنها تمدن واقعي منطقه بناب را نمايان خواهد ساخت .

تونل زير زميني در منطقه سپيگان

اين محل كه بصورت اتفــــــــــــاقي در منطقه سپيگان هنگام حفر چاه آب مشـخص گرديده است در عمق 3 متري از سطح زمــــين هاي اطراف قرار دارد تونل مذكور بصورت دســــــت ساز در داخل زمين كنده شــــــــده است كه اكنون نيز مي توان جاي كلنگها را در ديوارهاي آن مشاهده كرد البته تمامــــــي ديوارها دود گرفته و سياهرنگ كه احتمالاً ناشــــــــــي از استفاده مشعل و مواد آتش زا در داخـــل آن مي باشد .

از چگونگي و چرايي آن اطلاعات دقيـــقي در دست نيست اما در بررسي اوليه كه تا حدود 50 متر از آنرا شامل مي شد تونلي به عرض CM80 و ارتفاع بيش از 30/1 متر اسـت و طول آن از هر دو طرف نامعلوم است. با توجه به اطلاعات مردمي ومنطقه اي در فاصــــــله هاي 2 كيلومتري و 5كيلومتري از ايـــــن محل تونل هائي قبلا در داخل شهر مشـــــــاهده شده و الان پرشده است, اميد اســــــــت با تامين اعتبار مورد نياز بتوان همراه با اكـــــيپ هايي از باستانشناسان و غارنوردان و محيط زيست، راز اين راه زير زميـني را پيدا نـــــمود.

پل پنج چشمه بناب

پل پنج چشمه بناب (‌بش گوزلي كورپي ) كه بر روي رود خانه صوفي چاي ( سپي چاي ) واقع در منطقه تاريخي سپيگان به فاصــــله يك كيلومــــــتري ضلع جنوب شرقي شهـر در دوره صفويه ساخته شده است . احتمـــــــالا برروي پل و يا پايه هـاي به جاي مانده از دوره هاي قبل پل جديــدي به طول 50 متر و عرض 80/4 متر و به ارتفاع 90/6 متر و در طرفيــــن پل ديواره اي به ارتفـــــاع يك متر به عنــــوان جان پناه ساخته شده اســــت كه امنيــــــت عابرين را از سقوط به رودخانه حفــظ مينــمود اين پل به شكل طاق جناغي از آجـــــــــــــــر چهار گوش قرمز به صورت تقارن با معمــــاري خاص سنتي و بسيار زيبا و محكم به عنـــوان شاهراه اصلي جاده قديمي گاودول محــــال شناخته مي شد .

پل پنج چشمه بناب بر روي رودخانه صوفي چـاي ( سپي چاي ) كه از دامنه هاي سهند سرچشمه مي گيرد بعد از عبور از روستاها و شــــــهرها و آباد نمودن اراضي بهشــــــــــت آساي اطراف خــــــوشه مهر بناب وارد درياچه اروميه مي گردد اراضــــي مسطح و حاصلخيز اين شهر بدليل قرار گـــــــــرفتن آن در انتهاي اين رودخانه بيشتر از روســتـــاهاو شهر هاي ديگر از آب آن استفاده مــــي نمايد . بعبارتي حق آبه بيشتري دارد . به بــــــــــــركت ايــــن رودخانه چاههاي اراضي بناب پـــر آب و مزارع طراوت خاصي دارد .

وجــــــــود بيش از 40 كاروانســراي اقامتي و تـجارتي از دروازه محال گاودول تا دروازه تبريز و هــــمچنين وجــــود بازار هايي از جمله بازار كوزه گــران كه به صنـعت سفالگري اختصاص داشـت و بازار مسگــــــــــران و بازار آهنگران ، صنعت پررونق جلفا گــــــــــري ( بافندگي ) و در بـــــازار حاجي تقي انواع صنايع دستي و ريخته گري و خاموت دوزي نشـــــاط وطراوت خاصي به شهر بخشيده بود . بازارهــــــــــــــاي پررونق كاروانـــهايي كه به قصــــــــــد تجارت و زيـــــــــــارت از شهرهاي آذربايجــــــان و ماوراء رود ارس وارد بناب مي شدند و پس از دادوستــــد از طريق شاهراه ارتباطي جاده گاودول و پـــــــــل پنج چشمه به سمت جنوب كشور و كربلا و مكه معظمه مي شدند .

کاروانسراهاي بناب

به خاطر قرار گرفتن شهر بناب در شاهراه ارتباطي شمالي کشور به مناطق جنوبي و غربي و بالعکس و از طرفي ديگر به خاطر رونق کشاورزي و تجارت و داد وستد در شهر بناب که منجر به صدور فرآورده هاي کشاورزي و دامي به ساير مناطق کشور گرديد ، باعث شده بودند که منطقه از لحاظ رفت و آمد به يک شهر پر تردد تبديل شود تا جائيکه هر روز کاروانيان با مسافران و کالاها همراه حيوانات خود از اين شهر عبور مي کردند .

براي همين منظور کاروانسراها و ميهمانسراهاي متعددي جهت اقامت و نگهداري از اموال و حيوانات کاروانيان که از شهر عبور کرده بودند يا بار خود را از اين شهر مي بستند تا به تجارت براي ساير شهرها اقدام کنند ، احداث گرديده بود . بزرگترين کاروانسرائي که اطلاعات کافي از آن در دست است ، اقامتگاه مير غفور نام دشات که مکان فعلي بانک ملي مرکزي واقع در ميدان اصلي شهر قرار داشت .

اين اقامتگاه داراي 80 منزل بود که هر منزل کنجايش ده نفر را داشت .

اجاره اي که براي هر نفر مقرر گرديده بود ، اوايل يک ريال و در اواخر تا بيست ريال و اجاره نگهداري از حيوانات در محل که براي آنها ساخته شده بود ، در حدود 10 شاهي در نظر گرفته بودند .

از ويژگي هاي کاروانسراي مير غفور علاوه بر معماري جالب توجه آن که با آجر و طاق احداث شده بود ، لوسترهاي نفتي آن بودند که در هر منزل نصب شده بودند ، نفت مورد استفاده اين چراغ ها را کاروانيان از روسيه مي آوردند .

براي انتقال مسافران به شهرهائي نظير تبريز ، مراغه ، عجب شير و ساير شهرها ، در بعضي از کاروانسراها به صورت ترمينال هاي مسافربري امروزي .عمل کرده و درشکه هائي را در نظر گرفته بودند که در هر منطقه به آن خارتون اطلاق مي شده است . از جمله اين کاروانسراها مي توان به کاروانسراي حاج محمد شامچي ، کاروانسراي حاج جبار ، کاروانسراي سدروف ( ستار اف ) اشاره کرد .

كبوتر خانه هاى قديمى بناب

شهر بناب يكٍى از خوش آب و هــــــــــوا ترين شهرهاى استان است . وجود زمينهـــــــــاى حاصلخيز و مستعد براى كشاورزى , ايــــــــن شهر را به يك قطب قابل توجه در امر توليد و صدور محصولات كشاورزى به ساير كشور ها تبديل كرده است .از آنجاييكه امرار معـــــاش عده قابل توجهى از اهالى شهر و اكثــــــــر روستاهاى منطقه بناب از زمانهــــاى دور , از راه كشاورزى و شغلهاى وابسته بـــــــــه آن فراهم ميشود , لذا اين افراد همواره ســعى كرده اند كه محصولات خودشان را با كيفيتى مطلوب و مناسب توليد و ارائه نمايند .

با گسترش و تكامل روزافزون علم و تكنولوژى در زمينه هاى مختلف از جمله كشـاورزى كه باعث پيدايش انواع سموم دفع حيـــــوانات و كود هاى شيميايى و روشهاى علمى بهبود كيفيت , مردمان زارع و كشاورز تا حدودى از دغدغه تهيه كود جهت تقويت زمينهـــــــــاى مزروعى خود فارغ گشته اند , اما در زمانهاى نچندان دور , كه از تكنولوژى و فنون جديــد و نوين كشاورزى خبــــرى نبــــود , دهقانـــــان زحمتكش و سختكوش براى اينكه محــصولات خود را به بهترين و مناسبترين صورت تهيـه و توليد كنند و زمينهاى ضرورى خود را بـــــــراى سالهاى ديگر نيز آماده نگهدارند از روشهــاى متداول سنتى و قديمى كه در عيـــــــن حال زحمت زيادى را مى طلبــد استفـــــــاده مى كردند.

اين نياز بخصوص در منطقه بنــــــــاب و حومه احساس مى شد , چون بخاطر مسطح بودن اراضى و وفور آب و از طرف ديگر كشاورز بودن اكثر اهالى به خصوص در زمانهــــاى گذشـته , همه ساله از اين زمينها بهره بـــردارى مى گرديد و در نتيجه اگر اين زمينها آمــــــــاده و تقويت نمى شدند , چه بسا رفته رفتـــــــــه كارائى و كيفيت خود را از دست مى دادند .

يكى از متداولترين و رايجترين راههاى احـــياء زمين كشاورزى استفاده از فضولات حيوانــى ( كودهاى طبيعى ) بود .

يكى از جالبترين راههاى تهيــــه فضـــــــولات حيوانى كبوتر خانه ها بودند . مردم كشــاورز با احداث برجهاى كبوتر به شيوه هاى بسيار جالب و متنوع باعث جلب كبوتــــران به ايــــن برجها شده در نتيجه از فضولات گــــــردآورى شده اين برجها به مقصود خود يعنى تقــويت زمينهايشان مى رسيدند .

احداث برجهاى كبوتر بحدى در اين منطقـــــه رايج و متداول شده بود كه بخاطر استمــــرار در ساخت اين برجها , مردم تبحر و مهــــارت خاصى در اينكار پيدا كرده بودند , تا آنجائيـكه در اكثر باغهاى كشاورزى برجهـــاى كبوتـــــر ساخته شده بود .

البته در حال حاضر تعدادى از اين برجـــــهاى كبوتر , هنوز هم بصورت سالم باقى مانده اند اما بخاطر وجود كــــــــودهاى شيمــيائى كه استفاده از نها روز به روز گستـرش مى يافت , نيازى به اين كبوترخانه ها احساس نشـده بود نهايتا يكى پس از ديگرى از بين ميرونـد و متاسفانه در مدت زمان كوتاهى ما شــــاهد زوال و نابودى اين كبوتر خانه ها خواهيم بود .

كبوترخانه هاى معروف بناب :

1_ كبوترخانه يزدانى

2_ كبوترخانه حاج خليل داورى ( چلقائى )

3_ كبوترخانه شورانوه سى

4_ كبوترخانه روح الله اوغلو ( فعال ) واقع در خيابان رجائى

5_ كبوترخانه پوسوقلو اوغلو

6_ كبوترخانه سوزوچى ميرزا على اكبر

7_ كبوترخانه شيرساز ابراهيم

8_ كبوترخانه باغچه محمد شرقى

كبوترخانه هاى روستاى زوارق :

1_ كبوترخانه عيسى جليلى

2_ كبوترخانه ابراهيم حسن زاده ( در دربند قند آلى )

3_ كبوترخانه حاج جعفر رجبى

4_ كبوترخانه خليل اوغلو جعفر

5_ كبوترخانه حسين وكيلى

6_ كبوترخانه برج صلواتى

7_كبوترخانه برج حاج ذولفقار رحيم زاده

8_كبوترخانه حاج ميرى برجى

+ نوشته شده در چهارشنبه سوم فروردین 1384ساعت 1:2 توسط ذکریا آقاپور |

بناب شناسی

كباب سنتى بناب

بنيانگذار كباب به شيوه سنتى بـــــنــــاب شخصى به نام حاج صمد بوده كــه حدود يك قرن پيــش در بـــازار اوزون بــــــــــازار ( راسته بازار ) مغـازه داشـت و معروفيت كبــاب بناب از مغـــازه ايشان شروع شده است .

البته در معروفيت اين نــوع كبـــاب عوامل متعددى تاثير گــــــــذار بوده انـد كه از اين عوامل مى تـــوان به نوع گوشت , طريقـه استفاده از پيـاز خورد شده , نــوع و روش مـــورد استفاده در پخت كباب , نوع كنـده و غيره اشاره كرد.

البته وجود کاروانسراها در زمــان قديم در بناب در معروفــيـت اين نــــــوع كباب بي تاثير نبوده اند . ايــــن كاروانســـــــــراها قـديمــاُدر بناب وجود داشتند و مسافران جهت استراحت و خوردن و آشاميـدن در آنجـــا اطراق ميكردند .

روشى كه كبـاب بنــاب را از ديگــر شيـــوه ها متمايــز ميكــــند ساطـورى بـــودن آن است كه بــــه شـيوه سنتى انجام ميگيرد , البته به غيـر از اين مسئله دلايـل ديگرى نيــزوجود دارند كه به لذيذتر شـــدن كباب بناب مى افزايند كه به شـرح ايــــن دلايل مى پردازيم :

گوسفند قيزيل قويون كه در دامنــــه هاى سهند پرورش مى يابــــد از ديرباز معـروف بوده و گوشــت آن بسيار لذيذ ميباشــد و كبابيهــــاى بناب معمولا سعى ميكننـــد گوشت مورد نيــاز خود را از اين نوع تهيــه

كنند .

گوشت آماده شده به هيچ وجه به چـــرخ گوشت داده نميشود بلكه با ساتور بصورت سنتى بر روى كنده گردو ( نوع كنده بايــد مرغوب باشـد و از اين لحاظ كنـده گــردو انتخـاب ميشود كه استحكام بيشترى داردو خرد نميشود ) كوبيده ميشود .

سعى ميشــــود از گوشت نرم استفــاده شود ( ايـــــــــــــــن خاصيـت را گوشـــت گوسفندهاى بنـاب دارند ) و فيله نيز براى افزودن طعم كبـــاب به آن اضافه ميشود .

به گوشت كوبيــده شده برعكـس كبابهاى ديگر به هيــچ وجه جــوش شـيرين اضافه نميشود بلكه بـعد از كوبــيــده شــدن به مدت 15 _20 دقيقـه به همـــــــــان حالت ميمانــد تا خود را بگيرد .

پياز مورد استفاده براى كباب ابتـدا بصورت سنتى روى كنده خردشده و سپـــــــــس آبگيرى ميشود .

پياز آبدار باعث سياه شدن گوشت كبـــاب ميشود , البته اگر بلافاصــله استـــــفاده شود طعم خوبــــى هـــم دارد ولـــى در صورت سفارشى بهتر است كه آبگيـــرى شود .

در كبـاب بناب براى پخت از زغـــــال چوب و بادبزن دستــى اســـتفـاده ميشود كه باعث لذيذتر شـــدن آن ميشود .

ناگفته نماند كه وزن كبـــاب بنـــاب ميتواند از 80 گرم (سيخ كوچك) تا 600 گـــــــــرم (سيخ بزرگ) متغير باشد البته در وزنهاى 150 , 250 , 300, و 400 گـــــــــرم نيز به دلخـــــواه پخـــت ميشود .

اصول بهداشتى كباب بناب

در اين رابطه بايستى گفت كه روى كنــده هر بــار بعد از استفــاده بوسيله پاشيدن نمك بر سطــح آن و كشيــــــدن كاردتك يا ساتـور بر روى سطح كنده بـــــراى زدودن ضايعـــات گوشت قبلى ضـــــدعفـونى و ايــــن مسئله باعث بهداشتــى شــدن و بالا رفتن كيفيت كباب ميگردد.

پاركها و مناطق گردشگر ى بناب

براي هر نفر در شهر بناب هفت متر مربــع فضاي سبز وجود دارد كه به نظر ميرسد در آينده اي نزديك اين مقدار افزايش يابد.

اولين پاركي كه در شـهر بناب احداث شده است پـــــــــــارك ملت ميباشد كه در دوره شهرداري آقـاي رحيميان با همت ايشان و ياري مردم احداث گرديده است .

وسعت اين پارك 35 هزار متـــر مربع است كه شامل شهر بازي و فضاي سبز ميباشد . در قسمت فضاي سبز پارك , درختــــاني چون كاج , سرو , چنار , علر علر , افــــرا , نارون , بيد مجنون , بيد معمولي , كاتاليـا , زبان گنجشك و اقاقيان و گلهايي چــــــون جعفري , درخشنده , بنفشه , كازانيـــــا , مارقريت , شب بو , شاه پسند , قزلـــي , هميشه بهار , اختر و ... وجود دارد درختچه هاي اين پارك كه از مرغوبتــــــرين درختچه هاي اين منطقه ميباشد و با آب و هواي شهر بناب و اطراف آن سازگــــــاري بيشتري دارد بيشتر ار انواع رز , اسپيره , توري , ارغوان , بوداغ , ابريشم , خطـمي درختي , به ژاپني , گلي سن , نستــرن , زرشك و برگ نو ميباشد .

در قسـمت ديگر اين پارك , يعنـي در شهر بازي , دستـــــــگاههايي چون چرخ و فلك , ماژيك رايت , قو , آپـــلو , سرسره , النگ دولنگ , تاب , زمين اسكيت , آلاچيق و ... وجود دارد كه زمينه شادماني كودكـــــان را فراهم مي كند.

غير از پارك ملت كه در بلوار رسالت واقــــع شده است حدود هشت پارك ديگـر نيــز در بناب وجود دارد كه ما به ذكـــــر نام و آدرس آنها بسنده كرده ايم .

1_ پارك كوثر واقع در خيابان آب

2_ پارك آزادگان واقع در كمربندي چمران

3_ پارك فرهنگ واقع در شهرك فرهنگ

4_ پارك ساحلي ميدان بسيج

5_ پارك كاملو واقع در كرد كندي

6_ پارك طالقاني واقع در خيابان طالقاني

7_ پارك جنگلي واقع در كيلومتر دو جاده بناب _ تبريز ( ناتمام )

8_ پارك خيابان آب واقع در خيابان آب

بناب شهري است كه در جلــگه واقع شده واز سمتـــي به سواحل زيباي درياچــــــه اورميه و از سمـــــــــت ديگر به منـــــاطق كوهستاني قره قشون مشرف ميــــشود و به همين دليل داراي مناطق گردشگري زيادي است كه به توضيح چند مورد از آنها ميپردازيم :

الف _ كوه هاي قره قشون :

منطقه كوهستاني قره قشـــــــون داراي چشمه آب , منابـــــــــع طبيـــــعي فراوان وكوههاي زيبا و سرسبزي چون علي پنجه ( ال پنجه ) ميبــــاشد . در خصــــــوص اين منطقه بايد گفت كه شهــــــرداري بناب در آينده اي نزديك , در نظر دارد در اين محـــل شهرك توريستي ايجاد نمايد.

ب _ قيزلار قلعه سي :

منطقه قلعه دختـــــر ( قيزلار قلعه سي ) يكي ديگر از مناطق زيباي شهرستان بناب ميباشد كه در حوالي توربه ( تربت داغي ) بالاتر از روستاي تازه كنـــد زوارق قرار دارد كه ديدن و تماشاي منظره هاي سرسبز و زيباي آن ميتواند لذت بخش باشد .

ج _ توران دره :

يكي ديگر از زيباترين مناطق گردشـــــگري بناب دره توران ( توران دره ) ميبــــــاشد كه بالاتر از روستاي قيماسخان در نزديــــــكي روستاي توتاخانه واقع شده است .

اين منطقه داراي باغــــهاي سرسبــــــز , طبيعي و بسيار زيبا ميباشد و همين باعث شده كه آنجا به يك گردشگاه توريستي در دامنه كوه سهند تبديل گردد. .

ضمنا وجود چندين غار تاريخــي چون , غار قويونلار و غار چاخماخلار معروفيــــــت اين منطقه را دوچندان كرده است .

د _ روستاي باستاني و تاريخي سور :

از ديگر مناطق توريستي بناب ميتــــوان به روستاي سور اشاره كرد كه اطلاعات كامل مربوط به اين منطقه را ميتوانيد از قسـمت ميراث فرهنگي اين نرم افزار بدست آوريد.

ه _ روستاي قره قشلاق :

روستاي قره قشلاق شهرســـتان بناب در فاصله 15 كيلومتري جنوب غربــي بناب و در مسير ترانزيتي بناب _ ميانــــدوآب واقع شده و يكي از مناطق حفاظت شده كشور محسوب ميشود اين روستا كه به زيستـگاه ( قوام شاهي ) معروف است , قبل از خشك ساليــــــهاي اخيــــــــــر يكي از بزرگترين تفرجـگاه هاي ساحلي درياچه اورميه بوده كه ســـــــالانه هزاران تن از ساكنان شهــــرهاي اطراف و استانهاي همجوار براي تماشــــاي چشم اندازهاي بديع آن و تهيه عكس و فيـــلم از حيات وحش منحــــصر به فرد آن راهي اين روستا ميشدند .

اين روستا با توجه به موقعيـــــــــــت خاص جغرافيايي و وجود تالابها و سواحل شنــي و گززارهاي انبوه ماَمن هزاران نوع از گونـه هاي ناياب مرغان دريايي نظير ميش مرغ , تنجه , قو , غاز , كاكائــــــــــي , حواصيل , باقرقره , فلامينگو ,مرغابي , درنا , سونا , آنقوت , باگلان , كبك چيل , اگـرت , اردك , كله سبز , خوتكا , چنــگر , اردك ارده اي , كبوتر , فاخته و عقاب و ديگر پرندگـــــــــان بومــــي و مهاجر بوده است كه در ايـــــــن سواحل امن و جزاير نزديك و بوته زارهـــاي آن به تخمگذاري مي پرداختند . در واقـــــع اين قسمت از حاشيه درياچه اورميه را مي توان بهشت پرندگان ناميد .

اين زيستگاه بزرگ كه سطحي به وسعــت 48000 هكتار را در بر مي گيرد از گذشتــه هاي دور داراي پهناورترين جنگلهاي گــــــز بوده كه وجود آنها در ايجاد شرايط مطلوب و طبيعت مساعد و تنـــــظيم اكوسيستــــم محيط نقش بسيار مهمـي داشته بطوريكه در بهار و تابستان هر سال پذيــراي هزاران دسته از پرندگان مهاجر شمال ( روسيــه , دشت سيبري ) و جنوب بوده است .

ولي متاسفانه بايد گفت بر اساس گـزارش اهل محل , اين زيستگاه معـروف به عــلت كاهش نزولات جوي , عقـــــب نشينـــــي تدريجي آب درياچه اورميه و افزايش غلظت آن براي زيست پرندگان و ديگر حيات وحش و عدم توجــــه برخي مسئوليــــن ذيربط و تخريب و تجاوز اهالي منــــطقه در ارتباط با تبــــــــديل مراتع و قطع درختـــان و اشجار بخصوص گونــــــه هاي با ارزش گز اكثــــر پرندگان نـادر و زيباي تالاب شمــــــال غرب كشور كـــــوچ كرده و يا از بين رفته اند و در واقع ميتوان گفت زيستگاه مذكور با فاجعه بزرگ كه هـمان انقراض نسل حيات وحش است مواجه ميباشد .

ورزشگاه ها و فعاليتهاى ورزشى شهرستان بناب

در اين قسمت سعِى شده اســـت بصورت خلاصه وار توضيحاتى در مــورد ورزشگاهها و فعاليتهاى ورزشى دراين شهــــــــر داده شود .

شهرستان بناب نسبــــــت به وسعــــت و جمـــعيت خود از امكانات ورزشــــى نسبتا خوبــــى برخوردار اســــــت واين امكــانات در سايـــــــه حاكم بـــودن فرهنگ ورزشى بر مردم شهرستـان بناب بوجود آمده است البتـــــــه تلاش مسئــــولان محترم را نيز نمى تـــــوان نا ديده گرفت. در اين قسمت سعــــــى شده است توضيحات مختصرى در مورد فعاليتهاى ورزشى اين شهرسـتان و همچنين بعضى از ورزشگاههـاى مهـــم بناب كه در حال حاضر مورد استفــــاده قرار گرفته اند و يا در حال ساخـت مى باشنـــد نام برده شود. شهرستان بنـــــاب داراى 6 ورزشگاه مـى بــــــاشد كه مشخصات آنها به شرح زير است:

1_ مجتمع بزرگ چنـــــد منظــــــــوره بناب داراى زمين هاى فوتبـــــال. تنيس, واليبال بدمينـــتون و سالن سر پوشيــــــده 3000 نفرى

مكان: بعد از پليس راه بناب_تبريز

2_ اســـــتاديوم شهيد بهشتــــــى 1500 نفرى

سال احداث: 1372

مكان: بلوار كوى لاله

3_ سالن 1200 نفرى بـــانوان واقـــــــع در استاديوم شهيد بهشتى

4_ سالن 500 نفرى تربيت بدنى واقـــع در اداره تربيت بدنى

5_ سالن تختى با ظـــرفيت 1200 نفر واقع در شهرك فرهنگ

6_ سالن سرپوشـــــــيده خوشه مهـــــــر استاندارد تمرينى واقع در خوشـه مهر

ورزشـكاران شهرستان بناب در رشته هاى مخـتلف ورزشى از قبيل هيئتـــهاى رزمى همگانى. فوتبال. كوهنــــوردى. باستانى. وزنه بردارى. شنا.ژيمناستيك . واليبـــــال. شطرنج. تنيس روى مــــــــيز. دوچــــرخه سوارى. جـــــــــودو. و وشوو فعاليــــــت دارند البته در اين ميان حضـــور بانــــوان در رشته هاى ورزشى از قبيـــل واليبـــــــال. كاراته و امادگى جســـــمانى. ژيمناستيك. تنيس روى ميز و... را نمــــى توان ناديده گرفت چرا كه بيش از 300 ورزشكار زن در اين رشـــــته ها بــــــصورت مداوم در فعاليتند.

در طى ســـــــــــــالها فعاليت ورزشــــــى افتخارات و مقام هاى قـــهرمانى متعددى براى ورزش بنـــــــاب در سايــــــه تلاش و همت ورزشكاران در سطــــــح استـانى و كشـورى بدست آمده است كه ذكر تمامى مقامات كســــب شـــــــده توسط قهرمانان اولا نياز به اطلاعـــــــــــات موثق دارد كه متاسفانه در دستــــــــــرس نميباشد .

نگاهى كوتاه به فرهنــگ دوچرخه سوارى در بناب

شهرستان بناب در جلگه بسيـار مســـطح درياچه اورميه قرار دارد و شايد بتوان گفـت يكى از عوامـل اصلى دوچرخه سوارى در ايــــن شهرستان هموار بودن آن اســـــت دوچرخه هاى اين شهرستــــــان بيشتــر از نوع هرو , ياماهـــــا , سـه مــــــار و ... ميباشند و بر اســـــاس آمار احتمالى بين 28 هزار تـــــا 32 هـــــزار دوچـــرخــــه در ايــــــــن شهرستان وجود دارد .

چند سال پيش شهردارى بنــــــــاب براى سهولت برگرداندن دوچرخه هاى گمشده , اقدام به شمــاره گذارى دوچرخـــــه ها نـــمود ولــــى تنها شش هزار دوچرخـــه شماره گذارى شدند .

بر اساس يك آمارگيرى در حـدود 39 درصد مردم يعنى بيش از يك سوم آنهــــــــــا از دوچرخه استفــــاده ميكنند.

ركــاب زنان در بنـــاب از شـــش ســـالـــه تـا هشتـــادســالـــه در نــــوســـاننــــد و دوچـــرخه ســــوارى پيـــــرمردان در ايــن شـــهر امــرى عادى است . بيـــشتـــــر اهالــــى از دوچرخه براى رفت و آمـــد به محل كســـب و كــار روزانه خود بهــــــــره ميگيـــرند اما بيشتـــــــريــن تـعـــــــــداد دوچرخــــه ســــــواران , بين رده سنى 15 تا 30 سال هستند .

با اينكه بناب يك شهر مذهبى و سنتــــى است با اين حال دخترها نيـز تــا ســن 12 سالگــى اجازه دارند تـا سر كوچـــــه ها و خيابانها براى خريـد هـاى جزئى دوچــرخه سوارى كنند .

رفت و آمد دوچرخــــــــــه ها در سطــــح شهر بيشتر هنگام صبــــــح و غـــــــروب , يعنــــــــى به هنگــام عزيمت مــــــردم به محل كسب و كارو منزل ديده ميـــشود كمتــريـن ميــزان بهــره گيـرى از دوچرخه نيـز مربـوط بـه ماههـاى دى و بهمــــن به علت يخبندان و برف سنگين است , امــا در ديگر ماههـاى سال , دوچـرخه هـا بــه و فور در سطح شهر رفت و آمد ميكننـد.

بيشـــــتـــرين تعـــداد دوچــــرخــــــــه را در روزهــاى عــادى در پـــاركيــگ مدرسه ها ,ادارات , كــارخانه ها و بــــــــــازارهــا مىتـــوان يـافت و در روزهــاى تعطيــل و جمعه نيــز در پاركينگ سينما و پـــــارك و مساجد ميتوان مشاهده نمود .

روزانــه بسيــارى از جـوانـان و نــوجـوانــان روستـايــى به قصد تحصيل و كارهاىديگر با دوچرخه در حــال رفت و آمــد بين شـهر و روستا هستند.

انگيزه هاى استفاده از دو چرخه:

1_ دوچرخه به عنوان يك وسيله نقليه

الف_ وسيـله نقليــه شخصـى :

مهمترين كاركــردى كه دوچرخه در بنــــاب داردوسيله اى براىحمل و نقل شخصـى است. همه روزه معلمــان , كارمنـــدان , بازاريان , كسبه و كشاورزان براى رسـيدن به محل و كار خود از دوچرخه به عنــــــوان وسيله نقليه راحــت و مناسب استفاده ميكنند.

بـزرگتــرين مـزيت دوچرخه كاربـــــرد آن در شبكه معابرشطرنجى در هر نقطه شهــر , از خيـابــانهــاى وسيع گرفتــــــه تا كوچه هاى باريك و مارپيچى مى باشد.

ب_ دوچـرخـه به عنـوان وسيله نقليه باربر :بسيارىازشهروندان همچنين ازدوچـرخه به عنوان يك وسيله بــاربــر نيـز استفــاده مى كنند بدينصورت كه اكثر دوچرخـــه ها داراى تــرك بند منـاسب براى حمـل بـــار هستند و حتــى روى بعضــى از تـرك بند هـا خورجين هم سوار مى كننـــــــــد كه براحتــى بــراى حمل بــار مى تــوان از آن استفــاده كرد . دوچــرخـه هـاى معمولى با اندازه 28 مى توانند تـا سقــــــــف 100 كيلـوگرم بار حمل كنند.

2_ دوچـرخــه وسيله اى بـــراى تفريح:

دوچرخه وسيله اى سالم وراحت بـــــدون آلودگــى صوتى و محيطى اســت. بسيــارى از جــوانــان و نوجوانان در ايـــن شهر از دوچرخه بــراى گذراندن اوقــــــات فراغت خود استفــاده مــى كننـد . معمــولاً افرادى كه به قصد تفريح دوچرخه ســوارى مى كنند مقــاصدشان باغهـــــا , مـزارع , سواحل درياچه اروميـــــــه يــا كــوههاى اطراف مى باشد.

در ميــان جوانــان و نــــوجوانان اين شهــر يك نــوع بـازى عـاميانه با استــــــفاده از دوچرخه بنام سالدى سالدى وجـــود دارد در ايـن بـازى چنـديـن دوچـرخـه ســوار بـا هم شرط بندى مى كننــــــــدكه سوار بر دوچرخـه طــورى در مقـابــل هم دوچرخه خـود را متـوقف كنند كه بـدون اينـــــــــكه پـاهـايشـان به زمين بخــورد, دوچـرخـــــه ســوار مقـابل كنترل خــود را از دســــــت بـدهد و پـايش را به زميـن بـگـذارد , ايــن عمل آنقدر تكرار مى شود تا فرد پيـــــروز ميدان مشخص شود .

3_دوچــرخــه وسيلـه اى بــراى ورزش:

سحــر گــاهــان و سپيده دمــان بعضى از شهروندان و جوانان با دوچرخه براى ورزش و بدنسازى دور تادور شهر را ركاب ميزنند .

دوچــرخــه ســوارى از ورزشهاى ســالــم و مفيــد بـــراى تقــويت عضلات و ماهيچه هاى پـا است و تــاثيــرى عميــق بــر سلامت جسمى و روحى افراد دارد .

عوامل فراوانى دوچرخه در بناب

1_ عامل جغرافيايى

2_ نوع معمارى

3_ عامل اجتماعى

4_عامل اقتصادى

همايش بزرگ دوچرخه سوارى در بناب

همايش بزرگ دوچرخه سواري در بنـــــاب همه ساله با يـك حـركت بـزرگ فرهنگـى ورزشـى با حضور انبوه دوچرخه ســـواران به عنـوان پيام آوران شهر سالـم در ايـــن شهرستان برگزار ميشود .

اين همايش به منظور ارج نهادن به فرهنگ دوچرخه سوارى جهت مبارزه با آلودگــــى هوا و تجليل از دوچرخه سواران به عنـوان )بناب شـهر دوچـــــــــرخه ( ازســــــوى شهردارى, تربيت بدنــــــــــــى و شوراى اسلامى شهربا همكارى ساير ادارات و صدا و سيماىمركز استـان آذربايجـــــــان شرقـى همه ساله در ايــــن شهر برپــــا ميشود .

دراين همايش همه ساله بطور متوســط بيش از 13 هزار دوچـرخـه سـوار کــودك نـوجـوان و جـوان, بزرگســال و كهنســال در مسـير تعيين شده بطــول 4 كيلــومتر از مبـادى شهيد رجـايـى و خيابـان باهنـر تا استاديــوم ورزشـى اين شهرســــــتان ركاب ميزنند .

در پايـان به صد نفــر از دوچـرخـه سـواران جوايزى به قيد قرعه اهدا ميشود .

تا به حال هفت دوره از اين همايـــــش در بناب برگزار شده است .

سرزمين پرديس ها ( باغات فراموش شده فردوس )

چنانکه از اين سروده برمي آيد ، کلمات سراب ( سر + آب ) و بناب ( بن + آب ) ، معمولا در کنار هم ظاهر شده و به آغاز و پايان چيزي دلالت دارد . پس مي توان پذيرفت که کلمات سراجوي و بناجوي دو کلمه متقابل بوده و به ترتيب به بخش عليا و سفلاي رودخانه اطلاق مي گرديده است .

بناب در لغت عمق آب و انتهاي آب و مقابل سراب است . اين کلمه به معناي ميناب هم آمده است ( فرهنگ معين ج اول ص 280 ) ، واژه ميناب در دايره المعارف جغرافيائي گازاهير ( چاپ انگلستان به سال 1920 م ) " فردوس " و " مينو " معني شده است .

براي روشن شدن مطلب که به بناب مي توان عنوان فردوس ( پرديس ) را بخشيد و به گماني در گذشته هاي دور چنين لقبي داشته ، به سراغ تاريخ فردوس از دکتر محمد جعفر ياحقي مي رويم که با استناد به منابعي چون برهان قاطع ، فرهنگ اساطير و اشارات داستاني در ادبيات فارسي و پژوهشي در شناخت باغ هاي ايراني از عليرضا آرين ، چنين مي گويد : " کلمه فردوس در اصل فارسي بوده و در زبان ايران باستان از دو جزء " پريوان " ( Parivan ) يعني موقعيت و پيرامون و " ديزه " ( Deaza ) به معناي ديوار و حصار کشيدن ايجاد شده است که در زبان آن روزگار " پريوان ديزه " و در اصطلاح امروزي " ديزه پروانه " ناميده مي شود .

اين عنوان در عصر هخامنشيان بر باغ هاي محصور و ديوار کشيده ايراني به ويژه به باغات انگور و تاکستان ها و پاليزها اطلاق مي شده است و در زبان مادي به صورت " پري ديزه " ( Pari Deaza ) رايج بوده است . بعد ها در زبان پهلوي و فارسي دري به صورت پاليز و پرديس باقي مانده است و وقتي که به زبان هاي غربي رفته است ، در يوناني به صورت " پاراديسوس " ( Para Diosas ) در انگليسي " پارادايز " ( Paradise ) و در فرانسوي " پارادايس " ( Paradis ) تلفظ شده است و با فرم معرب " فردوس " در قرآن مجيد ( سوره کهف آيه 107 ) و متون اسلامي به معني " بهشت " به کار رفته است .

بنابر اين منظور از فردوس ( پرديس ) همان باغات و تاکستان ها و پاليزهاي سرسبز و زيباي دوره هخامنشيان و مادها بوده که از آنها به نام بهشت و مينو ياد شده است .

امروزه با گذشت ده ها قرن از آن روزگار ، آيا مي توان نمونه اي از باغات حاصلخيز و يادگاري از پريوان ديزه يا ديزه پروانه يا ديزه پريوان ( ديزج پروانه از دهستان هاي قديمي و باستاني بناب ) را در کران دشت زرخيز ايران زمين پيدا کرد ؟ و عظمت و شکوه جاليزها و باغات ايران باستان را بار ديگر احيا نمود ؟

شايد تنها يادگار و آثار بر جاي مانده از نام و نشان آن تاکستان ها و پاليزهاي عهد باستان ، همان باغات محصور ديزه پروانه ( ديزج پروانه ) ، روستاي قديمي بناب باشد که امروزه در 6 کيلومتري شرق بناب واقع شده است .

+ نوشته شده در چهارشنبه سوم فروردین 1384ساعت 0:55 توسط ذکریا آقاپور |

استاد شهریار و زمان سسی

زمان سسي

صبح اولدي هر طرفدن اوجالدي اذان سسي

گويا گلير ملائکه لردن قرآن سسي

بير سس تاپانميرام اونا بنزه رقويون دئيم

بنزه ربونا اگر ائشيديلسيدي جان سسي

سانکي اوشاقليقيم کيمي ننيمده ياتميشام

لاي لاي دئير منه آنامين مهربان سسي

سانکي سفرده يم اوياديرلارکي دور چاتاخ

زنگ شتر چالير کئچه رک کاروان سسي

سانکي چوبان ياييب قوزوني داغدا ني چالير

رؤيا دوغور قوزي قولاغيندا چوبان سسي

جسميم قوجالسادا هله عشقيم قوجالميوب

جينگيلده يير هله قولاغيمدا جوان سسي

سانکي زمان گوله شدي مني گوپسدي يئره

شعريم يازيم اولوب ييخيلان پهلوان سسي

آخر زماندي بير قولاق آس عرشي تيتره دير

ملت لرين هاراي مددي الامان سسي

انسان خزاني دير تؤکولور جان خزه ل کيمي

ساز تک خزه ل ياغاندا سيزيلدار خزان سسي

قيرخ ايلدي دوستاغام قالا بيلمز او ياغلي سس

ياغ سيز سادا قبول ائله مندن ياوان سسي

من ده سسيم اوجالسا گرک دير يامان دئيم

ملت آجيخلي دي اوجاليبدي يامان سسي

دولدور نواره قوي قالا بير گون بو کؤرپه لر

آلقيشلاسينلا ذوق ايله بيزده ن قالان سسي

مغناطيس اولسا سسده چکر انقلابدا باخ

آزادليق آلدي سرداريمين قهرمان سسي

انسان قوجالميش اولسا قولاخلار آغيرلاشار

سانکي يازيق قولاخدا گورولدور زمان سسي

با خبير درين سکوته سحر هانسي بير نوار

ضبط ايليه بيلر بئله بير جاودان سسي ؟

سانجير مني بو فيشقا چالانلاردا " شهريار "

من نيله ييم کي فيشقايا بنزه ر ايلان سسي

مقبره الشعرای تبریز

+ نوشته شده در چهارشنبه سوم فروردین 1384ساعت 0:35 توسط ذکریا آقاپور |

نوروز در شاهنامه

کل کلمات نوروز ، سال نو و عيد به کار رفته در شاهنامه

به چندين فروغ و به چندين چراغ بياراسته چون به نوروز باغ

همه ساله بخت تو پيروز باد همه روزگار تو نوروز باد

دلم بر همه کام پيروز کرد که بر من شب تيره نوروز کرد

که خسرو به هر کار پيروز باد همه روزگارش چو نوروز باد

که پيروزگر شاه پيروز باد همه روزگارانش نوروز باد

بدين شاه نوروز فرخنده باد دل بد سگالان او کنده باد

همه ساله بخت تو پيروز باد شبان سيه بر تو نوروز باد

به ديبا بياراست آتش کده هم ايوان نوروز و کاخ سده

چو با تگ چنان پايدارش کنم به نوروز با باد يارش کنم

مگر مهر و نوروز و جشن سده که او پيش رفتي ميان رده

برفتند يکسر به آتشکده به ايوان نوروز و جشن سده

چو شد ساخته کار آتشکده همان جاي نوروز و جشن سده

نهاد اندر آن مرز آتشکده بزرگي به نوروز و جشن سده

همان گر نبارد به نوروز نم ز خشگي شود دشت خرم دژم

سه يک ديگر از بهر آتشکده همان بهر نوروز و جشن سده

گر ايدونک گويي که پيروز نيست از آن پس ورا نيز نوروز نيست

ابافر و با برز و پيروز باد همه روزگارانش نوروز باد

بدان باغ رفتي به نوروز شاه دو هفته ببودي بدان جشنگاه

همي کرد هر کس به ايوان نگاه به نوروز رفتي بدان جايگاه

به نوروز چون برنشستي به تخت به نزديک او موبد نيک بخت

هر آن کس که درويش بودي به شهر که او را نبودي ز نوروز بهر

به يزدان و نام تو اي شهريار به نوروز و مهر و به خرم بهار

ببخشيد چندي به آتشکده چه بر جاي نوروز و جشن سده

هم آتش بمردي به آتشکده شدي تيره نوروز و جشن سده

به نوروز و مهر آن هم آراستست دو جشن بزرگست و با خواستست

سر سال نو هرمز فرودين به آسوده از رنج روي زمين

که باشند شايسته و پيشرو به دانش کهن گشته و سال نو

تو بايد که باشي برين پيشرو که پيري به فرهنگ و بر سال نو

برو بوم او يکسر او را بدي سر سال نو خلعتي بستدي

چو بودي سر سال نو فوردين که رخشان شدي در دل از هور دين

سر سال نو هرمز فوردين بيامد بر شاه ايران زمين

ز توحيد و قرآن و وعد و عيد ز تاييد و ز رسم هاي جدي

هر روزتان نوروز نوروزتان پيروز

اميد نکه آتش عشق و محبت ايراني بودنمان هرگز خاموش نشود .

+ نوشته شده در سه شنبه دوم فروردین 1384ساعت 23:44 توسط ذکریا آقاپور |